Η προέλευση του κορονοϊού και η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος

Στα τελευταία χρόνια έχουν εμφανιστεί παθογόνοι για τον άνθρωπο μικροοργανισμοί σε περιοχές του πλανήτη όπου ήταν μέχρι τότε άγνωστοι. Ενδεικτικά αναφέρονται: ο ιός HIV που εμφανίστηκε στις ΗΠΑ το 1981, ο Ebola που εντοπίστηκε στο νότιο Σουδάν και στο Κονγκό το 1976, ο Zika που έπληξε την αμερικανική ήπειρο το 2015, ο ιός του Δυτικού Νείλου που ήρθε στην Αμερική το 1999, ο ιός Η1Ν1 που ήρθε από την Ασία το 2009, ο SARS που ξεκίνησε από το Φοσάν της Κίνας το 2002, ο MERS που εμφανίστηκε το 2012 στις Αραβικές Χώρες και ο τελευταίος, ο κορονοϊός, που εμφανίστηκε στην περιοχή Γουχάν της Κίνας στα τέλη του 2019. Στο σύνολό τους οι εν λόγω ιοί προέρχονταν από άγρια ζώα, προκάλεσαν εκατοντάδες χιλιάδες κρούσματα και θανάτους, ήταν μεταδοτικοί και μόλυναν όλο τον πλανήτη.

Τα άγρια ζώα συμβιώνουν με τους ιούς χωρίς να μολύνονται από αυτούς. Λόγω όμως της ξέφρενης αστικοποίησης, του περιορισμού και της καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος και ιδιαίτερα των δασών, κατέληξαν τα άγρια ζώα να έρθουν πολύ κοντά στις αστικές περιοχές και αναπόφευκτα οι ιοί, και εν προκειμένω ο κορονοϊός, να μεταπηδήσουν στον άνθρωπο.

Ηδη από τον Ιανουάριο του 2019, δηλαδή έναν χρόνο πριν από την κρίση του νέου κορονοϊού, το περιοδικό The Scientist φιλοξενούσε άρθρο της Καταρίνα Ζίμερ, το οποίο περιείχε μια δυσοίωνη προειδοποίηση: «Καθώς τα τροπικά δάση αποψιλώνονται με ανησυχητικό ρυθμό σε παγκόσμια κλίμακα, οι επιστήμονες φοβούνται ολοένα και περισσότερο ότι οι πανδημίες του μέλλοντος μπορεί να προέλθουν από την ανθρώπινη δραστηριότητα που καταστρέφει τα δάση». Η αρθρογράφος παρέθεσε αρκετές έρευνες, οι οποίες τεκμηρίωναν ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στην αποψίλωση δασών και στην έκρηξη ιογενών νόσων σε γειτονικές περιοχές. Σε πρόσφατο άρθρο του στους New York Times, ο Κινέζος δημοσιογράφος Γουφέι Γιου χαρακτήρισε την επιδημία του κορονοϊού «εκδίκηση των παγκολίνων» – πρόκειται για είδος μυρμηγκοφάγου που ζει σε τροπικές περιοχές της Αφρικής και της Ασίας. Στην Κίνα αποτελεί περιζήτητο εμπόρευμα, καθώς το κρέας του θεωρείται ντελικατέσεν και πολλοί πιστεύουν ότι έχει και θεραπευτικές ιδιότητες. Κατά μία εκδοχή, ο κορονοϊός πέρασε για πρώτη φορά σε ανθρώπους στην επαρχία Γουχάν της Κίνας από τις νυχτερίδες, με ενδιάμεσο αποδέκτη τους παγκολίνους και μέσω της πώλησης παγκολίνων σε υπαίθρια αγορά ζωντανών ζώων (wet market) η μόλυνση έφτασε στον άνθρωπο. Με παρόμοιο τρόπο, από άγρια πουλιά και άγρια ζώα, μεταδόθηκαν και οι υπόλοιπες επιδημίες ή και πανδημίες. Ζωτικό χώρο απαιτούν και τα πουλιά και τα άγρια ζώα. Η αλόγιστη καταστροφή των οικοσυστημάτων, των βιότοπων, των δασών κ.λπ. έφερε τον κορονοϊό στο σπίτι μας. Κανείς δεν πρέπει να αμφιβάλλει γι’ αυτό: τα αίτια είναι ανθρωπογενή.

Είμαι σίγουρος ότι την επόμενη μέρα θα ακουστούν από τους γνωστούς επώνυμους υποκριτικές κραυγές αγωνίας για τη σωτηρία των βιότοπων, των δασών, του θαλάσσιου περιβάλλοντος κ.λπ., ας μην ξεχνούν όμως ότι ο επόμενος ιός παραμονεύει και ίσως αυτή τη φορά να είναι πιο καταστροφικός.

Νίκος Κατσαρός, διευθυντής του Τμήματος Διατροφολογίας & Βιοϊατρικής του New York College