Ενώ διάβαζα την κωμωδία «Κεκλεισμένων των θυρών» του Σαρτρ, έκανα κάποιες παρατηρήσεις. Οι τρεις πρωταγωνιστές που τυραννιούνται στην υπαρξιακή τους κόλαση, κατάλληλα διακοσμημένη με λίγα έπιπλα και πολλή φιλοσοφία από τον Σαρτρ, προσπαθούν να εξηγήσουν πώς κατέληξαν εκεί, σε εκείνον τον απαίσιο τόπο χωρίς διέξοδο, και αφήνονται σε ένα είδος παιχνιδιού της αλήθειας, βγάζοντας στην επιφάνεια το παρελθόν τους και τα λάθη που έκαναν όταν ήταν ακόμη ζωντανοί.
Ο πρώτος είναι ο Γκαρσίν, ένας ειρηνιστής δημοσιογράφος και συγγραφέας, που γεννήθηκε και έζησε στο Ρίο. Η δεύτερη είναι η Ινές, μια κακιά λεσβία που ερωτεύεται τη γυναίκα του ξαδέλφου της. Η τρίτη είναι η Εστέλ, μια σνομπ, πολύ όμορφη, πολύ ξανθιά και πολύ σικ. Η ζωή της είναι ένα ατέλειωτο ρομάντσο. Αυτοί είναι οι τρεις κολασμένοι που μας διηγείται ο Σαρτρ.
Στην κλειστοφοβική αστική κόλαση του Σαρτρ, περισσότερο από τους πρωταγωνιστές και τις ιστορίες τους μιλάνε οι ιδέες του Σαρτρ. Μπαίνουν στη σκηνή όλα τα κλασικά θέματα του γαλλικού υπαρξισμού της δεκαετίας του 1950, με αποκορύφωση την κραυγή που είναι ένα αληθινό coup de théâtre: «Η κόλαση είναι οι Αλλοι». Και ενώ οι πρωταγωνιστές διηγούνται τις άλλοτε αστείες και άλλοτε σοβαρές περιπέτειές τους, αυτές περνάνε σε δεύτερη μοίρα, γίνονται καθημερινότητα, όπως τις διαβάζουμε αδιάφορα στις εφημερίδες, είναι «η ζωή». Δεν είναι η πλοκή στην οποία εμπλέκονται, αλλά η κατάσταση των πρωταγωνιστών.
Ποιο είναι όμως το νόημα που ήθελε να δώσει ο Σαρτρ στην κωμωδία του, όταν την έγραφε, το μακρινό 1945; Επειδή είναι γνωστό ότι ο Σαρτρ δεν πιστεύει ούτε στην Κόλαση ούτε σε κανένα άλλο υπερπέραν, η Κόλαση δεν είναι άλλο από την αναπαράσταση ενός κάποιου τύπου ζωής. Ποιας ζωής; Εκείνης των ζωντανών νεκρών. Και ποιοι είναι για τον Σαρτρ οι ζωντανοί νεκροί; Εκείνοι που είναι ξεκομμένοι από τον κόσμο της Ιστορίας και, λόγω της λανθάνουσας συνείδησής τους, καταλήγουν σε μια νεκρική κατάσταση χωρίς να το καταλάβουν.
Πώς θα μπορούσαν να βγουν από αυτή την κατάσταση; Θα μπορούσαν να βγουν μόνο αν δεν ήταν ζωντανοί-νεκροί, μόνο αν κατάφερναν να συνειδητοποιήσουν τις πραγματικές καταστάσεις της ύπαρξής τους σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή και, αποκτώντας συνείδηση, να πράξουν ανάλογα. Με πράξεις που στοχεύουν στο να αλλάξουν την κατάστασή τους των ζωντανών νεκρών, δηλαδή αν έψαχναν την ελευθερία. Κι αυτό ακριβώς είναι το μήνυμα της κωμωδίας του Σαρτρ: η αναγκαιότητα αδιάκοπης αναζήτησης της ελευθερίας.
*ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ
