• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    17°C 14.8°C / 19.7°C
    1 BF
    74%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    17°C 13.5°C / 18.8°C
    2 BF
    70%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    19°C 13.0°C / 18.8°C
    1 BF
    70%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 14.9°C / 15.5°C
    1 BF
    55%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    0 BF
    87%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 15.4°C
    1 BF
    80%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.4°C / 11.8°C
    1 BF
    71%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 15.3°C / 15.3°C
    1 BF
    48%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.8°C / 17.2°C
    3 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    1 BF
    72%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.8°C / 19.4°C
    0 BF
    59%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 17.3°C / 17.3°C
    2 BF
    58%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 19.7°C / 19.7°C
    1 BF
    71%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.9°C / 12.9°C
    0 BF
    87%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 13.5°C / 17.7°C
    0 BF
    53%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.8°C / 19.8°C
    2 BF
    60%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    13°C 11.8°C / 19.9°C
    0 BF
    82%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 12.3°C / 17.1°C
    2 BF
    82%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 13.7°C / 16.2°C
    1 BF
    93%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 10.7°C
    0 BF
    75%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Περισσότερος κριτικός διάλογος

  • A-
  • A+
Κείμενο για τον λαϊκισμό.

Βρίσκω πολύ ενδιαφέρον το κείμενο του Θεόδωρου Γεωργίου, που ασχολείται με μια εποικοδομητική κριτική ενός άρθρου μου στο «Βήμα» (27/10/2019) για τον ύστερο λαϊκισμό. Είναι επίσης ενδιαφέρουσα η πρόταση του Γεωργίου πως είναι χρήσιμο να υπάρχει περισσότερος κριτικός διάλογος, όχι μόνο στα περιοδικά αλλά και πιο γενικά στα ΜΜΕ.

Μια πρώτη παρατήρηση σχετικά με το άρθρο του είναι πως βλέπει τον λαϊκισμό στην πιο γενική μορφή του. Σαν έναν πολιτικό λόγο σε σχέση με τις απαιτήσεις του λαού και την αντίδραση των κυβερνώντων που συχνά είναι φορμαλιστική – δηλαδή όχι πολύ ουσιαστική. Κατά τη γνώμη μου, ο λαϊκισμός γενικά είναι μεν ένας «πολιτικός λόγος», αλλά όχι μόνο. Εχει μια συγκεκριμένη οργανωτική δομή καθώς και μια συγκεκριμένη σχέση μεταξύ ενός χαρισματικού ηγέτη και του λαού.

Πιο συγκεκριμένα, στο οργανωτικό επίπεδο ο λαϊκιστής αρχηγός υποσκάπτει την αυτονομία των οργάνων στο κομματικό επίπεδο. Τα κομματικά στελέχη μετατρέπονται σε υπαλλήλους του αρχηγού. Κάθε αντίρρηση μεταφράζεται σαν ανυπακοή και συχνά οδηγεί στην αποπομπή αυτών που προτείνουν μια διαφορετική στρατηγική (π.χ. το ανδρεϊκό ΠΑΣΟΚ ή το περονικό κόμμα στην Αργεντινή). Πιο γενικά, κάτι παρόμοιο συμβαίνει με τη σχέση του λαϊκιστή ηγέτη με τον «λαό Του». Τα ενδιάμεσα στρώματα (συνδικάτα, οργανώσεις στον χώρο της κοινωνίας των πολιτών κτλ.) αγνοούνται.

Σε σχέση τώρα με την αναφορά του Γεωργίου στον όρο «ύστερος λαϊκισμός», τον οποίο χρησιμοποιώ στο άρθρο μου, το κάνω για να διαχωρίσω τον σημερινό λαϊκισμό που συνδέεται με το άνοιγμα των παγκόσμιων αγορών στη δεκαετία του ’80 με έναν παλαιότερο λαϊκισμό που τον βλέπουμε, για παράδειγμα, στον Γάλλο λαϊκιστή Ζαν-Μαρί Λεπέν, πατέρα της σημερινής αρχηγού του γαλλικού λαϊκιστικού κόμματος. Για την τελευταία, η συρρίκνωση της αυτονομίας των εθνικών κρατών, λόγω της δυνατότητας των πολυεθνικών κεφαλαίων να ξεπερνούν τον έλεγχο των συνδικάτων και των κυβερνήσεων εντός των εθνικών συνόρων, δεν υπήρχε στην εποχή του Ζαν-Μαρί Λεπέν. Σήμερα η έμφαση δίνεται στην αποπαγκοσμιοποίηση και στην επιστροφή της αυτονομίας του κράτους έθνους.

Επιπλέον, όταν μιλάει κανείς για τον λαϊκισμό πρέπει να λαμβάνει υπόψη του την προνεωτερική μορφή του, που διαφέρει ριζικά και από τον πρώιμο και από τον ύστερο λαϊκισμό (π.χ. η κινητοποίηση των χωρικών υπό την αρχηγία χαρισματικών ηγετών που εναντιώνονται στους γαιοκτήμονες στην εποχή του ancien régime στη Γαλλία και αλλού). Με δύο λόγια, το χρονικό πλαίσιο είναι πολύ σημαντικό για να εντοπίσουμε τα δομικά χαρακτηριστικά των διάφορων λαϊκισμών. Ο ορισμός του Γεωργίου μεταξύ λαών και κυβερνώντων δεν είναι λανθασμένος, αλλά διαφέρει από τη δική μου εννοιολόγηση στην οποία δίνω λιγότερη έμφαση στο γενικό και περισσότερη στο ειδικό.

Τέλος, στα δύο μοντέλα που ο Γεωργίου αναφέρει, αυτό της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και του λαϊκισμού, το πρόβλημα εδώ είναι ότι υπάρχουν ισχυρά λαϊκιστικά κόμματα εντός ενός δημοκρατικού πολιτικού συστήματος (π.χ. η άνοδος του λαϊκισμού στη Γερμανία σήμερα). Αυτό, όπως σωστά τονίζει ο Θεόδωρος Γεωργίου, υποσκάπτει τη γερμανική αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Αλλά δεν την καταστρέφει ούτε στη Γερμανία ούτε στη Γαλλία ούτε σε άλλα δημοκρατικά πολιτεύματα. Βέβαια, όπως υποθέτω, ο Γεωργίου βλέπει την αντίθεση μεταξύ αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και λαϊκισμού, όπως ο Weber, ιδεοτυπικά. Αυτό σημαίνει πως σε μια μη ιδεοτυπική κατάσταση οι δύο λογικές αλληλοσυνδέονται, πράγμα που οδηγεί σε μια εμπειρική μελέτη άρθρωσης μεταξύ τους.

Συμπερασματικά, ο διάλογος μεταξύ συγγραφέων δεν χρειάζεται να είναι επιθετικός ή ανταγωνιστικός. Οπως στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι μια ευκαιρία οι δύο διαφορετικές προσεγγίσεις ενός κοινωνικού φαινομένου να βοηθήσουν τους αναγνώστες αλλά και τους γράφοντες να καταλάβουν καλύτερα έναν συγκεκριμένο προβληματισμό.

*Ομότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας LSE

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προβληματισμοί για τον «ύστερο λαϊκισμό»
Ο λαϊκισμός για μένα, ως πολιτικό φαινόμενο, συνδέεται άρρηκτα με αυτό που ονομάζουμε «η δημοκρατία σε κρίση». Οπωσδήποτε, εξωγενείς κρίσεις, όπως είναι αυτές που αναφέρει ο Μουζέλης, παίζουν καθοριστικό ρόλο...
Προβληματισμοί για τον «ύστερο λαϊκισμό»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ετών 48 με… σαγιονάρες
Ετσι από τα μοντέλα της δημοκρατίας ξεπέσαμε στους μοντέλους και στις μοντέλες της δημοκρατίας. Παρ' όλα αυτά, η Δημοκρατία μεγάλωσε. Εδραιώθηκε. Εγινε ετών 48.
Ετών 48 με… σαγιονάρες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Μακρόν ως Ιανός
Ο Μακρόν διαχειρίστηκε τις προεδρικές και βουλευτικές εκλογές με δύο πρόσωπα: Του de facto ηγέτη του Δημοκρατικού Τόξου και του εγγυητή της σταθερότητας και της κανονικότητας.
Ο Μακρόν ως Ιανός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τιμωρητική αποχή
Ο κίνδυνος αυτή τη φορά στη Γαλλία είναι να υπάρξει μια συνειδητή όσο ποτέ τιμωρητική αποχή με στόχο την αποσταθεροποίηση ενός πολιτικού συστήματος που αντιμετωπίζει τη συμπίεση της κοινωνίας ως κανονικότητα.
Τιμωρητική αποχή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σε σταυρόλεξο για πολύ δυνατούς λύτες εξελίσσεται η διαμόρφωση του πολιτικού σκηνικού στη Γαλλία
Οι τρεις πολιτικοί σχηματισμοί που δέσποσαν τα τελευταία 80 χρόνια -οι Γκολικοί, οι Σοσιαλιστές και οι Κομμουνιστές- δεν υπάρχουν πια και αυτοί που τους αντικατέστησαν προτιμούν να λένε όχι τι είναι, αλλά τι...
Σε σταυρόλεξο για πολύ δυνατούς λύτες εξελίσσεται η διαμόρφωση του πολιτικού σκηνικού στη Γαλλία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μαθήματα πολιτικής από τη Γαλλία
Αν δει κάποιος πόσους και ποιους θα πρέπει να πείσει ο Γάλλος πρόεδρος για να επιστρέψει στο Ελιζέ, τότε θα αντιληφθεί ότι στις επόμενες μέρες ο Μακρόν θα πρέπει να κολακέψει και να προσεταιριστεί ανθρώπους...
Μαθήματα πολιτικής από τη Γαλλία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας