Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Χρήμα πονηρό, αμφίσημο, αλεπουδίσιο

Οι εκπρόσωποι της ευρωζώνης γιορτάζουν τα 20 χρόνια κυκλοφορίας του ευρώ

AP Photo/Olivier Matthys
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Χρήμα πονηρό, αμφίσημο, αλεπουδίσιο

  • A-
  • A+

Σπάνιας μαστοριάς ο αλεπουδίσιος τίτλος των Financial Times (7/6: Ιtaly revives «alternative currency» proposal = Η Ιταλία αναβιώνει την περί «εναλλακτικού νομίσματος» πρόταση).

Ξεναγεί μεν στην πρόταση (που έχει ήδη υπερψηφιστεί από την ιταλική Βουλή), χρωματίζοντάς τη συνάμα με τον όρο «εναλλακτικό νόμισμα», όρο εγγενώς επιθετικό, που σημαδεύει τον δρόμο της εξόδου από το ευρώ - ενώ στη συνέχεια κοντοστέκεται στο νερωμένο «παράλληλο νόμισμα», που σημαδεύει στο ακριβώς αντίθετο, τη συμπληρωματική και όχι ανταγωνιστική σχέση με το ευρώ (ώς και, στην ακραία περίπτωση, τη σανίδα νομισματικής σωτηρίας - αν, στην επίμονα προσδοκώμενη κρίση, η διοίκηση του ευρώ πέσει ξανά σε ακατάλληλα χέρια).

Το θεσμικά κατοχυρωμένο παράλληλο νόμισμα μπορεί πράγματι να σχεδιαστεί έτσι ώστε η αλεπού να γίνει ο ευέλικτος φύλακας άγγελος που φυλάει τα έρμα, τέχνασμα που στην έκτακτη ανάγκη μπορεί να κρατήσει τις τράπεζες, τουλάχιστον προσωρινά, ανοικτές.

Μην ξεχνάμε, εξάλλου, πως ο χρόνος είναι φορτισμένος, καταμεσής στη φλύαρη ονοματολογία παρατάξεων και αξιωμάτων, βρίσκεται σαν σε σουρντίνα κρυμμένο το πράγματι καίριο πολιτικό διακύβευμα ποιος θα είναι ο επόμενος διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Ο νυν επικεφαλής της ΕΚΤ, Ιταλός, Μάριο Ντράγκι

AP Photo/Michael Probst, File

Μήπως υπερβάλλω; Είναι ποτέ δυνατό η διαφορά ανάμεσα σε μια και μόνη λέξη (εναλλακτικό / παράλληλο) να έχει τέτοια καταλυτική εμβέλεια; Ναι, είναι, όταν βρίσκεται χαραγμένη στον γρανίτη του ευρωπαϊκού θεσμικού κεκτημένου κι όταν φανατικά εξαγγέλλεται ως δόγμα πίστεως απαραβίαστο και τιμωρητικό.

Θυμήσου, αναγνώστη, την επίσημα πολιτογραφημένη λέξη με την οποία χαρακτηρίζεται το ευρώ: δεν είναι ένα κάποιο νόμισμα που είναι το ίδιο για όλους, δεν είναι ένα από κοινού νόμισμα, δεν είναι το (έστω) κοινό νόμισμα, είναι το «σκέτο» νόμισμα, το μόνο και μοναδικό, παντού και για όλους, και δεν χωράει κανένα άλλο δόλιο τρωκτικό παρείσακτο στο πλάι του. Ιδού και το τελετουργικό:

Ο πρώτος από την ίδρυσή της επικεφαλής οικονομολόγος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, καθηγητής Οτμαρ Ισινγκ, που υποδεχτήκαμε επισήμως στο Πανεπιστήμιο, από το βήμα της Μεγάλης Αίθουσας Τελετών μάς καθοδήγησε λεπτομερώς στην αυστηρή, αυστηρότατη σημασία του νεότευκτου, μοναδικού –αγγλιστί single– νομίσματος. Μόνο που ορχήστρα δεν παιάνιζε, σαν από σύριγγα τραγοπόδαρου θεού να έβγαινε η αισθητική ικανοποίησή του, ίδιο το διαπεραστικό και υποχθόνιο γκρίζο μήνυμα στις πάμπολλες τιμωρητικές παρεμβάσεις που επέσειε κι ο άτυχος Βόλφγκανγκ Σόιμπλε. Γιατί τόση δογματική επιμονή;

Διότι μόνο εφόσον το νόμισμα είναι όντως μοναδικό, τότε μοναδική είναι και η νομισματική κυριαρχία στον χώρο που το μοναδικό νόμισμα συγκροτεί και ελέγχει. Η Κεντρική Τράπεζα που το ζεσταίνει δεν ανήκει σε κυρίαρχο κράτος, αλλά ακριβώς το αντίθετο: τα κυρίαρχα κράτη επικυριαρχούνται από την ενιαία νομισματική κυριαρχία.

Η σύλληψη του νοηματικού και θεσμικού αυτού τέρατος οφείλεται στις όντως μοναδικές συμπαντικές προϋποθέσεις στον δικό μας πυκνό κι ανθρώπινο, τόσο υποτιμημένο ιστορικό χρόνο, που δεν υστερεί ποιοτικά του άλλου, συμπαντικού γενεσιακού Βig Βang. Οι τεράστιας ισχύος ιδρυτικές συνθήκες (αυτό σίγουρα το έχουμε καταλάβει) επωμίστηκαν ένα πράγματι τεράστιο έργο, στη θεωρία όρισαν και στην πράξη έχρισαν έναν και μοναδικό νομισματικό πολιτικό κυρίαρχο, εκείνον που χάρη στη συμμετοχή του και μόνο το μοναδικό νόμισμα καθίσταται εκ κατασκευής κυρίαρχο – διότι αν δεν είναι κυρίαρχο, είναι ανυπόστατο και τελικά ανύπαρκτο.

Και τι λοιπόν ψήφισαν οι Ιταλοί; Μα και φυσικά ψήφισαν τη ζαβολιά, το αλεπουδίσιο, μη κοινό, μη ρητά υποκατάστατο, ρητορικά παράλληλο, ντόπιο νόμισμα, εκεί όπου η εθνική κυριαρχία παραμένει ισχυρή, τουλάχιστον θεσμικά, αν και βέβαια το πρακτικό διακύβευμα παραμένει, βρίσκεται ακριβώς μέσα σ’ αυτό το τουλάχιστον. Τι, όμως, είναι τελικά αυτό το μυστήριο, το αλεπουδίσιο παράλληλο νόμισμα; Μήπως πρόκειται απλά για φαντασίωση;

To SCEC είναι μια πρόταση για ιταλικό παράλληλο νόμισμα

Μέχρι τώρα, αναγνώστη, δεν έχω πει τίποτε που να μη γνωρίζεις από τη ρουτίνα της καθημερινότητας, απλά σου θύμισα κάποια που μπορεί ο διαρκής θόρυβος να έχει λίγο σβήσει. Τώρα θα σου πω κάποια άλλα που θα μπορούσες να γνωρίζεις - αν τα πανεπιστήμια και τα όργανα δημόσιας γνώσης έκαναν τη δουλειά που είναι κάλλιστα σε θέση να κάνουν, δηλαδή επιστήμη και δημόσια πολιτική επικοινωνία.

Κατ’ αρχήν, παράλληλα νομίσματα υπάρχουν στην Ευρώπη εκατοντάδες, μάλλον χιλιάδες (μόνο στη Γερμανία, μαθαίνω, είναι επισήμως σαράντα). Στην πλέον απλοϊκή τους μορφή είναι οι πόντοι που μοιράζουν τα σουπερμάρκετ, ανώτερα στην κοινωνική ιεραρχία είναι τα επιπλέον μίλια των αεροπορικών εταιρειών – ούτε καν αναφέρομαι στα κρυπτο-ψηφιακά ιδιοσκευάσματα του συρμού. Κοινό χαρακτηριστικό τους, ο περιορισμένος όγκος των συναλλαγών, κι αυτός συνάρτηση του εύρους του αντικρίσματος – νοηματικά όμως δεν υπάρχει ασυνέχεια ανάμεσα στην έκδοση ιδιωτικού περιορισμένης χρήσης χρήματος και χωρίς ανταποδοτικότητα μπόνους με χαλαρό αλλά διευρυνόμενο πεδίο εφαρμογής.

Η επιβολή του μοναδικού νομίσματος συναρτάται επομένως με την αστυνόμευση των κατά τα άλλα κυρίαρχων κρατικών μηχανισμών έτσι ώστε να μην υπάρξει ρωγμή, δηλαδή μέθοδος παράκαμψης ή περιγραφής της ενιαίας νομισματικής επικυριαρχίας.

Ας μην ξεχνάμε, λοιπόν, πως ό,τι μονάχα φαίνεται ως λόγος φτερωτός έχει συγκεκριμένο πρακτικό αντίκρισμα, εν προκειμένω ότι η θεσμοθετημένη υπερκρατική νομισματική κυριαρχία, είτε φανερά και αλαζονικά είτε κρυφά και δόλια, πρέπει να διολισθήσει και να επεκτείνει τον επικυριαρχικό της χώρο μέσα στον ίδιο τον κυρίαρχο κρατικό δημοσιονομικό μηχανισμό, υποσκάπτοντας κι αποσυνδέοντάς τον από τη βούληση της κυρίαρχης πολιτικής εξουσίας. Πρακτικά, η έκδοση οιωνδήποτε ομολόγων του Δημοσίου αποσπάται ως κυριαρχικό δικαίωμα, τοποθετείται στα κίνητρα-δωράκια στη διάθεση της ανώτατης πολιτικής αρχής, που θα ανταμείψουν την πειθήνια συμπεριφορά των κατά τα άλλα κυρίαρχων κρατών-μελών της ευρωπαϊκής οικογένειας.

Τι λοιπόν τελικά ζητούν οι Ιταλοί; Ψίχουλα μικρο-ομολόγων, σαν αντίστοιχα με ψιλά κέρματα, περιορισμένα στη χρήση τους, π.χ. στην πληρωμή φόρων, αλλά... δεδομένου ότι ο δρόμος προς την κόλαση είναι πολύ γνωστός, η διείσδυση της αλεπούς λέει ότι άμα ανοίξει μια χαραμάδα στη νομισματική κερκόπορτα, θα γίνει κάτι απαράδεκτο, θα δημιουργηθεί μια μη ελεγχόμενη αγορά: όπου ο μονοπωλιακός χρηματοπιστωτικός γίγας, που αγόρασε δευτερογενείς τίτλους αξίας δυόμισι τρισεκατομμυρίων ευρώ, θα κινδυνεύσει από την αργή ίσως αλλά σωρευτική διάβρωση από τα ψιλο-ομόλογα μιας ψιλο-αγοράς. Αρα, και ιδού επιτέλους το αναγκαίο ιδεολογικό συμπλήρωμα, το αυγό του επερχόμενου απειλητικού νομισματικού χάους πρέπει να χτυπηθεί στη γέννα.

Πρέπει, όμως παράλληλα, όπως πάντα στα ευρωπαϊκά μας πράγματα, να τηρηθούν τα προσχήματ - μετά το ιταλικό κοινοβουλευτικό ατόπημα (μήπως τόλμημα) θα καλωσοριστούν οι ευγενέστατοι υπάλληλοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Αιώνια Πόλη και θα εκτεθούν με την απαιτούμενη άνεση όλες οι παράλογες απόψεις, μέχρι νεωτέρας.

Δεν είναι βέβαια στις προθέσεις μου να υπεραμυνθώ του Σαλβίνι ούτε, ευκαιρίας δοθείσης, να συγχαρώ τον εαυτό μου και τους φίλους μου, και εννοώ το πρόγραμμα διδακτορικών σπουδών του Καποδιστριακού (που χάρη στην εκ του μοναδικού νομίσματος λιτότητα δεν υπάρχει πια], αλλά να θυμίσω αυτό που είναι πια αμυδρά μόλις γνωστό σ’ όλο το εύρος της ακαδημαϊκής κοινότητας: ότι η εφεύρεση του επαναστατικού Ομοσπονδιακού Κοινού Νομίσματος έβγαλε τις πρώιμες ρίζες της σε μια άλλη γρανιτένια εποχή, εκείνο τον μακρινό χειμώνα του ’41, λίγο μετά τους θριάμβους του Blitzkrieg, λίγο μετά την πρώτη νικηφόρα αναμέτρηση με τον Αξονα, όταν τα λιγοστά νεαρά άτομα με τα μικρά μονοθέσια καταδιωκτικά με τον κινητήρα του μάγου Merlin φτύνανε φωτιά κι όταν ένας περίεργος και παράξενος άνθρωπος έστησε το μελλούμενο σύστημα του Μπρέτον Γουντς – αυτά χοντρικά ξέρει ο κόσμος, αλλά έτσι χοντρικά ειπωμένα συγκαλύπτουν ένα παντοτινό και επικίνδυνο λάθος, εκεί που έγινε η σπορά του μοναδικού νομίσματος και παραμένει η αληθής ρίζα του κακού.

Το νέο παγκόσμιο νομισματικό σύστημα του Κέινς στηριζόταν σε τράπεζα, διότι μια τράπεζα παράγει χρήμα, είναι ο απώτατος πιστωτής ενός εκχρηματισμένου συστήματος, το διοικεί, το ελέγχει και το βελτιώνει. Πλην, όλα τα σχέδια τα ‘χε ο Κέινς, όλα εκτός από τράπεζα και τις αμέτρητες ράβδους χρυσού στα σωθικά της. Ενώ ο Αμερικανός Χάρι Ντέξτερ Ουάιτ είχε όλο τον χρυσό του κόσμου και δεν ήθελε να τον μοιραστεί με όποιους άλλους μέσα από καμία τράπεζα.

Αρα, δεν προέκυψε τράπεζα αλλά ταμείο, οργανισμός εκ κατασκευής τυφλός και τσιγκούνης κι όσο, πάνω από είκοσι χρόνια, κράτησε η αμερικανική νομισματική υπεροπλία κανείς δεν κατάλαβε τη διαφορά, μετά ήταν αργά, ο δρόμος για το γερμανικό ένα και μοναδικό ευρώ είχε ανοίξει, δουλειά μας τώρα όλων που πιστεύουν στη δημοκρατική Ευρώπη είναι να το ξαναστήσουμε στον ορθό λόγο, οι αλεπουδίσιοι χειρισμοί θα χρησιμοποιηθούν πρώτα και ασύστολα από τους αντιπάλους, όπως ήδη γίνεται από χρόνια με τα ψευδεπίγραφα Eurogroup και τις παραφυάδες τους – αλλά πόσα nein ακόμη έχουν οι καλοί μας εταίροι στη φαρέτρα τους; Βλέπω, αν και θολό, παράθυρο και δικής μας ευρωπαϊκής ευκαιρίας.


ΥΓ. Οι παραπάνω σκέψεις έλκουν την καταγωγή από το κοινό έργο, καλύτερα κεκτημένο, που πραγματοποιήθηκε στο Διδακτορικό Πρόγραμμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών, από κοινού μεν με Ελληνες και ξένους συναδέλφους και τους εξαιρετικούς μας φοιτητές, αλλά και αδιαμφισβήτητο καταλύτη την ξεροκέφαλη πρωτοβουλία και αφοσίωση του Γιάνη Βαρουφάκη, όπως εξάλλου αποτυπώνεται στο 500σέλιδο σύγγραμμα Modern Political Economics (Making sense of the post-2008 world), by Yanis Varoufakis, Joseph Halevi and Nicholas J. Theocarakis, Routledge, 2011.

*ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι είδους νόμισμα είναι το ευρώ;
Μπορεί το ευρώ, ένα ιδιότυπο τεχνοκρατικό νόμισμα, να λειτουργήσει κατά τις επόμενες δεκαετίες στην Ευρώπη, εάν η ίδια η Ευρώπη ως οντότητα δεν μετασχηματιστεί; Το ερώτημα είναι υπαρξιακό για την ίδια την...
Τι είδους νόμισμα είναι το ευρώ;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα επιτόκια, οι ανόητοι και οι «ανόητοι»
Τα επιτόκια δεν λένε απολύτως τίποτα γι’ αυτούς που ξέρουν να αποτιμούν. Οι υπόλοιποι, αυτοί που αγνοούν αυτό το αξίωμα, επιλέγουν είτε το στρατόπεδο των ανόητων είτε το άλλο των «ανόητων».
Τα επιτόκια, οι ανόητοι και οι «ανόητοι»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια φιλική κριτική στο πρόγραμμα Βαρουφάκη
Το πρόγραμμα του ΜέΡΑ25 πάσχει από μία βασική αντίφαση. Αν και δηλώνει θεμελιακά φιλοευρωπαϊκό και ο κ. Βαρουφάκης τονίζει την αντίθεσή του στο Grexit, ταυτόχρονα συνδέει άμεσα την υλοποίησή του με τη ρήξη με...
Μια φιλική κριτική στο πρόγραμμα Βαρουφάκη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η οικοδόμηση της Ε.Ε. και οι ευρωεκλογές
Η οικοδόμηση της ένωσης κρατών ήταν μια φιλόδοξη προσπάθεια. Σίγουρα, τα μέλη πέτυχαν κάποιο βαθμό οικονομικοπολιτικής ενοποίησης και κοινούς δημοσιονομικούς και νομισματικούς θεσμούς. Από την άλλη, η κρίση...
Η οικοδόμηση της Ε.Ε. και οι ευρωεκλογές
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Ιταλία και το ευρώ
Οι ισχυροί έχουν επιλέξει να εμφανίσουν τη σύγκρουση της ιταλικής κυβέρνησης με το Βερολίνο, το Παρίσι και το διευθυντήριο των Βρυξελλών ως μία αντιπαράθεση μεταξύ λαϊκιστών και ευρωπαϊστών. Μια βολική...
Η Ιταλία και το ευρώ
ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ
Και οι κρίνοντες δεν κρίνονται, έτσι θέλουν
«Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) είναι η κεντρική τράπεζα των 19 χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης που έχουν υιοθετήσει το ευρώ. Βασικό καθήκον μας, η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών στη ζώνη του ευρώ...» ....
Και οι κρίνοντες δεν κρίνονται, έτσι θέλουν

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας