Τα πρόσφατα σχόλια του Ιταλού φιλοσόφου Αγκάμπεν για την κρίση του κορονοϊού στην ιστοσελίδα Quodlibet φαίνεται ότι έχουν προκαλέσει την οργή προοδευτικών ανθρώπων και πιο συγκεκριμένα ανθρώπων που κινούνται και στοχάζονται μέσα στον ευρύτερο χώρο της αριστεράς. Ο κόσμος είναι πια μικρό χωριό και η Ιταλία δίπλα μας, οπότε δεν άργησε καθόλου να εκφραστεί κι εδώ η ντόπια οργή και απαξίωξη για όσους αποτολμούν να θέσουν σε επερώτηση την μονοφωνική σιγουριά ενός υποτιθέμενου επιστημονικού ορθολογισμού που διεκδικεί το μονοπώλιο της ανθρωπιάς όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των μέτρων για την καταπολέμηση της πανδημίας.
Όποιος αποτολμήσει να αμφισβητήσει τα μέτρα είναι ή ακροδεξιός, βλέπε Τραμπ και Μπολσονάρο, ή ηλίθιος ή ναρκισσιστής που κάνει αριστερές σούζες για να εντυπωσιάσει, βλέπε Αγκάμπεν και τους θιασώτες του Φουκώ και της βιοπολιτικής όπως μας πληροφορεί ο κύριος Γιαννουλόπουλος σε άρθρο του στην Εφ.Συν. (17/4).
Όμως ο κόσμος δεν είναι τόσο βολικά διαχωρισμένος σε ακροδεξιούς και ναρκισιστές αριστερούς που αρέσκονται σε σούζες.
Το γεγονός ότι είμαστε μάρτυρες μιας σχεδόν πρωτοφανούς παγκόσμιας συναίνεσης με κάποιες εξωτικές εξαιρέσεις βέβαια που κάνουν την κοινή συναίνεση να φαντάζει ακόμα πιo στερεά, θα έπρεπε τουλάχιστον να μας προβληματίζει όλους, αλλά τολμώ να πω, ιδιαίτερα την αριστερά που υποτίθεται ότι έχει και τα θεωρητικά-εννοιολογικά εργαλεία και την ιστορική εμπειρία που θα της επέτρεπαν τουλάχιστον να αναλύσει κριτικά την ταχύτατη και σφοδρότατη επιβολή μιας τέτοιας συναίνεσης, που θα της επέτρεπε να προβληματιστεί για την παράξενη ηγεμονία μιας φαντασιακής επιστήμης που περιφέρεται γυμνή, τσίτσιδη, σαν τον αυτοκράτορα και όλοι θαυμάζουν τον αόρατο μανδύα της ή βιάζονται να κρυφτούν πίσω απ’ αυτόν.
Στο όνομα ποιας επιστήμης δεν τόλμησε η αριστερά να αμφισβητήσει την αποτελεσματικότητα των μέτρων καραντίνας; Πέντε μήνες και ακόμα δεν ξέρουμε, όχι γιατί δεν ενδιαφερθήκαμε να μάθουμε αλλά γιατί δεν γνωρίζει η επιστήμη, πόσοι άνθρωποι έχουν προσβληθεί, δεν ξέρουμε πόσο πραγματικά θανατηφόρος είναι ο ιός τόσο απόλυτα όσο και συγκριτικά με άλλους παρεμφερείς ιούς, γιατί ορισμένοι άνθρωποι προσβάλλονται πιο σοβαρά από άλλους, μπορεί να έχει να κάνει με το ανοσοποιητικό τους σύστημα, με γενετικούς παράγοντες, μπορεί, μπορεί, αλλά δεν ξέρουμε ακόμα με τέτοια ακρίβεια που θα μας βοηθούσε να σχεδιάσουμε τα κατάλληλα μέτρα πρόληψης, πόσο διαρκεί η ανοσία, πόσο τα παιδιά συμβάλλουν στην μετάδοση, και ένα σωρό άλλα καίρια ερωτήματα για τα οποία δεν έχουμε απάντηση τώρα και δεν είχαμε απάντηση και όταν ξεκίνησαν τα μέτρα.
Στην καλύτερη περίπτωση έχουμε μια πληθώρα στατιστικών μοντέλων με μέσους όρους, διάμεσους, στατιστικές αποκλίσεις, με διαφορετικές και αβέβαιες εκτιμήσεις και πολλές φορές τέτοιο τεράστιο εύρος τιμών, είτε πχ πρόκειται για θνητότητα σε διασωληνωμένους ασθενείς σε ΜΕΘ απο 16% μέχρι 78% σύμφωνα με κάποιες πηγές (Journal of American Medical Asoociation, Giacomo Grasselli et al, 6/4/2020) είτε για άλλα πολύ σημαντικά στοιχεία.
Άρα για ποια επιστήμη μιλάμε;
Ίσως δεν το έκανε στο όνομα της επιστήμης αλλά στο όνομα της ανθρωπιάς. Τα διάφορα εθνικά συστήματα υγείας όντας αυτά που είναι, με τις ενδημικές ελλείψεις για τις οποίες ελλείψεις ευθύνονται συνειδητές πολιτικές, δεν θα μπορούσαν να αντέξουν, θα κατέρρεαν και άρα τα προληπτικά μέτρα καθολικής καραντίνας αποσκοπούσαν σ’ αυτό, δηλαδή στο να σώσουν ζωές όχι μόνο από τις σοβαρές επιπλοκές του κορονοϊού αλλά και από τις «συνηθισμένες» περιπτώσεις που χρήζουν νοσηλείας και ενίοτε νοσηλείας σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας.
Και όμως, ακόμα κι αυτό δεν το ξέρουμε παρόλο που θεωρείται αυταπόδεικτο, αξιωματικό. Οι εκτιμήσεις για το τι θα είχε συμβεί αν δεν είχαν παρθεί τα μέτρα είναι αβάσιμες και ατεκμηρίωτες. Στην καλύτερη περίπτωση είναι υποθέσεις, αλλά όχι από αυτές που μπορούν να ελεγχθούν επιστημονικά. Είναι απλά “wild guesses” που επιβεβαιώνουν ασύστολα και ανεύθυνα ότι τόσες χιλιάδες ζωές θα είχαν χαθεί αν δεν είχαμε πάρει αυτά τα μέτρα.
Από που ως που λοιπόν όσοι τολμούν να αμφισβητήσουν τα μέτρα κάνουν αριστερές σούζες; Αυτό είναι η απάντηση της αριστεράς;
Μια αριστεράς (που προφανώς δεν είναι μία, αλλά πολλές αριστερές, κατακερματισμένες και ασύνδετες) η οποία δείχνει μια τεράστια αμηχανία άρθρωσης ενός ριζικά διαφορετικού λόγου όσο και αμηχανία στον σχεδιασμό παρεμβάσεων και αντιστάσεων που θα μπορούσαν έμπρακτα να αμφισβητήσουν την ηγεμονία αυτού που παρουσιάζεται ως μονόδρομος.
Ο Ευκλείδης ας πούμε, μπορεί να δημοσιοποιεί τα ημερολόγια του και να υπενθυμίζει τα μαξιλαράκια που άφησε η αγαστή δημοσιονομική του πολιτική (με τι κόστος βέβαια ανθρώπινο και πολιτικό δεν μπαίνει στον κόπο να μας πει) να ζητάει ευρωομόλογα προειδοποιώντας για την υπαρξιακή κρίση της Ευρώπης, να ζητάει προστασία για τους εργαζόμενους για να μην πληρώσουν αυτοί την κρίση, αλλά τα μέτρα κι η καραντίνα καραντίνα. Εκεί σούζα, όχι αριστερές σούζες. Ο ΣΥΡΙΖΑ, όπως εξάλλου και όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης συντάχθηκαν κατ’ αρχήν με τα μέτρα διαχείρισης της πανδημίας προσφέροντας καθολική υποστήριξη και από κει και πέρα άσκησαν κριτική (σωστά) για τις διάφορες προβλέψιμα τραγικές όσο και τραγελαφικές, βλέπε σκόιλ ελικικού, μανούβρες της κυβέρνησης της ΝΔ.
Όχι πως ο Ευκλείδης είναι το καλύτερο παράδειγμα αριστερής σκέψης και πράξης, αλλά εν πάση περιπτώσει αντιπροσωπεύει ακόμα μια μερίδα αριστερών πολιτών που πιθανόν ακόμα να ελπίζει ότι η αριστερά έχει το θάρρος να ορθώνεται ενάντια στην λογική του μονόδρομου.
Την έννοια του μονόδρομου βέβαια φαίνεται ότι την έχουμε αφομοιώσει καλά από την κρίση του 2009 και για εμάς τους γηραιότερους από την εποχή της «Τίνας», όχι της Κατίνας, αλλά της άλλης, της TINA (there is no alternative) της σιδηράς κυρίας την δεκαετία του 80. Τα μνημόνια λοιπόν ήταν μονόδρομος. Αλλά είχαμε την επιλογή, τι τυχεροί που ήμασταν, μνημόνια με τον ΣΥΡΙΖΑ λίγο πιο ανθρώπινα ίσως, ή μνημόνια με την ΝΔ λιγότερο ανθρώπινα; Ποιός θα τα χειριζόταν καλύτερα; Για το ότι κάποιος έπρεπε να τα χειριστεί δεν υπήρξε μεγάλη αμφιβολία, τουλάχιστον όπως αυτό αποτυπώθηκε εκλογικά στην Ελλάδα αλλά και αλλού.
Είναι εξόχως θλιβερό ότι η αμφισβήτηση στα μέτρα εδώ στην Ελλάδα προήλθαν κυρίως από ακροδεξιούς και φασιστοειδή. Αλλά το γεγονός ότι ο αρχηγός της ναζιστικής ΧΑ Μιχαλολιάκος επικαλέστηκε και χρησιμοποίησε κάποια αποσπάσματα από τα σχόλια του Αγκάμπεν για τους δικούς του άθλιους σκοπούς δεν σημαίνει βέβαια ότι ο Αγκάμπεν είναι φασίστας, όπως παρεμπιπτόντως και αντίστροφα δεν σημαίνει ότι ο Μιχαλολιάκος και οι ομοϊδεάτες του είναι χριστιανοί επειδή επικαλούνται τον χριστιανισμό.
Παρομοίως, το γεγονός ότι ακροδεξιοί πολιτικοί όπως ο Μπολσονάρο και ο Τραμπ αντιστάθηκαν και αντιστέκονται ακόμα ποικιλοτρόπως στην επιβολή των περιοριστικών μέτρων δεν σημαίνει κατά συνεπαγωγή ότι όποιος προσπαθεί να αρθρώσει μια κριτική στα μέτρα λέει βλακείες ή ηλιθιότητες. Προφανώς μπορεί να λέει βλακείες και ο Αγκάμπεν και πολλοί διανοούμενοι αριστεροί, αλλά δεν στοιχειοθετείται η ηλιθιότητα έτσι. Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι η απαξίωση των διανοουμένων έχει μια βαριά και σκοτεινή ιστορία, ειδικά στην Ευρώπη.
* Κοινωνιολόγος, Κοινωνικός Λειτουργός
