Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πέρα από το κυνικό και το ηθικό

Ισραηλινό τανκ στα σύνορα με τη Γάζα

AP Photo/Tsafrir Abayov
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πέρα από το κυνικό και το ηθικό

  • A-
  • A+

Εχουν περάσει σχεδόν δέκα χρόνια από την τελευταία διεθνή δράση αλληλεγγύης της ελληνικής κοινωνίας προς την Παλαιστίνη. Αλλα τόσα από την ανοιχτή στροφή του κράτους προς τη στρατηγική συμμαχία με το Ισραήλ.

Πριν καν σβήσουν τα θαλάσσια αποτυπώματα του Στόλου της Ελευθερίας, το καλοκαίρι του 2010 ο Ισραηλινός πρωθυπουργός -και πολιτικά υπεύθυνος για την αιματηρή επίθεση και μαζική σύλληψη στα διεθνή ύδατα- επισκεπτόταν ύστερα από επίσημη πρόσκληση τη χώρα από την οποία εξέπλευσαν τα μισά καράβια.

Ηταν η πρώτη επίσκεψη σε αυτό το επίπεδο μετά την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ και την Παλαιστινιακή Νάκμπα (Καταστροφή) του 1948. Από τότε όλες οι διαδοχικές κυβερνήσεις επένδυσαν στη στενή συνεργασία με το Ισραήλ. Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ έχει συνεχίσει κι εμβαθύνει αυτή την επιλογή.

Απέναντι στην από τα πάνω επιβαλλόμενη συμμαχία η προoδευτική πολιτική κοινωνία δείχνει μουδιασμένη και σιωπηλή. Μέσα στην αφωνία ηχούν, χωρίς ωστόσο να ταράζουν τη γενική σιγαλιά, τρεις (εν)στάσεις εκπορευόμενες από διακριτά πολιτικά πλαίσια, τα οποία θα ονομάσω κρίση, ανθρωπισμό και αντιρατσισμό.

Με αυτό το κείμενο θέλω να αναδείξω τις προβληματικές πλευρές τους, προβάλλοντας την εποικιστική αποικιοκρατία ως το αναγκαίο αναλυτικό πλαίσιο για την πολιτική ανάλυση και στάση. Ορίζω την αλληλεγγύη προς τους Παλαιστινίους στη βάση της πολιτικής αναγνώρισής τους ως της πρώτης γραμμής αντίστασης ενάντια στην τελευταία εκδοχή της ευρωπαϊκής εποικιστικής αποικιοκρατίας στον πλανήτη.

Την ίδια στιγμή, αναδεικνύω την ανάγκη μιας συστηματικής ανάλυσης της ηγεμονίας της αποικιοκρατικής ιδεολογίας σε υπάρχοντα, ίσως ανύποπτα, ερμηνευτικά σχήματα. Τέλος, εισάγω την υποψία ότι η εποικιστική αποικιοκρατία αποτελεί γόνιμο πλαίσιο για τη μελέτη της ευρύτερης περιοχής, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Ας δούμε τις τρεις στάσεις αναλυτικά.

Οι κυνικοί προωθούν τη συνεργασία υποστηρίζοντας ότι φέρνει πολλαπλά οφέλη στη χώρα, ειδικά στην προσπάθεια εξόδου από την κρίση. Θετικά απότοκα της συνεργασίας θεωρούνται η υπεράσπιση σε περίπτωση στρατιωτικής αντιπαράθεσης με την Τουρκία, η προστασία των ορυκτών εξορύξεων, οι επενδύσεις, η υποστήριξη από ΗΠΑ και ΔΝΤ στην κρίση.

Το αφήγημα της «κρίσης» αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της συλλογιστικής, καθώς η κυνική επίκλησή της κατατάσσει όποιες αντιρρήσεις ως πολυτέλειες «κανονικών» χωρών.

Η συνεργασία φαντάζει ελκυστική για τη δυτική βιομηχανία όπλων και τους εθνικιστές παλαιάς και νέας κοπής που ζηλεύουν το κράτος-στρατό του Ισραήλ. Για όλους τους άλλους η στενή πρόσδεση της χώρας στον άξονα που προωθεί τον μόνιμο πόλεμο ως μοντέλο επίλυσης πολιτικών διαφορών εντός κι εκτός συνόρων στη Μέση Ανατολή ενέχει αυτονόητους γεωπολιτικούς κινδύνους. Επιπρόσθετα, προωθεί έμμεσα την ιδεολογική ανανοηματοδότηση της θέσης του έθνους στην περιοχή, σύμφωνα με την αντίληψη ότι Ελλάδα και Ισραήλ αποτελούν μεθόριες περιοχές της Ευρώπης απέναντι στο Ισλάμ.

Το ερμηνευτικό σχήμα της «μεθορίου» (frontier) αποτελεί αναχρονιστικό δάνειο από την ευρωπαϊκή εποικιστική αποικιοκρατία κατά την κατάκτηση της αμερικανικής ηπείρου. Τότε προσέφερε την ιδεολογική κάλυψη για γενοκτονία των ιθαγενών ως υπανθρώπων. Σήμερα τείνει να μετατρέψει το αφήγημα της κρίσης σε λίπασμα νέων αλυτρωτισμών.

Απέναντι στους κυνικούς, οι ηθικοί καλούν σε καταδίκη της συνεργασίας, κυρίως πάνω σε ανθρωπιστικές βάσεις. Η στάση στηρίζεται συχνά σε ένα συναίσθημα «συμπόνιας», το οποίο εύλογα προκαλείται όταν ένα πανίσχυρο κράτος-στρατός ωθεί μαζικά τον αμυνόμενο πληθυσμό σε εξορία, θάνατο και καταπίεση.

Οχήματα της στάσης αυτής στη δημόσια σφαίρα είναι οι σπαρακτικές εικόνες δολοφονημένων παιδιών, οι καταδικαστικές εκθέσεις της Διεθνούς Αμνηστίας και η επίκληση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των Παλαιστινίων. Αν και καταλήγει στο σωστό πρόταγμα, δηλαδή την καταδίκη της συνεργασίας, η συλλογιστική τείνει να αφαιρέσει από τους ιθαγενείς την πολιτική υπόσταση της αντίστασης, υποβιβάζοντάς τους σε θύματα μιας άνισης κι ανήθικης μάχης.

Οπως έχει αναδείξει η ανθρωπολογία του ανθρωπισμού, η οικοδόμηση της αλληλεγγύης με βάση τη συμπόνια προωθεί την ηθική ανωτερότητα αλλά υποσκάπτει την πολιτική ισότητα. Η αυτο-επιβραβευτική εικόνα του «λευκού σωτήρα», ενός από τα πιο εμβληματικά σύμβολα του δυτικού μεταποικιακού ανθρωπισμού, αναβιώνει σήμερα στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα και στα σωστικά καράβια της Μεσογείου.

Στην Ελλάδα, διαστρεβλώσεις της Ιστορίας, που προωθούν την εικόνα ενός μόνιμα αμυνόμενου έθνους απέναντι σε κάθε λογής κατακτητές, συντελούν στη σφυρηλάτηση της ηθικής ανωτερότητας ως σύμφυτου εθνικού χαρακτηριστικού. Ετσι, οι οργανικές σχέσεις με τη δυτική αποικιοκρατία, αλλά και η χρήση μεθόδων εποικιστικής αποικιοκρατίας για τη συγκρότηση κι ανάπτυξη του έθνους, αποσιωπούνται.

Λιγότερο μαζικά εκφράζεται μια τρίτη ένσταση, η οποία καταδικάζει μεν τη συνεργασία με το Ισραήλ, στο πλαίσιο ωστόσο μιας γενικής αντιρατσιστικής ατζέντας. Με βάση την άποψη αυτή, το Ισραήλ είναι ρατσιστικό καθεστώς, αλλά επειδή την ίδια στιγμή ο ρατσισμός αναβιώνει παντού, καθήκον είναι η ευρύτερη συμμαχία εναντίον του.

Οι υποστηρικτές αυτής της άποψης συχνά αναφέρονται στη δεδομένη άνοδο του αντισημιτισμού θεωρώντας την καταδίκη του όρο αναγκαίο για την όποια κριτική στην πολιτική του Ισραήλ στην Παλαιστίνη.

Παράδοξο απότοκο της στάσης είναι η σύνδεση του Παλαιστινιακού με το εγχώριο θέμα του Μακεδονικού, με το σκεπτικό ότι κοινός αντίπαλος είναι ο εθνικισμός. Εδώ τα πολιτικά προβλήματα είναι αρκετά, αρχής γενομένης από την υποταγή του παλαιστινιακού ζητήματος σε εγχώριες προτεραιότητες.

Ακόμα πιο προβληματική είναι η απαίτηση καταδίκης του αντισημιτισμού ως προϋπόθεσης συστράτευσης στο διεθνές κάλεσμα των ιθαγενών ενάντια στην κατοχή.

Ετσι, ο αντισημιτισμός, ένας εγγενής ρατσισμός της χριστιανικής Δύσης, προβάλλεται πάνω στους ιθαγενείς ως δικό τους πρόβλημα για το οποίο πρέπει να απολογηθούν στη... Δύση! Αποτέλεσμα, η απάλειψη της ιστορικής οργανικής σχέσης μεταξύ της εξάπλωσης του αντισημιτισμού και της (εσωτερικής) αποικιοκρατίας στην Ευρώπη (άλλωστε η εξόντωση των Εβραίων ήταν προϋπόθεση της ναζιστικής εποικιστικής αποικιοκρατίας προς την Ανατολή).

Γενικότερα, όταν η αλληλεγγύη επικαλείται ως κοινό τόπο τη δύναμη του κατακτητή, τείνει να εξοστρακίσει την πολιτική υπόσταση του ιθαγενή.

Συμπεραίνω λοιπόν ότι η αλληλεγγύη της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας στους ιθαγενείς της Παλαιστίνης δεν μπορεί να συντελείται με εθνοκεντρικούς όρους, ως κυνική γεωπολιτική, αυτοαναφορική ηθική ή αντι-ιστορικός αντιρατσισμός.

Η ανάλυση του Παλαιστινιακού με βάση την ευρωπαϊκή εποικιστική αποικιοκρατία εγγυάται την ιστορική αλήθεια και την πολιτική αποτελεσματικότητα, πέρα από κυνισμούς και ηθικολογίες. Γι' αυτό άλλωστε το κίνημα υπεράσπισης των Παλαιστινίων είναι πιο δυνατό σε χώρες με παρελθόν (εσωτερικής) αποικιοκρατίας στο πετσί τους, όπως η Νότια Αφρική και η Ιρλανδία, οι Αφροαμερικανοί και Ινδιάνοι ιθαγενείς στις ΗΠΑ (μια αντίστοιχη θεώρηση της νεοελληνικής ιστορίας υπόσχεται φρέσκες και πολύ πιο ενδιαφέρουσες αναγνώσεις, έστω με την καθυστέρηση περίπου δύο αιώνων).

*Καθηγητής Ανθρωπολογίας και Πολιτικής, Αμερικανικό Πανεπιστήμιο Βηρυτού

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανοιχτή επιστολή στην Κατερίνα Ντούσκα
Αγαπητή Κατερίνα, λέγομαι Τάσος Μόρφης και είμαι ρεπόρτερ. Είμαστε συνομήλικοι οπότε επέτρεψε μου να σου μιλήσω στον ενικό αν και δεν έχουμε γνωριστεί. Θέλω να σου ζητήσω συγγνώμη που δεν σε ήξερα πριν την...
Ανοιχτή επιστολή στην Κατερίνα Ντούσκα
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Να υπερασπίζεσαι με σθένος τις αξίες της δημοκρατίας»
Η τελευταία δήλωση του Μπενιαμίν Νετανιάχου «Το Ισραήλ είναι το κράτος-έθνος του εβραϊκού λαού και μόνο» είναι ωμός ρατσισμός και αντισημιτισμός εναντίον των Παλαιστινίων, των χριστιανών και των μουσουλμάνων...
«Να υπερασπίζεσαι με σθένος τις αξίες της δημοκρατίας»
Το συρματόπλεγμα που χωρίζει στα δυο τον αυτοκινητόδρομο στη Δυτική Οχθη: από τη μια πλευρά οδηγούν οι Παλαιστίνιοι και από την άλλοι οι Ισραηλινοί
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το απαρτχάιντ δεν είναι ειρήνη
Οι αμερικανικές και ισραηλινές κυβερνήσεις μπορεί πραγματικά να πιστεύουν ότι εκπληρώνουν μια θεϊκή προφητεία αρνούμενοι στον παλαιστινιακό λαό τα δικαιώματά του ή απλώς να εκτονώνουν τους εξτρεμιστές μεταξύ...
Το απαρτχάιντ δεν είναι ειρήνη
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Σιωπή, πολλή σιωπή»
Τι έγιναν όλοι αυτοί που υπερασπίζονται τα δίκαια εκείνων που τυραννιούνται και διώκονται στον κόσμο όλο; Δεν αντιλήφθηκαν ούτε αυτή τη φορά ότι κάτι συνέβη στο γκέτο της Γάζας; Δεν είδαν, έστω στη βραδινή...
«Σιωπή, πολλή σιωπή»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα θύματα της Γάζας καταδεικνύουν μια άλλη εξωτερική και ενεργειακή πολιτική
ΑΡΘΡΟ ΓΙΑΝΗ ΒΑΡΟΥΦΑΚΗ: Πρόσφατες οι εικόνες του πρωθυπουργού να στέκεται χαμογελαστός δίπλα στον ακροδεξιό, ρατσιστή, πολεμοχαρή, άξιο υπονομευτή της ειρηνευτικής διαδικασίας και ελεγχόμενο για διαφθορά...
Τα θύματα της Γάζας καταδεικνύουν μια άλλη εξωτερική και ενεργειακή πολιτική
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα εγκαίνια της σφαγής και της θυσίας…
Υπάρχουν στιγμές και γεγονότα στο διάβα της ζωής που απλά σε αφήνουν άφωνο και αποσβολωμένο. Είναι αυτές οι στιγμές που η σκέψη σταματά και νιώθεις ανίκανος να εξηγήσεις και να ερμηνεύσεις, έστω από μια πιο...
Τα εγκαίνια της σφαγής και της θυσίας…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας