• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 19.7°C / 22.3°C
    2 BF
    63%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 16.9°C / 19.3°C
    2 BF
    88%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    20°C 17.0°C / 22.9°C
    3 BF
    73%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    0 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 18.0°C
    3 BF
    67%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 15.9°C / 18.3°C
    0 BF
    95%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.4°C / 14.4°C
    1 BF
    100%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.6°C / 21.8°C
    2 BF
    77%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.4°C / 24.2°C
    3 BF
    76%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    4 BF
    67%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 20.4°C / 21.1°C
    5 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 18.5°C / 19.6°C
    5 BF
    67%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.7°C / 22.7°C
    1 BF
    81%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.5°C / 16.9°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 16.5°C / 18.4°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 18.8°C / 24.3°C
    2 BF
    67%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    21°C 18.8°C / 22.5°C
    2 BF
    69%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.7°C / 17.7°C
    1 BF
    77%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.0°C / 19.4°C
    2 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.8°C / 14.8°C
    0 BF
    91%

Από την έκδοση της Τράπεζας της Ελλάδος με τίτλο: «Εμμανουήλ Ι. Τσουδερός (1882-1956). Κεντρικός Τραπεζίτης και Πολιτικός»

21η Απριλίου 1941

  • A-
  • A+

Το μεσημέρι της 21ης Απριλίου του 1941 – μια μέρα μετά την συνθηκολόγηση των στρατηγών στην Ήπειρο και έξι μέρες πριν την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα –ορκίστηκε  πρωθυπουργός της Ελλάδας ο Εμμανουήλ Τσουδερός. Ο προκάτοχος του  Αλέξανδρος Κορυζής, είχε αυτοκτονήσει στις 18 Απριλίου και ο Άγγλος πρεσβευτής Πάλαιρετ είχε σπεύσει να ματαιώσει την απόφαση του βασιλιά να ορίσει, στη θέση του, τον Μεταξικό υπουργό Κοτζιά. Ο Πάλαιρετ αντιλαμβανόταν εκείνο που αδυνατούσε να αντιληφθεί ο Γεώργιος. 

Ότι δηλαδή, το σχήμα βασιλιάς Γεώργιος - πρωθυπουργός Κοτζιάς, θα αποτελούσε προκλητική επίδειξη συνέχειας του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου και θα προκαλούσε  δυσφορία στην αντιδικτατορική Κρήτη, όπου, όπως όλα έδειχναν, θα περιοριζόταν, μέσα στις επόμενες μέρες, το  ελληνικό κράτος.  

Ο Πάλαιρετ  είχε υποδείξει, με επιμονή, την επιλογή πρωθυπουργού βενιζελικής  καταγωγής  και  μετά τις διαδοχικές  αρνήσεις  του Θεμιστοκλή Σοφούλη, του στρατηγού Θεόδωρου Πάγκαλου και του στρατηγού Αλέξανδρου Μαζαράκη – Αινιάν, δεν έκρυβε την ικανοποίηση του  για τον  ορισμό  του  Εμμανουήλ Τσουδερού. 

Ο Τσουδερός  συγκέντρωνε τρία χαρακτηριστικά που θα διευκόλυναν  την αποδοχή από την Κρήτη μιας κυβέρνησης που τα περισσότερα μέλη της υπήρξαν υπουργοί της βασιλομεταξικής δικτατορίας και -το κυριότερο- την αποδοχή του ίδιου του βασιλιά.

Το πρώτο χαρακτηριστικό: Ήταν γέννημα θρέμμα του Ρεθύμνου, γόνος ιστορικής  οικογένειας  αγωνιστών της κρητικής ελευθερίας.

Το δεύτερο: Είχε διατελέσει υπουργός του Ελευθερίου Βενιζέλου, του Καφαντάρη, του Παπαναστασίου και του Σοφούλη.

Το τρίτο:  Η τελευταία παράγραφος  του βιογραφικού του αποτύπωνε τον διωγμό του από τη δικτατορία, δηλαδή την απόλυση του από τη θέση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος και την εκτόπιση του.

O νέος πρωθυπουργός, ωστόσο, δεν είχε λόγο στη σύνθεση της κυβέρνησης «του». Διαφορετικά, θα απέτρεπε το οξύμωρο και το  άκομψο να περιλαμβάνεται μεταξύ των υπουργών της ακόμη και εκείνος που είχε παραγγείλει -προ δύο μόλις ετών- τη στενή παρακολούθησή του στην τράπεζα, που είχε εφοδιάσει τον Μεταξά με το τεκμήριο της  εναντίωσης του στο καθεστώς και που είχε διεκπεραιώσει την εκτόπιση του. 

Ήταν ο Κωνσταντίνος Μανιαδάκης υφυπουργός  Ασφαλείας του καθεστώτος της 4ης  Αυγούστου, ο οποίος διατήρησε στη νέα, υπό την προεδρία του Τσουδερού, κυβέρνηση, το ίδιο ακριβώς πόστο.  

Κυκλοφορούσε ευρύτατα ότι ο υφυπουργός διέθετε την  προστασία  του Πάλαιρετ, επειδή ο πρεσβευτής ήταν θαυμαστής του έργου του. Μεγάλο και διατυμπανισμένο μέρος, αλλά όχι το σύνολο, αυτού του έργου ήταν ο αντικομμουνισμός και από τους κομμουνιστοφάγους, της υφηλίου και όχι μόνο της εποχής του, ο μόνος που είχε επιχειρήσει να κατασκευάσει ακόμη και «κεντρική  επιτροπή  κομμουνιστικού κόμματος»  ήταν ο Μανιαδάκης.

Το  απολύτως βέβαιο ήταν ότι ο υφυπουργός απολάμβανε και εξακολουθούσε να απολαμβάνει την βασιλική ευαρέσκεια και εμπιστοσύνη.

Η έξωση του Τσουδερού από την Τράπεζα της Ελλάδος, τον Ιούνιο του 1939 και η εκτόπιση του στη Σύρο, έγιναν ύστερα από τις διαπιστώσεις του Μανιαδάκη ότι συνωμοτούσε, αφού αλληλογραφούσε με τον δημοσιογράφο Γεώργιο Βεντήρη -που είχε καταφύγει στη Λωζάννη- και τον ενημέρωνε για τα καθεστωτικά και τα αντικαθεστωτικά τεκταινόμενα.

Ο ρόλος του Τσουδερού στις αντιδικτατορικές ζυμώσεις ήταν κεντρικός και η  αποδοχή του δεν περιοριζόταν στους βενιζελικούς.

Ο Γρηγόριος Δαφνής αναφέρει στο βιβλίο του «Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων» ότι «η οργάνωσις, επικεφαλής της οποίας ευρίσκοντο οι Στέφανος Στεφανόπουλος, Πέτρος Ράλλης και Περικλής Ράλλης (…) εθεώρησεν ότι η προσωπικότης του Διοικητού της Τραπέζης της Ελλάδος Έμμ. Τσουδερού ήτο η μόνη που θα εξησφάλιζε την καθολικήν αναγνώρισιν». 

Οι τρεις πολιτικοί, τον θεωρούσαν «πρόσωπον της εμπιστοσύνης των Άγγλων» και εκτιμούσαν -όπως αφηγήθηκε μετά την Κατοχή, ο πρώτος εξ αυτών στον Γρηγόριο Δαφνή- ότι ο Τσουδερός ως αρχηγός θα εξασφάλιζε την επαφή με τους Άγγλους, και όχι μόνο με τον πρεσβευτή, αλλά και με υπουργούς και με παράγοντες του Σίτυ. 

Εκτιμούσαν ακόμη ότι ο Τσουδερός αποτελούσε εγγύηση τόσο για την νομισματική σταθερότητα  μετά την ανατροπή της δικτατορίας, όσο και για τον έλεγχο του αυτοεξόριστου Πλαστήρα, ο οποίος δεν θα έπρεπε να θέσει θέμα επαναφοράς των αποτάκτων αξιωματικών, γιατί  τότε η συνωμοσία θα συναντούσε την εναντίωση των εν ενεργεία. 

Ο Τσουδερός -όπως ο ίδιος έγραψε- βρισκόταν στην Αθήνα, την δραματική άνοιξη του 1941, με άδεια, για να συνδράμει την άρρωστη σύζυγό του. Οι τραγικές εξελίξεις ανέβασαν, μέσα σε ένα 48ωρο, από το ναδίρ στο ζενίθ, τις πολιτικές μετοχές του. Το Μεγάλο Σάββατο, 19 Απριλίου, ημέρα της κηδείας του Κορυζή, ο Τσουδερός ήταν υπό την παρακολούθηση της Ασφάλειας του καθεστώτος. Την Κυριακή του Πάσχα, ορκίστηκε υπουργός Εξωτερικών, Οικονομικών και Εθνικής Οικονομίας. Την Δευτέρα 21 Απριλίου, ορκίστηκε πρωθυπουργός.

Το διάγγελμα της 21ης Απριλίου 

Μετά  την ορκωμοσία του, ο Τσουδερός απηύθυνε από τον ραδιοφωνικό σταθμό των Αθηνών διάγγελμα. Η μεγάλη έκταση και η κακή αρχιτεκτονική του, έδειχναν ότι συντάχτηκε υπό την πίεση του χρόνου. Τρία σημεία του διαγγέλματος, που αποδίδουν το πολιτικό, το καθεστωτικό και το ιδεολογικό του στίγμα, επισημαίνονται  στις δύο πρώτες παραγράφους του:

«Γενναίοι μαχηταί,  Έλληνες πολίται,

Η  Κυβέρνησις,  της οποίας την προεδρίαν μοι ανέθηκε σήμερον η Α.Μ. ο Βασιλεύς, αναλαμβάνει αδιστάκτως την διακυβέρνησιν της χώρας. Στηριζόμενοι εις τον Βασιλέα και εις  τον  λαόν είμεθα βέβαιοι ότι θα εξυπηρετήσωμεν τα εθνικά συμφέροντα, αγωνιζόμενοι προς τούτο, μέχρι νικηφόρου τέλους, τον υπέρ όλων αγώνα δια την πατρίδα. Εις τούτο δεν μας ωθεί παρά μόνον η υπερτάτη  αντίληψις του καθήκοντος, το οποίον γενεαί γενεών ηρώων μας εδίδαξαν.

Η  συμβολίζουσα την εθνικήν ενότητα Κυβέρνησις, θεωρεί πρώτιστον καθήκον αυτής να στρέψει την προσοχήν προς τους ενδόξους νεκρούς του πολέμου και, γονυκλινής,να διατρανώσει την ευγνωμοσύνην του Έθνους προς αυτούς, οι οποίοι με το αγνόν αίμα των εξασφαλίζουν εις εκείνους που θα επιζήσουν έντιμον ελευθερίαν, διασώζουν την τιμήν της πατρίδος και καθιερώνουν περίλαμπρον παράδειγμα δια τους μέλλοντας να   γεννηθούν, άξιον να το ακολουθεί κάθε λαός, ο οποίος δεν θέλει να γίνει δούλος, ούτε θέλει να κηλιδωθεί από τυράννους η Πατρίς, η Εκκλησία και η οικογένεια του»

Η διατύπωση: «αγωνιζόμενοι μέχρι νικηφόρου τέλους» και η διακήρυξη της εξακολούθησης του αγώνα αποτελούσε ρητή απόρριψη της συνθηκολόγησης των στρατηγών του αλβανικού μετώπου.

Η διατύπωση εξάλλου: «Η  Κυβέρνησις,  συμβολίζουσα  την εθνικήν  ενότητα…» και η  διπλή αναφορά  στο βασιλιά εντολέα και στο βασιλιά στήριγμα,  ισοδυναμούσε  με πολιτική  πράξη  αποδοχής του.

Ήδη ο Γεώργιος,   με την επιλογή του Τσουδερού, είχε  καταδείξει ότι οι επίγονοι του Ελευθερίου Βενιζέλου έπαυαν  να είναι αποσυνάγωγοι.  Ήταν η σειρά  του  Τσουδερού  να  ανταποδώσει.    

Επτά  χρόνια  αργότερα  και  δεκαπέντε  μήνες  μετά τον θάνατο του Γεωργίου, ο Τσουδερός θα προσδώσει απροσδόκητη έννοια σ΄ εκείνη την πρωθυπουργία του, αφού θα γράψει στην εφημερίδα «Ελευθερία» ότι «η παρουσία μου εις την Κυβέρνησιν απετέλεσεν την πρώτην έμπρακτον βασιλικήν  αποδοκιμασίαν  της δικτατορίας».  

Ας επιστρέψομε όμως στο διάγγελμα της 21ης Απριλίου 1941. Από τους παραλήπτες του απέκλειε  τις γυναίκες. Από τα τεταρταυγουστιανά διατηρούσε, με ελαφρά αναδιατύπωση του, το  τρίπτυχο Πατρίς-Θρησκεία-Οικογένεια.  

Το διάγγελμα, κατά το μέγιστο μέρος του, δεν υπερέβαινε, ούτε και ήταν δυνατόν να υπερβεί, τα καθιερωμένα και τα αναγκαία. Το συγκροτούσαν αναφορές στην ελληνική ιστορία, αποδόσεις τιμών στους νεκρούς του πολέμου, εκφράσεις θαυμασμού και ευγνωμοσύνης στους γενναίους μαχητές του Έθνους.

Το διάγγελμα ωστόσο, σε δύο σημεία του, αναφερόταν στις εθνικές διεκδικήσεις χωρίς όμως και να τις προσδιορίζει. Ήταν η μεγαλόστομη διαβεβαίωση «ότι η δόξα μάς αναμένει δια να στέψη με την αμάραντο δάφνην την Νέαν Μεγάλην Ελλάδα» και μια παράγραφος που προσέθετε στον επιβληθέντα στη χώρα αμυντικό πόλεμο και τη διάσταση του απελευθερωτικού αγώνα για τον αλύτρωτο ελληνισμό:

«Η Ελλάς δεν ηθέλησεν, ούτε επεδίωξε τον πόλεμον (…) και  υποχρεωθείσα να πολεμήσει αμύνεται και μάχεται (…) αλλά και άπαξ εμπλακείσα εις τον πόλεμον (…) αγωνίζεται και δια την απελευθέρωσιν των υποδούλων εκείνων τέκνων της, τα οποία  επί δεκάδας ετών έμειναν υπό σκληρόν ζυγόν…».

Το διάγγελμα περιείχε ιδιαίτερες αναφορές στον δεδομένο αλλά και στον επιθυμητό σύμμαχο της Ελλάδας, που αναφέρονταν ονομαστικά, ενώ στη μοναδική μνεία του εχθρού χρησιμοποιούσε τον όρο Ναζισμός: 

«Η Ελλάς θα παραμείνει πιστή εις τας φιλίας της και τας συμφωνίας της και είναι ευγνώμων προς  τον μεγάλον και ευγενή Βρεταννικόν λαόν, ο οποίος προσφέρει με υπεράνθρωπον αυτοθυσίαν δια του αγώνος, που συνεχίζει με καρτερίαν κατά της βίας του Ναζισμού, την υψίστην υπηρεσίαν εξ όσων ποτέ προσέφερεν εις την ανθρωπότητα και ο οποίος λαός, όπως και άλλοτε, ήλθεν εδώ εις τον τόπον μας εξ ιδίας του πρωτοβουλίας και θελήσεως δια να συμπολεμήση υπέρ του δικαίου μας και της ελευθερίας μας.

»Όπισθεν αυτής και ημών, έχομεν βοηθόν μας και αρωγόν μας τας Ηνωμένας Πολιτείας της Αμερικής, από την άσβεστον δάδα της Ελευθερίας της οποίας μεταλαμπαδεύεται σταθερά το φως και η δύναμις δια κάθε ευγενή αγώνα(…)». 

Η προτροπή μέσω… μέντιουμ!

Αναπάντεχες όμως, ήταν οι ιδιόχειρες σημειώσεις του νέου πρωθυπουργού για το διάγγελμα της 21ης Απριλίου 1941. Τις βρήκε, 25 χρόνια αργότερα, στο προσωπικό Αρχείο του Τσουδερού, ο συγγραφέας της βιογραφίας του, ακαδημαϊκός Ηλίας Βενέζης, και δεν πίστευε στα μάτια του.

Επρόκειτο για αναφορές σε περιστατικά που προηγήθηκαν –αυτό ισχυρίζεται ο Τσουδερός- της πρωθυπουργίας και του διαγγέλματος:

«Τον λόγον αυτόν (που απηύθυνα από ραδιοφώνου ως πρωθυπουργός της Ελλάδος την 21ην  Απριλίου 1941) τον  είχα ετοιμάσει από ημερών, πριν ακόμη κληθώ υπό του Βασιλέως δια να συμμετάσχω εις την Κυβέρνησιν. Ένα μήνα περίπου πριν είχα παρακληθή από τον Κωνσταντίνον Μελάν να παραστώ εις πνευματιστικήν συνεδρίαν, κατά  την  οποίαν  ο Ελευθέριος Βενιζέλος θα μου  ωμιλούσε από το Υπερπέραν.

»Έλαβα μέρος εις την συνεδρίασιν, εις την οποίαν παρίστατο, πλην του Κ. Μελά και ένας καθηγητής της Θεολογικής του  Πανεπιστημίου και η μεσάζουσα Δώρα Κασσιανίδου. Επεκοινώνουν με την μέθοδον Planchette. Μετά την κεκανονισμένην προσευχήν, που γίνεται εις την αρχήν της συνεδριάσεως, η οδηγός εκάλεσε τον Ελευθέριον Βενιζέλον, ο οποίος ήλθε και μου προανήγγειλε ότι λίαν προσεχώς, ύστερα από εθνικάς συμφοράς που προσεγγίζουν, θα εκαλούμην εις την Αρχήν, και με συνεβούλευε να μη διστάσω να αναλάβω. 

»Μου έδιδε την υπόσχεσιν ότι θα μ΄ εβοήθει εις το δύσκολον αυτό έργον μου. Επικολούθησε, εις τας επομένας ημέρας, και δευτέρα και τρίτη επικοινωνία κατά τας οποίας, πλην του Ελευθερίου Βενιζέλου, προσήλθον ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου, ο πατήρ μου και άλλοι, οι οποίοι με συνεβούλευσαν όπως και ο Ελευθέριος Βενιζέλος.

»Αυτά  με παρεκίνησαν να καθίσω και να ετοιμάσω τον λόγον τον οποίον εξεφώνησα  Ο πατήρ μου και ο Ελευθέριος Βενιζέλος επροχώρησαν να μου ειπούν (ακριβέστερον να γράψουν), επί ερωτήσει μου, το τι έπρεπε να είπω προς τον λαόν, όταν θ΄ ανελάμβανα Κυβερνήτης. Περί των συνεδριάσεων αυτών υπάρχουν πρακτικά.

»Δεν δυσκολεύομαι να ομολογήσω ότι εις αυτόν τον λόγον έχω παρμένα αρκετά από τα υπαγορευθέντα  υπό τών υπερπέραν. Έτσι εξηγείται πώς ήμουν έτοιμος να ομιλήσω εντός ολίγων ωρών αφότου ανελάμβανα Πρόεδρος της Κυβερνήσεως».

Κατάπληκτος λοιπόν, ο Ηλίας Βενέζης, καταχώρισε τα εξωφρενικά ευρήματα του στη βιογραφία του  Τσουδερού μαζί με το δικό του σκεπτικό για τον βιογραφούμενο:

«…αυτόν τον άνθρωπον των αριθμών, τον Οικονομικόν Σύμβουλον Κυβερνήσεων, τον αντιπρόσωπον της Ελλάδος εις διεθνείς οικονομικάς διασκέψεις, τον Διοικητήν της Τραπέζης της Ελλάδος, τον εκυβερνούσαν ως ένα σημείον, δυνάμεις μεταφυσικαί, ψυχικαί λειτουργίαι ασύλληπτοι, ένας κόσμος ΄΄μυστικός΄΄ και βαθύς, ο κόσμος των πνευμάτων».

Το σκεπτικό του Ηλία Βενέζη προκαλεί εντύπωση. Ο ακαδημαϊκός δεν μπόρεσε ή δεν θέλησε να συνδέσει τις εξωπραγματικές σημειώσεις του Αρχείου με τις ανάγκες και τα τεχνάσματα της πολιτικής και αρκέστηκε ή βολεύτηκε να τοποθετήσει τον  Τσουδερό στους περίεργους και στους γραφικούς θιασώτες της μεταφυσικής.

Οι δύο γήινες ερμηνείες

Όμως οι... επικοινωνίες του Τσουδερού με τα… πνεύματα επιδέχονται   γήινες ερμηνείες που είναι απλές και αριθμητικά μόνο δύο. Είτε ο Τσουδερός σχεδίαζε να εξαπατήσει τους αναγνώστες των σημειώσεων του, είτε κάποιοι άλλοι είχαν φροντίσει να εξαπατήσουν τον Τσουδερό.

Το πρώτο ενδεχόμενο, θα εξυπηρετούσε την  αποδοχή της συνεργασίας του Τσουδερού με τον Γεώργιο, κυρίως από τους κρητικούς, τους  φιλελεύθερους και τους άλλους αντιδικτατορικούς.

Ωστόσο το ενδεχόμενο αυτό έχει την αδυναμία ότι οι σημειώσεις δεν αξιοποιήθηκαν, στις δραματικές, μετά την πρωθυπουργοποίηση του, 27 «κρητικές» μέρες, ούτε και  σε μεταγενέστερες, επίσης κρίσιμες, για την Ελλάδα και για τον ίδιο τον Τσουδερό περιστάσεις, στη δεκαετία που ακολούθησε. 

Το δεύτερο ενδεχόμενο, να είχε δηλαδή πέσει θύμα απάτης, τελεί υπό την αίρεση του βαθμού της ευπιστίας του Τσουδερού. Πρώτη προϋπόθεση κάθε απάτης, είναι η πρόβλεψη του απατεώνα ότι το θύμα μπορεί να «τσιμπήσει». Ο απατεώνας, στην περίπτωση που μας απασχολεί, θα μπορούσε να ήταν ένα κέντρο αποφάσεων και χειρισμών για τα ελληνικά πράγματα, που διατηρούσε -όπως γίνεται σε τέτοιες περιπτώσεις- λεπτομερείς φακέλους για τα επιφανή πρόσωπα του δημόσιου βίου. 

Εάν λοιπόν ο φάκελος για τον Τσουδερό περιείχε την πληροφορία ότι σε κοινωνικές συναναστροφές, είχε εκφράσει θετική γνώμη για τα πνευματιστικά, τις τηλεπάθειες και τις επικοινωνίες μέσω μέντιουμ –δραστηριότητες πολύ της μόδας στο μεσοπόλεμο- «έστεκε» η εκτίμηση ότι ο Τσουδερός ήταν προσεγγίσιμος.

Η επιδίωξη του κέντρου ήταν να ακούσει ο Τσουδερός, από τα πνεύματα τεθνεώτων, τους οποίους σεβόταν και εμπιστευόταν, εκείνη ακριβώς την πρόταση που, επρόκειτο σύντομα να του υποβληθεί από στόμα ζωντανού και θεσμικά αρμοδίου.

Ερχόταν κατόπιν η ανάγκη των ειδικών. Από τους ειδικούς, ήταν καθιερωμένοι και πασίγνωστοι, ο απόστρατος  αρχίατρος του Πολεμικού Ναυτικού  Άγγελος Τανάγρας, εμπνευστής, ιδρυτής και κυβερνήτης της  Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών και το μέντιουμ  Ελένη Κικίδου.

Όμως οι ανάγκες του κέντρου και οι «επιστημονικές» αρχές της Εταιρείας δεν ήταν συμβατές. Το κέντρο χρειαζόταν «επικοινωνίες» με τους μακαρίτες Βενιζέλο, Παπαναστασίου και τον πατέρα  τού υπό προσέγγιση Τσουδερού. Η Εταιρεία Ψυχικών Ερευνών επιδιδόταν σε «επικοινωνίες  με  πνεύματα» αλλά  αποκλειστικά ζωντανών.

Επομένως το κέντρο δεν θα μπορούσε να υπολογίζει στην αρωγή του πάπα της  «ψυχοφυσιολογίας» και πασών των «πνευματοεπιστημών» Τανάγρα και των ανθρώπων του. 

Όμως για τα πλείστα των ανθρωπίνων υπάρχουν λύσεις και όταν ο ενδιαφερόμενος διαθέτει δύναμη, η λύση δεν αργεί. Η λύση στο επωαζόμενο εγχείρημα άκουγε στο όνομα Δώρα Κασσιανίδου. Εάν η  Ελένη Κικίδου μπορούσε να μεσολαβεί σε επαφές μόνο με ζωντανούς, η  Δώρα Κασσιανίδου  ήταν σε θέση να διεκπεραιώνει μεσολαβήσεις ακόμη και με νεκρούς. 

Το επόμενο στάδιο μοιάζει ευκολότερο. Για να πληροφορηθεί ο Τσουδερός τις εκπληκτικές επιδόσεις της Κασσιανίδου, έπρεπε να κινηθεί μεταξύ κέντρου, Τσουδερού και Κασσιανίδου ένα άτομο εγνωσμένου κύρους, με εμπιστοσύνη στο κέντρο, παλαιά φιλία με τον Τσουδερό και γνώση των πνευματιστικών. Φαίνεται ότι την τριάδα αυτών των κριτηρίων πληρούσε, ο Κωνσταντίνος Μελάς, απόστρατος αντιπλοίαρχος και επί σειρά ετών φιλελεύθερος βουλευτής. 

Δεν χρειάζεται να προστεθεί ότι η όλη επιχείρηση δεν επρόκειτο να ενοχλήσει την Εκκλησία, αφού επικύρωνε την αθανασία των ψυχών, καλού κακού όμως για να μηδενισθεί κάθε ενδεχόμενο παρεξήγησης, κρίθηκε φαίνεται σκόπιμη  και η συμβολή του καθηγητή της Θεολογίας, με την φυσική του παρουσία. 

Ποιά από τις επιδόσεις των πνευμάτων, όπως εκτίθενται στις σημειώσεις του Τσουδερού, να πρωτοθαυμάσει ο αναγνώστης; Την  ενημέρωση τους περί τα τρέχοντα στρατιωτικά και  πολιτικά;

Την διορατικότητα τους περί τα επερχόμενα και ειδικά το ύψιστο για στον συνομιλητή τους, ότι δηλαδή, «όπου να' ναι», θα του προσφερόταν η πρωθυπουργία;

Τον πατερναλισμό τους, ώστε να παραγγέλλουν την αποδοχή της; Την αυτοπεποίθηση τους, ώστε να υπόσχονται παροχή βοήθειας και μάλιστα να την εγκαινιάζουν με υπαγορεύσεις περικοπών της παρθενικής ομιλίας του πρωθυπουργήσημου;

Ας μην περάσει απαρατήρητο ότι ο αδειούχος εκτοπισμένος τραπεζίτης γράφει πως είχε ζητήσει να του δοθούν…. σκονάκια και ότι ο… Βενιζέλος, ο… Παπαναστασίου και ο... πατέρας Τσουδερός φέρονται να ανταποκρίθηκαν! 

Ως προς την ταυτότητα και την εθνικότητα του δραστήριου κέντρου, δεν απαιτούνται κοπιώδεις αναζητήσεις. Οι ενδιαφερόμενοι τότε για τα ελληνικά  πράγματα δεν ήταν πολλοί και οι δυνάμενοι να  επεμβαίνουν μέχρι και  στη σύνθεση της ελληνικής κυβέρνησης ούτε καν ελάχιστοι. Ήταν μονάχα ένας. Η Μεγάλη Βρετανία.

Ο δύσπιστος αναγνώστης αυτών των γραμμών, ας αναζητήσει την μαρτυρία του Σπύρου Μαρκεζίνη για το πώς, το 1952, επηρέασε ο Αμερικανός  πρεσβευτής Πιουριφόυ τον πρωθυπουργό Πλαστήρα ώστε να υιοθετήσει το πλειοψηφικό εκλογικό σύστημα. 

Μετά το διάγγελμα

Πριν συμπληρωθούν 48 ώρες από την ορκωμοσία και το διάγγελμα, ένα βρετανικό υδροπλάνο, που πέταξε, νωρίς το πρωί της 23ης Απριλίου, από  τον Σκαραμαγκά και προσθαλασσώθηκε στη Σούδα, έφερε στην Κρήτη τον νέο πρωθυπουργό Τσουδερό, μαζί με τον βασιλιά Γεώργιο και τον Βρετανό πρεσβευτή Πάλαιρετ. 

Βασιλιάς και Τσουδερός, είκοσι επτά  μέρες αργότερα – την πρώτη ώρα, της πρώτης μέρας της γερμανικής εισβολής - θα αρχίσουν την επίπονη και περιπετειώδη πεζοπορία τους, από τα βόρια στα νότια του νομού Χανίων. Από το χωριό Περιβόλια του κάμπου των Χανίων, μέχρι την Αγία Ρουμέλη των Σφακίων. Εκεί θα συναντήσουν τον Πάλαιρετ και στις 2 το πρωί της 23ης Μαΐου, με ένα βρετανικό πολεμικό, θα φύγουν για την Αίγυπτο.

Ο Γεώργιος παρέμενε το θεμέλιο της βρετανικής πολιτικής για την Ελλάδα. Όποια και να ήταν η έκβαση της Μάχης της Κρήτης, μια αιχμαλωσία του από τους Γερμανούς θα εκθεμελίωνε αυτή την πολιτική.

Η καλού κακού φυγάδευση του Γεωργίου αποτελούσε πράξη προστασίας της. Η φυγάδευση μαζί με τον πρωθυπουργό Τσουδερό, προσέδιδε στο εγχείρημα τον χαρακτήρα μιας συντεταγμένης αποδημίας της ελληνικής ηγεσίας για την μεταφορά του αγώνα στο εξωτερικό…    

 

Βιβιλιογραφία:

1. Ηλία Βενέζη: Εμμανουήλ Τσουδερός. Ο πρωθυπουργός της Μάχης της Κρήτης

Τόμος 525 σελίδων. Κυκλοφόρησε το 1966. Δεν αναφέρεται εκδότης. Το copyright, ωστόσο, είναι του Ηλία Βενέζη. Πρόκειται  για ιδιότυπη βιογραφία με τίτλο που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Αντί καταλόγουπηγών ο βιογράφος -ο οποίος είχε διατελέσει υπάλληλος της Τράπεζας της Ελλάδος- αναγράφει: «Από το Αρχείον του, τας αναμνήσεις του και άλλα κείμενα της Ιστορίας». 

2. Γρηγορίου Δαφνή: Η Ελλάς  μεταξύ των δύο πολέμων

Έργο δύο τόμων. Κυκλοφόρησε το 1955, από τις Εκδόσεις Ίκαρος. Ο συγγραφέας, δημοσιογράφος και πολιτευτής, συγκέντρωσε και αξιοποίησε μεθοδικά ένα πλήθος στοιχείων για τον ελληνικό μεσοπόλεμο. Μεγάλο μέρος τους προήλθε από συνεντεύξεις πολιτικών και στρατιωτικών.

3. Αλέξανδρου Ζαούση: Οι δύο όχθες

Έργο τριών τόμων. Ο τίτλος υπονοεί τους αντιπάλους του Εμφυλίου. Κυκλοφόρησε το 1986 από τις Εκδόσεις Παπαζήση. Ο συγγραφέας, αγωνιστής της μη εαμικής εθνικής αντίστασης, γιατρός στο επάγγελμα  και φίλος της Ιστορίας, ασχολήθηκε με την χρονική περίοδο 1939-1945 και προσέφερε στον αναγνώστη του  πολύτιμες πληροφορίες, μέρος των οποίων εξασφάλισε με  προσωπική  έρευνα. Οι  αγωνίες και τα παρασκήνια για την επιλογή πρωθυπουργού, μετά την αυτοκτονία του Κορυζή, ανήκουν σ΄ αυτή την κατηγορία.

4. Πρίγκιπα Πέτρου: Ημερολόγια Πολέμου 1940-1941

Εκδότης το Ίδρυμα Γουλανδρή - Χορν. Ο συγγραφέας, έφεδρος λοχαγός στην περίοδο εκείνη, ήταν το «μάτι και το αφτί» του εξαδέλφου του βασιλιά Γεωργίου,  στις ελληνοβρετανικές επαφές, όπου συμμετείχε ως διερμηνέας. Έζησε και διέσωσε πολλά άγνωστα αλλά  και εντυπωσιακά περιστατικά.

* Ο Μ. Μυλωνάκης είναι ψυχίατρος και φίλος της Ιστορίας.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ηρωες, τότε και τώρα
Η σημασία της Ιστορίας δεν είναι η αποστήθισή της ούτε η απομνημόνευση γεγονότων και ημερομηνιών. Η σημασία της έγκειται στο πόσο οι αξίες που ενέπνευσαν κάθε ιστορικά αξιομνημόνευτη στάση επιζούν και...
Ηρωες, τότε και τώρα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενα ιστορικό αποτέλεσμα για Ελλάδα και Ευρώπη
Το ελληνικό πρόβλημα, το οποίο με κάθε τρόπο καθορίζει τις τύχες των Ελλήνων, έχει πολλές παραμέτρους οι οποίες οδηγούν στο σημείο αναγνώρισης της ιστορικότητας αυτού που συμβαίνει σήμερα εδώ αλλά και σε...
Ενα ιστορικό αποτέλεσμα για Ελλάδα και Ευρώπη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί κανονικότητας
Εχοντας κατά νου την Ιστορία των 99 χρόνων, η φυσιολογική απάντηση στην «επιστροφή στην κανονικότητα» που επικαλείται ο κ. Μητσοτάκης για να επιβάλλει τα «θέλω του» είναι η ερώτηση: «Σε ποιου την κανονικότητα;...
Περί κανονικότητας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Είκοσι ένας αιώνες υποδούλωσης
Στην «Εφ.Συν.» 22/4/2021 δημοσιεύσατε κείμενο του κ. Κώστα Ζουράρι που «απαντούσε» σε προηγούμενο κείμενό μου στην ίδια εφημερίδα. Ομως ο συγγραφέας στηρίζεται σε μια παρεξήγηση, αφού εξέλαβε τη δουλεία υπό τη...
Είκοσι ένας αιώνες υποδούλωσης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ρωμανία-«Βυζάντιο»: χίλια χρόνια «κοινήν τε καὶ Ἑλλάδα»!
Εὐκρινῶ ἐξελέγχων τὸν ἀντιρρητικὸν τοῦ συναδέλφου Γ. Ν. Οἰκονόμου, γιὰ τὸ ἀριστοτέλειον μου «καθ’ ἕκαστον» περὶ πολιτεύματος τῆς Ρωμανίας.
Ρωμανία-«Βυζάντιο»: χίλια χρόνια «κοινήν τε καὶ Ἑλλάδα»!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι ήξερε ο δημοσιογράφος;
Πρώτος δημοσιογράφος-θύμα στα ελληνικά χώματα καταγράφεται, το 1878, ο ανταποκριτής των Times του Λονδίνου Τσαρλς Ογλ, για τον θάνατο του οποίου υπάρχουν δύο εκδοχές: ότι σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια μάχης στο...
Τι ήξερε ο δημοσιογράφος;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας