Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ατομική και κοινωνική ευθύνη
EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ατομική και κοινωνική ευθύνη

  • A-
  • A+

Η ιστορία του κορονοїού έφερε στην επικαιρότητα τη λέξη «ευθύνη» στην ατομική και στην κοινωνική της εκδοχή. Λοιμωξιολόγοι και δημοσιογράφοι την έχουν εντάξει στο λεξιλόγιό τους, για να αφυπνίσουν το φιλότιμο και την αυτοπειθαρχία – στοιχεία απαραίτητα για να εφαρμοστούν τα μέτρα που παίρνει η κυβέρνηση για να βγούμε με τις μικρότερες απώλειες από αυτή την περιπέτεια.

Παρότι η πλειονότητα του κόσμου φαίνεται να προσαρμόζεται στη νέα αυτή κατάσταση, στις πρώτες ημέρες υπήρξαν φαινόμενα από πολλούς που αψήφησαν την κρισιμότητα των στιγμών. Καταναλωτική επιδρομή στα σουπερμάρκετ, συγχρωτισμός σε κλειστούς και ανοιχτούς χώρους έδειξαν μια ανωριμότητα των συμπολιτών μας που έβαλαν σε κίνδυνο τη ζωή τους, αλλά και τη ζωή των άλλων.

Εγινε με κάθε τρόπο επίκληση στην ατομική ευθύνη για την πιστή εφαρμογή των μέτρων. Η ευθύνη, όμως, δεν εμφανίζεται ξαφνικά, ούτε κατά παραγγελία. Καλλιεργείται στους πολίτες με την παιδεία, την εφαρμογή δίκαιων νόμων και την καθημερινή πρακτική στις μεταξύ μας σχέσεις και σε αυτές με το κράτος.

Η συναίσθηση του χρέους, οι ηθικές αρχές, αλλά και ο σεβασμός και η αγάπη για τον συνάνθρωπο γεννούν την ευθύνη. Είναι ατομική όταν εκπορεύεται από το άτομο και ασκείται από αυτό. Κινούμενο στο πλαίσιο της νομιμότητας έχει διακηρυγμένα δικαιώματα, αλλά έχει δεσμευτεί και με υποχρεώσεις.

Αν δεν εκδηλωθεί, έρχεται η αδήριτη ανάγκη και επιβάλλεται. Τότε, όμως, δεν μπορούμε να μιλάμε για ευθύνη, αλλά για συμμόρφωση. Γέννημα του φόβου και της τιμωρίας, πολλές φορές υποκριτικά, εμφανίζεται με τον μανδύα της ευθύνης. Η πραγματική όμως ευθύνη εκπορεύεται από ανθρώπους καλοπροαίρετους, αυτοθυσιαστικούς, ευαίσθητους πολίτες και καμιά φορά ήρωες. Σε αυτούς τους ανθρώπους δεν έχει θέση η ανυπακοή για την ανυπακοή, η αδιαφορία, η μαγκιά, ο εγωκεντρισμός, η προβολή και η δημοσιότητα λίγων λεπτών.

Προσωπικότητες με σταθερές αναφορές που δεν επηρεάζονται από τους ανέμους των καιρών, με επίγνωση του εφήμερου και του αιώνιου. Εγγύηση για τους συνανθρώπους του που έρχονται σε επαφή μαζί του, αλλά και στην κοινωνία ολόκληρη.

Στο σημείο ακριβώς αυτό φαίνεται ότι η ατομική ευθύνη δεν είναι και τόσο ατομική, αλλά εμπλέκεται με την κοινωνική, αφού μέσα στην κοινωνία καλλιεργείται, δοκιμάζεται και ασκείται. Την ονομάζουμε κοινωνική, όταν τη συναντούμε σε μεγάλα πληθυσμιακά σύνολα, όταν την προσδοκούμε από το σύνολο της κοινωνίας. Είναι τότε που οι πολλοί δεν συμμορφώνονται, αλλά στοιχίζονται οικειοθελώς πίσω από έναν υψηλό στόχο, έναν ιερό σκοπό. Τότε η επιτυχία των ενεργειών τους και των σχεδίων τους είναι πλέον η βέβαιη.

Οι κοινωνικοί αρμοί γίνονται πιο σφιχτοί και η αλληλεγγύη γίνεται σχεδόν ψηλαφιτή. Το ενδιαφέρον για τον συνάνθρωπο διαπερνά τις διαφορετικότητες, ανοίγει τους ορίζοντες της ευαισθησίας και παίρνει τη μορφή μια μεγάλης αγκαλιάς, έτοιμης να κλείσει μέσα της και να βοηθήσει τον πλησίον, αυτόν τον άγνωστο…

Γιατί πλησίον είμαστε και εμείς οι ίδιοι για τους άλλους. Ακατάλυτοι δεσμοί δημιουργήθηκαν από τότε που ο άνθρωπος άρχισε να ζει σε κοινότητες. Εκανε συμφωνίες, με τους άλλους, έφτιαξε νόμους, καθιέρωσε θεσμούς, ανέπτυξε ήθη και έθιμα και όλα αυτά τα συντήρησε, τα προασπίστηκε, τα διαφύλαξε. Αυτά, όμως, δεν έγιναν άπαξ και τελειώσαμε.

Αλλοτε πάλι τα καταπάτησε, τα αλλοίωσε, τα κακοποίησε. Πολιτικό ζώο ο άνθρωπος έχει και ένστικτα που τον γυρίζουν πίσω. Παρά τις προόδους σε διάφορους τομείς της ζωής του, στα κύτταρά του κρύβονται αισθήματα και αναμνήσεις της πρωτοїστορίας του. Κι όταν έρθουν στην επιφάνεια αναταράσσουν σχετική ηρεμία που επετεύχθη με τόσο κόπο. Το κοινωνικό συμβόλαιο κοντεύει να αχρηστευθεί.

Ομως αυτή η αναταραχή οφείλεται και σε άλλους λόγους: κοντόφθαλμα συμφέροντα ατόμων και ομάδων, υπερφίαλα σχέδια ηγετών και κάθε είδους φανατισμοί συναποτελούν ένα εκρηκτικό κοκτέιλ που δυναμιτίζει τα θεμέλια της κοινωνίας. Ανερμάτιστα προσχήματα, ακατάσχετη απληστία, ασυγκράτητη αφροσύνη οδηγούν σε εκρηκτικές καταστάσεις και βάζουν σε κίνδυνο την κοινωνική συνοχή και κάποτε, την ίδια τη ζωή των ανθρώπων.

Τότε είναι που η κοινωνία πρέπει να δράσει συλλογικά, οργανωμένα για να διαφυλάξει όσα πέτυχε με κόπο. Να βάλει κάθε κατεργάρη στον πάγκο του: να τιμωρήσει τον κερδοσκόπο, τον καταπατητή, τον διαδοσία ψευδών ειδήσεων, τον πονηρό, τον τυχοδιώκτη που είναι έτοιμος να εκμεταλλευτεί τη συγκυρία κάνοντας εμπόριο τον φόβο, την αδυναμία, την ανάγκη, τη φτώχεια των συνανθρώπων του.

Αυτές τις ημέρες τα είδαμε όλα αυτά στα σουπερμάρκετ, στα φαρμακεία, στον χωρίς προφύλαξη συγχρωτισμό σε πλατείες και παραλίες. Καιρός να συνέλθουμε. Η κοινωνική ευθύνη δεν αγοράζεται ούτε πωλείται είναι αγαθό που αποκτιέται με καθημερινή άσκηση και όχι ευκαιριακά.

* φιλολόγος-συγγραφέας

ΑΠΟΨΕΙΣ
«Γιατί μένεις σπίτι;»
Γιατί μένεις σπίτι; Ρωτάω τον εαυτό μου το πρωί που η συνήθεια με οδηγεί στην εξώπορτα και θέλει να κάνω ό,τι έκανα κάθε πρωί. Ο,τι έκανα και δεν πρέπει να κάνω αυτές τις μέρες της μεγάλης δοκιμασίας. Γιατί...
«Γιατί μένεις σπίτι;»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κοινωνία των Πολιτών και ανάγκη προσφοράς
Η χώρα μας περνάει μια πολύ σκληρή δοκιμασία και ως κοινωνία των πολιτών, συμπορευόμαστε με την κοινωνική ευθύνη, την αλληλεγγύη, το φιλότιμο, πάντα ενισχυόμενα από τις δράσεις του ιδιωτικού τομέα.
Κοινωνία των Πολιτών και ανάγκη προσφοράς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γύρω απ’ το καζάνι
Ομως το καζάνιασμα θέλει παρέα, να τρέξει το πιοτό στα ποτήρια, ψήσιμο κρεατικών, μεζέδες, γλυκά, μουσική και χορό. Αυτά τα χάσαμε για φέτος· ή μήπως όχι;
Γύρω απ’ το καζάνι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φυλακισμένες ζωές
Σήμερα οι άνθρωποι, θανάσιμα τραυματισμένοι, βαριά πληγωμένοι και μόνιμα ανασφαλείς, προσπαθούν να ανακαλύψουν την αλήθεια ανάμεσα στο ψέμα και το κουράγιο μέσα από τη διάψευση των ονείρων τους.
Φυλακισμένες ζωές
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αυτονόητο
Η Ροσάνα Ροσάντα, που «έφυγε» πρόσφατα, θεωρούσε ότι ο σοσιαλισμός μπορεί να συνυπάρχει με την ελευθερία - πρέπει, θα έλεγα εγώ. Επιβάλλεται. Είναι αυτονόητο.
Αυτονόητο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πανδημία, συνωμοσιολογία και λαϊκή γνώση
Ζούμε για ακόμη μία φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας τη διαμάχη ανάμεσα στην ορθολογική (επιστημονική) σκέψη και τον ανορθολογισμό, ο οποίος όταν αποκτήσει και θεσμικές διαστάσεις στρέφεται εναντίον του...
Πανδημία, συνωμοσιολογία και λαϊκή γνώση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας