Η κυριαρχία της λογικής της αγοράς στην πολιτική υγείας;

Το πρόσφατο ένθετο με τίτλο «Ζωή & Υγεία» της «Εφημερίδας των Συντακτών» (22-23 Ιουνίου 2019), με εξαίρεση την παρέμβαση της προέδρου της ΟΕΝΓΕ, του υπεύθυνου του Τμήματος Υγείας του ΚΚΕ και της προέδρου της ΕΙΝΑΠ, αποτελεί έναν βομβαρδισμό νεοφιλελεύθερων προσεγγίσεων με επίκεντρο, όχι βέβαια την υγεία του πληθυσμού, αλλά τη διεύρυνση των δυνατοτήτων κερδοσκοπίας της αγοράς. Οι συμπράξεις ιδιωτικού τομέα-Δημοσίου, η ενίσχυση του ΕΟΠΥΥ ως χρηματοδοτικού μηχανισμού του ιδιωτικού τομέα, η παράδοση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην ιδιωτική επιχειρηματικότητα έχουν την τιμητική τους.

Δεν είναι μάλλον τυχαίο ότι αυτές οι αξίες προβάλλονται λίγες μέρες μετά την άρνηση εξυπηρέτησης των ασφαλισμένων του ΕΟΠΥΥ από τα ιδιωτικά διαγνωστικά εργαστήρια, δηλαδή έναν απροκάλυπτα χυδαίο προεκλογικό εκβιασμό. Σχεδιάστηκε από επώνυμα στελέχη της Ν.Δ., σε συνεργασία βέβαια με συνδικαλιστές, ιδιαίτερα των γιατρών της ΠΦΥ (πρώην γιατρών ΙΚΑ) με προνομιακές πολιτικές σχέσεις με υψηλόβαθμα στελέχη του κυβερνώντος κόμματος. Οι τελευταίοι μάλιστα ηγούνται της καμπάνιας δυσφήμησης, με στόχο την ακύρωση της μεταρρύθμισης στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας και την απαξίωση των Τοπικών Μονάδων Υγείας (ΤΟΜΥ).

Το βασικό, όμως, ερώτημα που ανέδειξε αυτή η αθλιότητα είναι άλλο: Πώς έφτασαν να έχουν αυτή τη δύναμη εκβιασμού σήμερα; Η πραγματικότητα είναι ότι από την εγκαθίδρυση, τη δεκαετία του 1990, των νεοφιλελεύθερων πολιτικών λιτότητας και αποδιάρθρωσης του δημόσιου τομέα και του «κοινωνικού κράτους» μέχρι σήμερα, ο ιδιωτικός τομέας γνωρίζει μια συνεχή αύξηση του κύκλου εργασιών του, ο οποίος διογκώνεται αισθητά την περίοδο της κρίσης.

Οπως γράφει η «Εφ.Συν.» στις 13.6.19, «σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ICAP, η αγορά των ιδιωτικών υπηρεσιών υγείας βρίσκεται σε ανάκαμψη, καταγράφοντας αύξηση σε ποσοστό της τάξης του 1,5% το 2018 σε σχέση με το 2017. Ιδιαίτερα μάλιστα «η αγορά των διαγνωστικών κέντρων, κέντρων αιμοκάθαρσης και λοιπών κέντρων εκτιμάται ότι θα κυμανθεί σε ελαφρά υψηλότερα επίπεδα, εμφανίζοντας άνοδο 3%».

Η αύξηση αυτή του κέρδους των ιδιωτικών διαγνωστικών υπηρεσιών είναι συνέπεια αφενός της προκλητής ζήτησης υπηρεσιών (πολλές από τις εργαστηριακές εξετάσεις που γίνονται δεν χρειάζονται) και αφετέρου της απαξίωσης των αντίστοιχων υπηρεσιών του Δημοσίου και της αδυναμίας τους -λόγω έλλειψης προσωπικού και υποδομών- να απαντήσουν στις ανάγκες του πληθυσμού.

Η κυβέρνηση δεν έκανε καμία προσπάθεια αναστροφής αυτής της τάσης. Η σταδιακή ανάπτυξη π.χ. δημόσιων διαγνωστικών κέντρων τα τελευταία τέσσερα χρόνια θα μπορούσε σήμερα να καλύψει ένα σημαντικό μέρος των αναγκών που στηρίζουν τη δυνατότητα εκβιασμών.

Ακόμη και η κατάργηση της εσωτερικής ασφαλιστικής αγοράς στις υπηρεσίες υγείας (άρα και του ΕΟΠΥΥ), που είναι θεμελιώδες αίτημα για την ανάπτυξη ενός καθολικού δημόσιου συστήματος υγείας χωρίς καμία χρηματική συναλλαγή στη χρήση των υπηρεσιών του, έσβησε ως «ουτοπικό αίτημα» τους πρώτους μήνες του 2015. Ετσι κατοχυρώθηκε αυτή η διαδικασία μερικής κάλυψης υπηρεσιών και φαρμάκων. Ομως αυτή η διαδικασία ανοίγει τον δρόμο για να μετακυλιστούν τα έξοδα της φροντίδας σε αυτούς που την έχουν ανάγκη. Παράλληλα, βέβαια, αποτελεί και τον βασικό μηχανισμό εκτροπής δημόσιων πόρων προς τον κρατικοδίαιτο ιδιωτικό τομέα.

Είναι προφανές: η κυβέρνηση δεν είχε καν την πρόθεση να ανατρέψει την πραγματικότητα αυτή. Προσπάθησε, βέβαια, να διαχειριστεί την κρίση. Σε αντίθεση με την εμμονή της στην ασφαλιστική αγορά (ΕΟΠΥΥ), έδωσε το δικαίωμα πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας στους ανασφάλιστους και στήριξε, έστω με ημίμετρα, τις νοσοκομειακές δομές. Και προώθησε, έστω άτολμα, τη μεταρρύθμιση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, η οποία για τον λόγο αυτό είναι και ευάλωτη στις πολλαπλές επιθέσεις από τις «δυνάμεις της αγοράς».

Δεν είναι μόνο, όμως, ότι η διαχείριση δεν αρκεί. Το σημαντικό είναι ότι δεν δημιουργεί κανένα ανάχωμα στην περαιτέρω νεοφιλελεύθερη επίθεση: αυτό έδειξε η πρόσφατη κρίση με τα ιδιωτικά διαγνωστικά κέντρα, αυτό δείχνει η μονοσήμαντη προβολή των αξιών της αγοράς στην πολιτική υγείας σε σειρά εκδηλώσεων όπως συνέδρια, το εν λόγω ένθετο κ.λπ.

Αναπόφευκτα, η ανοχή-αποδοχή νεοφιλελεύθερων αξιών και η παραχώρηση εδάφους στην αγορά γίνεται ευνοϊκό έδαφος για να θερίσει κανείς εκβιασμούς και όλη η κοινωνία την επερχόμενη βαρβαρότητα.

*καθηγητής Υγιεινής, Κοινωνικής Ιατρικής & Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας