Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο Σημίτης και ο κόσμος του Ελσίνκι
EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Σημίτης και ο κόσμος του Ελσίνκι

  • A-
  • A+

Επί περίπου 20 χρόνια, στην Ελλάδα, αναφορικά με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, σε διάφορες πολιτικές και επιχειρηματικές ελίτ επικρατούσαν απόψεις πολιτικού βολονταρισμού έως και αφελούς αισιοδοξίας. Φυσικά ήταν ευνοϊκές για την Ελλάδα, πάντα χωρίς να εξετάζεται ιδιαίτερα το διεθνές περιβάλλον, αλλά ούτε και η κατάσταση του άμεσου διαδίκου.

Εκεί γύρω στο 2000 είχε κυριαρχήσει η άποψη ότι η Τουρκία ενδιαφερόταν ειλικρινά για την ευρωπαϊκή της προοπτική και διαμέσου αυτής θα λύναμε τα διμερή θέματα. Γύρω στο 2010 υπήρξε η παραδοχή ότι μπορεί μεν η Τουρκία να μη γίνει ποτέ μέλος της Ε.Ε., όμως επιθυμεί μια ειδική σχέση και, επομένως, παρέμενε η δυνατότητα τα προβλήματα να λυθούν με «ευρωπαϊκό» τρόπο.

Αργότερα, στα μέσα της δεκαετίας του 2010 και μετά την απόπειρα πραξικοπήματος, κατίσχυσε η ανάλυση πως το κύριο ενδιαφέρον της Τουρκίας έχει επικεντρωθεί στη βόρεια Συρία και δεν επιθυμεί άλλον καβγά. Σε αυτή την άποψη είχε μετατοπιστεί και ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης. Το 2017, σε συνέντευξή του στον ΣΚΑΪ υποστήριξε πως «η πολεμοχαρής εμφάνιση [του Ερντογάν] σε σχέση με τα νησιά του Αιγαίου, τα Ιμια κτλ. είναι μόνο ένα μέσο να καλλιεργήσει την εθνική υπερηφάνεια των Τούρκων να τον ψηφίσουν να εκλεγεί πρόεδρος και, αφού εκλεγεί πρόεδρος και μετά από μερικό χρόνο, ίσως δεν θα είναι τόσο έντονος πια, γιατί θα στρέφεται σε εκείνον τον στόχο», εννοώντας τη Συρία.

Με αφορμή την ανυπόστατη συμφωνία Τουρκίας - Λιβύης, ο Σημίτης το Σάββατο στα «Νέα» επανήλθε στα ελληνοτουρκικά. Θα περίμενε κανείς να αναφερθεί στις μόλις πριν από 2 χρόνια απόψεις του, που διαψεύστηκαν από την πραγματικότητα. Δεν το έκανε. Αντ’ αυτού, επέλεξε να γράψει μια ελληνική εκδοχή για την προ 20 ετών σύνοδο στο Ελσίνκι, με την ίδια επίμονη διάθεση βολονταρισμού, σαν ο χρόνος να έχει παγώσει στο 2002.

Από το πώς εξελίχθηκαν τα πράγματα στη συνέχεια (για το σκέλος της Χάγης), μετά το Ελσίνκι, βλέπει κανείς πως ο Κώστας Σημίτης και τότε διαψεύστηκε από την πραγματικότητα.

Μόνο αν περιοριστεί κανείς στην επιφάνεια των πολιτικών δηλώσεων Τούρκων πολιτικών το 1999, μπορεί να διαπιστώσει πως υπήρχε αξιόπιστη ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας. Ομως, το στρατιωτικό και γραφειοκρατικό κατεστημένο παρέμενε ακλόνητο και δεν υπήρχε περίπτωση να παραδιδόταν στις Βρυξέλλες, απ’ όπου μόνο να χάσει ισχύ είχε. Με την εκλογή του, το 2003, ο Ερντογάν, απέναντι σ’ αυτό το κατεστημένο, αναζήτησε διεθνείς συμμαχίες, που ως κινήσεις αντιπερισπασμού ήταν συμμαχίες ασφάλειας για τον ίδιο.

Το βαθύ κράτος απειλούσε την πολιτική του επιβίωση, πόσο μάλλον θα του επέτρεπε μια λύση τύπου Χάγης (μόνο) για την υφαλοκρηπίδα. Αργότερα, όταν κατάφερε να καθαρίσει το εσωτερικό μέτωπο, δεν χρειαζόταν πια τις διεθνείς συμμαχίες υπό το πρίσμα του παρελθόντος. Την αμφισβήτηση της ευρωπαϊκής προοπτικής της χώρας του την αναλάμβανε με άνεση σταδιακά ο ίδιος.

Αυτό, προφανώς, δεν δικαιολογεί τη στάση της κυβέρνησης Καραμανλή το 2004, η οποία εγκατέλειψε το Ελσίνκι για αδιευκρίνιστους λόγους, εγκαταλείποντας έτσι ταυτόχρονα και τα προσχήματα που απέρρεαν από εκεί. Προσχήματα που στις διεθνείς σχέσεις συχνά αποδεικνύονται ευάρμοστοι μοχλοί πίεσης. Το 2004, η κυβέρνηση Καραμανλή στην καλύτερη περίπτωση εμφανίστηκε φοβική· για να μην πούμε χωρίς καθόλου συμμαχίες και σχέδιο. Στη συνέχεια, η σιωπή που επιλέγεται σταθερά από εκείνη την πλευρά συσκοτίζει περισσότερο τα πράγματα, πόσο μάλλον αν θεωρούσαν σοβαρό ζήτημα την αναφορά περί «εκκρεμούς συνοριακής διαφοράς» που έθετε το Ελσίνκι.

Σε διεθνές επίπεδο, την εποχή του Ελσίνκι, ο παίκτης που ήθελε περισσότερο απ’ όλους την υποψηφιότητα της Τουρκίας στην Ε.Ε. ήταν οι ΗΠΑ. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Μπιλ Κλίντον, πραγματοποίησε επίσκεψη σε Αθήνα και Αγκυρα πριν από τη σύνοδο και άσκησε έντονες πιέσεις προς όλες τις μεγάλες πρωτεύουσες της Ευρώπης· με τον Ζακ Σιράκ να μην κρύβει συχνά την ενόχλησή του.

Το ίδιο σκηνικό επαναλήφθηκε τρία χρόνια μετά, στην Κοπεγχάγη, όπου 48 ώρες πριν από εκείνην τη σύνοδο ο Τζορτζ Μπους κάλεσε τον Ερντογάν στον Λευκό Οίκο στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα προς τους Ευρωπαίους. Οι N.Y. Times τότε έκαναν λόγο για «ασυνήθιστη αμερικανική ευθεία κίνηση ανάμειξης στην πολιτική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης». Οι κινήσεις των ΗΠΑ σχετίζονταν με τον ρόλο τους στη Μέση Ανατολή, όπου σίγουρα επιθυμούσαν έναν σύμμαχο που είχε εισέλθει σε τροχιά δυτικών μεταρρυθμίσεων.

Το αφήγημα Σημίτη είναι αβάσταχτα ελληνοκεντρικό και εγωιστικό, γιατί δεν εξετάζει ούτε το διεθνές περιβάλλον (Ε.Ε. - ΗΠΑ) ούτε την κατάσταση στο εσωτερικό της Τουρκίας, εκείνη την εποχή –κάτι που θα βοηθούσε να εξαχθούν ωφέλιμα συμπεράσματα για τον μηχανισμό λήψης τέτοιων αποφάσεων στο μέλλον.

Αντίθετα, επικεντρώνεται στο τι γινόταν και τι έγινε μετά από αυτόν στην Ελλάδα, προφανώς με στοχεύσεις εσωτερικού χαρακτήρα. Ενώ έχουμε μπει σε ακόμα μία δύσκολη φάση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, προτιμά να πει πόσο καλά (ή όχι) τα έκανε ο ίδιος πριν από 20 χρόνια, με τρόπο που εκθέτει πρώτα απ’ όλα την πολιτική του. Θα ήταν χρησιμότερο, όμως, να τοποθετηθεί επί των πραγματικών γεγονότων και των σημερινών προβλημάτων, χωρίς άγχος, αλλά με την ελευθερία και την άνεση του μη εμπλεκόμενου στην ενεργό πολιτική.

* δημοσιογράφος

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η νέα φάση της πανδημίας και οι προκλήσεις για τη Δημόσια Υγεία
Η έντονα αυξητική τάση των κρουσμάτων Covid-19 τις τελευταίες μέρες και μάλιστα με οριζόντια κατανομή σχεδόν σε όλη τη χώρα, δεν αφήνει κανένα περιθώριο υποτίμησης του κινδύνου ανεξέλεγκτης διασποράς.
Η νέα φάση της πανδημίας και οι προκλήσεις για τη Δημόσια Υγεία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι δώδεκα ημέρες της τουρκικής Navtex νότια του Καστελόριζου, πρόβα εγκλωβισμού της χώρας μας
Η Τουρκία έχει πρώτο στόχο την ακύρωση του ενεργειακού σχεδιασμού Ελλάδας και Κύπρου και της περιφερειακής συνεργασίας που ξεκίνησε η χώρα μας το...
Οι δώδεκα ημέρες της τουρκικής Navtex νότια του Καστελόριζου, πρόβα εγκλωβισμού της χώρας μας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δεν μας τα λένε καλά οι «σύμμαχοι»
Την ώρα που οι ισορροπίες στη νοτιοανατολική Μεσόγειο παραμένουν λεπτές και η διπλωματική σκακιέρα έχει πάρει «φωτιά» οι τοποθετήσεις βασικών συμμάχων της Ελλάδας έρχονται να δημιουργήσουν νέο πονοκέφαλο και...
Δεν μας τα λένε καλά οι «σύμμαχοι»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παρένθεση ή στροφή;
Θα επιβάλει το δυσθεώρητο οικονομικό κόστος της πανδημίας -με άγνωστη μεταβλητή ένα δεύτερο κύμα το φθινόπωρο- τη στροφή των ΗΠΑ αλλά και της Ε.Ε. προς έναν κρατικό παρεμβατισμό στην οικονομία;
Παρένθεση ή στροφή;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αμερικανική πρόκληση
Η Ε.Ε. δεν καλείται μόνον να διαχειριστεί την πρόκληση της μετά την πανδημία ανάκαμψης αλλά και ένα σχεδόν βέβαιο σκληρό Brexit, συν μιας μακράς διάρκειας εσωστρέφεια και περιχαράκωση των ΗΠΑ.
Η αμερικανική πρόκληση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Χειραφέτηση και ολοκλήρωση
Για πολλοστή φορά, στη Διάσκεψη Ασφάλειας του Μονάχου διαπιστώθηκε το αυτονόητο: Δεν πρόκειται να υπάρξει χειραφέτηση της Ευρώπης σε θέματα ασφάλειας και άμυνας χωρίς μια συνολική επανεκκίνηση της δυναμικής...
Χειραφέτηση και ολοκλήρωση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας