Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αρχηγισμός, η παιδική αρρώστια του ΣΥΡΙΖΑ
EUROKINISSI/ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΣΩΤΗΡΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αρχηγισμός, η παιδική αρρώστια του ΣΥΡΙΖΑ

  • A-
  • A+

Ο όρος «πασοκοποίηση» είναι κάτι σαν τον όρο «νεοφιλελευθερισμός» - πολλοί την θέλουν αλλά οι περισσότεροι εξ αυτών αποφεύγουν να χρησιμοποιούν τον όρο. Εκτός του ότι είναι και κακόηχος νεολογισμός, η αποφυγή ίσως οφείλεται και στο ότι είναι γνωστό πως στο εξωτερικό τουλάχιστον ο όρος «pasokification» (υπάρχει και ως λήμμα στην αγγλική Wikipedia) έχει ένα πασιφανώς αρνητικό πρόσημο: σηματοδοτεί τη ραγδαία –εκλογική και όχι μόνο- παρακμή των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων που παρασύρθηκαν από νεοφιλελεύθερες πολιτικές.

Αν όμως κοιτάξει κανείς την –όποια– επιχειρηματολογία πολλών σχολιογράφων από τον χώρο της πολιτικής, της δημοσιογραφίας ή ευρύτερα της διανόησης, είναι σαφές ότι αυτό ακριβώς θέλουν: τη μετατροπή του ΣΥΡΙΖΑ σε κόμμα της Κεντροαριστεράς που θα αντικαταστήσει το χρεοκοπημένο και ανύπαρκτο πλέον ΠΑΣΟΚ.

Οσο και αν αυτό δεν αρέσει, «πασοκοποίηση» είναι ο όρος – δεν υπάρχει καλύτερος. Και επί της ουσίας, όσο και αν διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους ότι δεν επιθυμούν τη νεοφιλελευθεροποίηση του ΣΥΡΙΖΑ, οι υπέρμαχοι της μετάλλαξης του ΣΥΡΙΖΑ σε νέο ΠΑΣΟΚ αυτό επιδιώκουν. Στη σημερινή εποχή, η ειδοποιός διαφορά της ριζοσπαστικής Αριστεράς από την όποια «Κεντροαριστερά» ή «σοσιαλδημοκρατία» δεν είναι παρά η σταθερή, έμπρακτη και ταυτόχρονα ρεαλιστική εναντίωση στον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό. Αριστερές μεταρρυθμίσεις σημαίνει πρώτα και κύρια αντι-νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις.

Το κύριο επιχείρημα που χρησιμοποιείται υπέρ της πασοκοποίησης όμως δεν είναι βέβαια η ανερυθρίαστη έκφραση κάποιας άποψης ότι ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να «βάλει νερό στο αντι-νεοφιλελεύθερο κρασί του», αλλά ούτε και η πολλαχώς και πολλαχόθεν αμφισβητούμενη από θεσμικής και ουσιαστικής πλευράς εισχώρηση διά μέσου της «Προοδευτικής Συμμαχίας» αρκετών προσώπων που μέχρι πολύ πρόσφατα διετέλεσαν στελέχη του ΠΑΣΟΚ.

Είναι κάτι που υπόρρητα -αλλά και ρητά ενίοτε- θεωρείται ως κοινό χαρακτηριστικό του ΣΥΡΙΖΑ και του ΠΑΣΟΚ στην «ένδοξή» του περίοδο: ότι τόσο ο μεν όσο και το δε είναι και ήταν αρχηγικά κόμματα.

Η έννοια του «αρχηγικού κόμματος» ή του «αρχηγισμού», όπως ισχύει και με την έννοια της «πασοκοποίησης», ποτέ δεν αναφέρεται ρητά βέβαια. Ο «αρχηγισμός» πάντοτε φέρει αρνητικό πρόσημο, κανείς δεν τάσσεται ευθαρσώς υπέρ αυτού.

Το επιχείρημα που εκφέρεται είναι πως τόσο στο ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου όσο και στον ΣΥΡΙΖΑ του Αλέξη Τσίπρα είχαμε και έχουμε να κάνουμε με εξαιρετικά χαρισματικές ηγετικές προσωπικότητες. Προσωπικότητες των οποίων το «εκτόπισμα» είναι τόσο μεγάλο ώστε να «εκτοπίζει» και την πολιτική σπουδαιότητα του κόμματος του οποίου ηγούνται. Οπως παλιά οι ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ ψήφιζαν τον «Αντρέα», έτσι και τώρα ο κόσμος δεν ψηφίζει το κόμμα «ΣΥΡΙΖΑ» αλλά τον «Τσίπρα».

Το πρόβλημα είναι πως τούτη την άποψη δεν συμμερίζονται μόνον οι καθεστωτικοί κύκλοι και οι αντι-ΣΥΡΙΖΑ «φίλοι» του ΣΥΡΙΖΑ. Ενυπάρχει και στο εσωτερικό του ΣΥΡΙΖΑ. Διάβασα πρόσφατα σχόλιο σε αριστερή εφημερίδα όπου εκφραζόταν η πεποίθηση πως δεν αναγνωρίζεται επαρκώς η σημασία του Αλέξη Τσίπρα από φόβο μήπως κατηγορηθούμε για αρχηγισμό.

Πιστεύω πως περίπου το αντίθετο ισχύει. Ενώ η ενδοκομματική κριτική συχνά είναι δριμύτατη και εκφράζεται απολύτως ελεύθερα, υπάρχει ένα άρρητο «ταμπού» όσον αφορά την οποιαδήποτε κριτική στον πρόεδρο του κόμματος.

Δεν με απασχολεί τόσο ότι αυτή η κατάσταση αμβλύνει σοβαρά τη δημοκρατική επαγρύπνηση στις εσωκομματικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων, όσο ότι στηρίζεται σε μια πλήρως αντι-αριστερή σύλληψη της πολιτικής πραγματικότητας, που με τη σειρά της οδηγεί σε λανθασμένες έως ολέθριες πολιτικές επιλογές.

Για να ξαναπιάσουμε τη σύγκριση με το ΠΑΣΟΚ: o αρχηγισμός του ΠΑΣΟΚ αφ’ ενός οφειλόταν στο ότι εκείνο το κόμμα ήταν προσωπικό δημιούργημα του Ανδρέα Παπανδρέου (που δεν ισχύει βέβαια με τον ΣΥΡΙΖΑ και τον Α. Τσίπρα), αφ’ ετέρου όμως μπόρεσε να ανθήσει αλλά και να εξασφαλίσει την ισχυρή παρουσία του κόμματος και μετά την ασθένεια και τον θάνατο του δημιουργού του επειδή, μαζί με τον ακραίο ιδεολογικό οπορτουνισμό που τον συνόδευε, στο οργανωτικό επίπεδο, κατάφερε να συναρθρωθεί επιτυχώς με τον κυρίαρχο τρόπο πολιτικής εκπροσώπησης των αστικών κομμάτων στην Ελλάδα – ήτοι με το πελατειακό σύστημα.

Ο ΣΥΡΙΖΑ θα «ενηλικιωθεί» όταν συνειδητοποιήσει στην πολιτική του πρακτική όχι ότι ο Τσίπρας δεν είναι το βασικό του ατού, διότι προς το παρόν είναι, αλλά ότι αυτή ακριβώς η κατάσταση είναι μια σοβαρή ανεπάρκεια που πρέπει να ξεπεραστεί. Κατά συνέπεια, η απεύθυνση προς τον κόσμο δεν μπορεί να είναι η περαιτέρω καλλιέργεια του αρχηγισμού, αλλά η υπέρβασή του κατά τρόπο αριστερό –που σημαίνει μεταξύ άλλων μια μη πελατειακή σύνδεση της συλλογικότητας του κόμματος με τις λαϊκές μάζες.

*καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Αρχηγικές αντιφάσεις
Ο ρόλος της Αριστεράς είναι να συναρθρώσει πειστικά διά μέσου της πολιτικής της πρακτικής την εν λόγω τάση για ριζοσπαστικοποίηση με δημοκρατικές αρχές και με τη ρεαλιστική υλοποίησή τους – πράγμα που μεταξύ...
Αρχηγικές αντιφάσεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για την οργανωτική διεύρυνση του ΣΥΡΙΖΑ
Ακούγεται συχνά ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός: ότι ο αριθμός των μελών του ΣΥΡΙΖΑ είναι δυσανάλογα μικρός σε σχέση με τους ψηφοφόρους του. Θα ήταν ολέθριο σφάλμα να συμπεράνουμε ότι τούτο σημαίνει πως ο ΣΥΡΙΖΑ...
Για την οργανωτική διεύρυνση του ΣΥΡΙΖΑ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί εσωκομματικών τάσεων
Η ύπαρξη τάσεων σε ένα αριστερό κόμμα είναι η έμπρακτη επιβεβαίωση της πολυφωνίας που οφείλει να επιδεικνύει η Αριστερά εφ’ όσον επιθυμεί να πείθει για τον δημοκρατικό της χαρακτήρα.
Περί εσωκομματικών τάσεων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αριστερά, συνέπεια και ρεαλισμός
Ως γνωστόν, οι θέσεις της Αριστεράς παραδοσιακά στηρίζονται στον ιστορικό υλισμό. Τούτος ο υλισμός δεν είναι ούτε μια δογματική πεποίθηση για την αιώνια πρωτοκαθεδρία της οικονομίας γενικώς και αορίστως, ούτε...
Αριστερά, συνέπεια και ρεαλισμός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο ΣΥΡΙΖΑ του 3%
Μια πρώτη και μάλλον επιφανειακή εξήγηση θα είχε να κάνει με το ότι πολλοί θεωρούν πως ο Τσίπρας είναι η αιτία που ο ΣΥΡΙΖΑ εκτινάχτηκε στα εκλογικά του ποσοστά και κατά συνέπεια το «3%» σηματοδοτεί την «προ...
Ο ΣΥΡΙΖΑ του 3%
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο «δεύτερος γύρος»
Ο λόγος της κυβέρνησης ότι ο ΣΥΡΙΖΑ «αγνοεί το ίδιο το Σύνταγμα» θα μπορούσε να αγνοηθεί ως αναπόδεικτος, αβάσιμος και υποκριτικός, αν θελήσουμε να κρίνουμε τη συνταγματική συμπεριφορά της Ν.Δ.
Ο «δεύτερος γύρος»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας