Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Παλαιό» και «νέο» δίκαιο

Η συζήτηση για τη δικαιοσύνη στις Κορυσχάδες (Μάιος 1944)

EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Παλαιό» και «νέο» δίκαιο

  • A-
  • A+

Βρισκόμαστε στον Μάιο του 1944 και στις Κορυσχάδες Ευρυτανίας συνέρχεται το Εθνικό Συμβούλιο της ΠΕΕΑ (Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης). Οι στιγμές είναι πανηγυρικές. Δεν είναι άλλωστε μικρό πράγμα σε μια χώρα υπό ξένη κατοχή να συνεδριάζει το Εθνικό Συμβούλιο, δηλαδή η «Βουλή» της «Κυβέρνησης του Βουνού». Σε αυτό συμμετέχουν προσωπικότητες όπως οι Πέτρος Κόκκαλης και Γεώργιος Σημίτης, οι δε σύνεδροι είχαν αναδειχθεί μέσα από εκλογικές διαδικασίες με συμμετοχή και των γυναικών. Τηρουμένων των αναλογιών, θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι είναι η πρώτη φορά στην Ελλάδα που εφαρμόζεται το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι και για τις γυναίκες (πέντε εξ αυτών εξελέγησαν «Εθνοσύμβουλοι»).

Εκτός όμως από πανηγυρικές, οι περιστάσεις είναι ταυτόχρονα και κρίσιμες: στη Μέση Ανατολή διεξάγονται συνομιλίες για την επαύριον της Απελευθέρωσης που πλησιάζει (εκεί βρίσκεται και ο Αλέξανδρος Σβώλος, ο πρόεδρος της ΠΕΕΑ), ενώ μαίνεται ο εμφύλιος μεταξύ του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και των υπόλοιπων αντιστασιακών οργανώσεων, όπως προκύπτει από τις επανειλημμένες αναφορές στον ΕΔΕΣ και την ΕΚΚΑ.

Παρά την κρισιμότητα των περιστάσεων διεξάγεται διάλογος για μια σειρά από σημαντικά ζητήματα, όπως η οικονομία, η γεωργία και η εκπαίδευση. Πηγή γνώσης μας για τις συζητήσεις στις Κορυσχάδες είναι τα περιληπτικά (δημοσιογραφικά) πρακτικά των εργασιών του Εθνικού Συμβουλίου, τα οποία κυκλοφόρησαν τον Ιούνιο του 1944 σε ειδική έκδοση της εφημερίδας «Λεύτερος Μωρηάς» και επανακυκλοφόρησαν (με πλούσιο φωτογραφικό υλικό) το 1988 σε έκδοση της Κοινότητας Κορυσχάδων.

Το παρόν σημείωμα θα περιοριστεί στη συζήτηση που διεξήχθη για το ζήτημα του εφαρμοστέου δικαίου και της απονομής της δικαιοσύνης. Εισηγητής ήταν ο Ηλίας Τσιριμώκος, γραμματέας Δικαιοσύνης της ΠΕΕΑ. Τονίζει ότι «το δίκαιο είναι ο καθρέφτης της κοινωνικής διάρθρωσης», θυμίζοντας τα λόγια του Αριστόβουλου Μάνεση μερικές δεκαετίες αργότερα («το δίκαιο εκφράζει τον εκάστοτε συσχετισμό των κοινωνικοπολιτικών δυνάμεων»). Υπεραμύνεται του συστήματος της λαϊκής δικαιοσύνης και αναφέρει ως βασικές της αρχές τη «συμβιβαστικότητα» και την «ελευθερία του δικαστή να δικάζει “κατά συνείδηση”, κρίνοντας απεριόριστα τα πραγματικά περιστατικά».

Αξίζει να σημειωθεί ότι το σύστημα της «ελεύθερης απόδειξης» ισχύει ακόμη και σήμερα στο ποινικό δίκαιο, η δε «συμβιβαστικότητα» (υπό την έννοια της προσπάθειας συμβιβαστικής επίλυσης των διαφορών) αποτελεί μια σύγχρονη τάση του δικαίου μας. Αντίθετα, περισσότερο κριτικά θα μπορούσε να σταθεί κάποιος στις αναφορές του Τσιριμώκου, σύμφωνα με τις οποίες «η παλιά πολύπλοκη διαδικασία των τύπων … καταργήθηκε και το λαϊκό δικαστήριο είναι δικαστήριο ουσίας». Οι δικονομικοί κανόνες και ιδίως αυτοί που διασφαλίζουν τα δικαιώματα του κατηγορουμένου (του ασθενέστερου μέρους της ποινικής διαδικασίας), κατοχυρώθηκαν ύστερα από πολλές προσπάθειες και αποτελούν κατάκτηση του νομικού μας πολιτισμού. Οπως συνήθιζε να γράφει ένας από τους πρώτους Ελληνες συνταγματολόγους, ο Ν. Ι. Σαρίπολος, «οι τύποι σώζουσι την ουσίαν», για τους σύγχρονους δε συνταγματολόγους η ποινική δικονομία αποτελεί «εφαρμοσμένο συνταγματικό δίκαιο».

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι αναφορές του Τσιριμώκου για το εφαρμοστέο δίκαιο: «πρέπει πρώτα-πρώτα να είναι δίκαιο γραφτό και όχι άγραφο, γιατί η έννοια του αγράφου δικαίου, είναι αντίθετη προς κάθε έννοια προόδου, διασπά την ενότητα του δικαίου και οδηγεί σε αδιέξοδο … η Πράξη 12 της ΠΕΕΑ καθορίζει ότι εξακολουθεί να ισχύει το ιδιωτικό (αστικό) και το ποινικό δίκαιο που ίσχυε πριν από την κατοχή. Θα καταργηθούν μονάχα διατάξεις αντίθετες με τη σημερινή κοινωνική εξέλιξη – όπως λ.χ. διατάξεις που μειώνουν την κοινωνική θέση της γυναίκας».

Οι αναπτύξεις αυτές του Τσιριμώκου, που εκφράζουν τις αρχές της συνέχειας και ασφάλειας του δικαίου, θεωρούνται «συντηρητικές» από ορισμένους εθνοσυμβούλους, οι οποίοι τάσσονται υπέρ της ρήξης με το «παλαιό» δίκαιο. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που ζητούν την αναστολή της Πράξης 12 της ΠΕΕΑ περί συνέχισης ισχύος του προκατοχικού δικαίου. Η διαμάχη για το εφαρμοστέο δίκαιο στις Κορυσχάδες, όπως αντιλαμβάνεται κανείς, δεν είχε κάποιο πρακτικό αποτέλεσμα: μετά από μερικούς μήνες ακολούθησαν η Απελευθέρωση, τα Δεκεμβριανά και στη συνέχεια ο Εμφύλιος Πόλεμος. Δεν παύει όμως να είναι σημαντικό για την Ιστορία του τόπου μας ότι οι Ελληνες, σε συνθήκες κατοχής, συζητούσαν για το ποιο δίκαιο έπρεπε να εφαρμόζουν.

* καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Με δύο λάμδα, κύριε
Γνωρίζω, όμως, τι αφηγείται ένα παιδί στη δεκαετία του 1940. Αφορμή γι’ αυτό ήταν το βιβλίο του Βασίλη Τζιόβα. Από τα Κάτω Σουδενά Ζαγορίου. Που είναι ολόκληρος ο κόσμος της παιδικής και εφηβικής ηλικίας μου,...
Με δύο λάμδα, κύριε
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο ανυπόταχτος λαός της Αθήνας ματαιώνει την πολιτική επιστράτευση
Στις αρχές του 1943 ο ελληνικός λαός κλήθηκε να αντιμετωπίσει τη φοβερή απειλή της πολιτικής του επιστράτευσης από το Γ’ Ράιχ και την αποστολή του σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας στη Γερμανία. Ομως,...
Ο ανυπόταχτος λαός της Αθήνας ματαιώνει την πολιτική επιστράτευση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πολίτες και Σύνταγμα
Η συνταγματική αναθεώρηση θα αναζητήσει σημείο ισορροπίας μεταξύ της άποψης «που δημιουργεί μια εικόνα αγιοποίησης της κυρίαρχης κάθε φορά άποψης που επικρατεί στο κοινωνικό στρώμα» και της άποψης « ότι ο λαός...
Πολίτες και Σύνταγμα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ξηλώνοντας το πουλόβερ του ναζισμού
Εάν κάτι χρειαζόμαστε περισσότερο από ποτέ, σε συλλογικό επίπεδο, είναι κοινωνική, οικονομική και εργασιακή ασφάλεια, πολιτικές αποφάσεις που εξυπηρετούν το συλλογικό συμφέρον και υπεύθυνη διαχείριση των...
Ξηλώνοντας το πουλόβερ του ναζισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κοιτώντας πέρα από το Τείχος της Δημοκρατίας
Κάθε δημοκρατικός πολίτης θα περίμενε αυτονόητα αυτή η ιστορική απόφαση, αυτή η νίκη της Δημοκρατίας και ολόκληρου του δημοκρατικού πολιτικού κόσμου, να αποτελέσει ένα ορόσημο, έναν σταθμό για ένα καινούργιο...
Κοιτώντας πέρα από το Τείχος της Δημοκρατίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας