Για τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη

Αγαπητή «Εφημερίδα των Συντακτών», διάβασα με πολλή προσοχή την επιστολή της φιλολόγου κ. Ελένης Καψή, η οποία όπως γράφει «έπαθε σοκ» ακούγοντας ότι ο Κολοκοτρώνης είχε αλβανική καταγωγή. Θα όφειλε ως φιλόλογος και ως «[…] διδάσκουσα επί 28 συναπτά έτη την ελληνική ιστορία», όπως γράφει, να γνωρίζει τα ακόλουθα:

• 1. Αρχικά πρέπει να σημειώσει κανείς ότι όπως και άλλες περιοχές του ελλαδικού χώρου, και η Πελοπόννησος είχε ισχυρούς θύλακες Αρβανιτών (Τροιζηνία, Μεσσηνία, ορεινή Κορινθία κ.ά.), τους οποίους είχαν εγκαταστήσει Βυζαντινοί, Λατίνοι και Οθωμανοί από τον 13ο αι. και μετά ως στρατιώτες και καλλιεργητές.
• 2. Το αρβανίτικο στοιχείο στον ελλαδικό χώρο υπήρξε όχι απλά ισχυρό αλλά και αδύνατον να «αποχωρισθεί» από το «αμιγές ελληνικόν»: Αρβανίτες ήταν πολλοί από τους ηρωικότερους μαχητές και οπλαρχηγούς του 1821: π.χ. οι Κριεζήδες, αλβ. Krye, κεφαλή (= ηγέτης) και zi, μαύρος, Μαυροκέφαλος· οι Μποτσαραίοι, Βότσαρης < Βότσης < bocё-a (μπότσα) το υδροδοχείο, Μπότσαρης < μπότσα (η) < ιταλ. bozza (= μπότσα, βαρελάκι), βαρελάς· ο Γρίβας < grivë (i) το σταχτί, το γκρι· ο Κανάρης < αλβ. kanar – i, ο κρεοπώλης· ο Κριεζώτης (α) < kryezot – i < το krye, «κεφαλή» + zot – i, ο άρχοντας, και πλήθος άλλων, βλ. συγκεντρωμένα στου Δημ. Σταματόπουλος, «Ελληνικά επώνυμα από αρβανίτικα παρατσούκλια», στο https://sites.google.com/site/…/ellenika-eponyma-apo-arbanitika-paratsotyklia, αλλά και σε δεκάδες συγγράμματα ιστορικών, γλωσσολόγων κ.ά.· δες και Γ. Σαρηγιάννης, «Αρβανίτικα τοπωνύμια στην Αττική και στην Ηπειρο», Ηπειρωτικό Ημερολόγιο 1989· του ίδιου «Η εθνογραφική σύνθεση και το εθνικό ζήτημα στον ηπειρωτικό χώρο», Ηπειρωτικό Ημερολόγιο 1986 όπου και αναλυτική βιβλιογραφία (βλ. μελέτες μου στην www.academia.edu).
• 3. Ο Μάρκος Μπότσαρης κατά προτροπή του Πουκεβίλ συνέγραψε το ελληνοαλβανικό λεξικό του, όταν ήταν στην Κέρκυρα το 1809. Το γιατί δεν έχει αποσαφηνισθεί, είναι όμως χαρακτηριστικό ότι απορρίπτεται από τον μελετητή του λεξικού Τίτο Γιοχάλα «προς χρήσιν των εν Κερκύρα στρατιωτών του», δεδομένου ότι οι Σουλιώτες ήταν δίγλωσσοι (το Λεξικό έχει εκδοθεί από την Ακαδημία Αθηνών με την επιμέλεια του Τ. Γιοχάλα το 1980).

Κλείνοντας, οφείλω να αναφερθώ στον γνωστό Ιστορικό Κωνσταντίνο Αμαντο, ο οποίος γράφει στη «Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Πυρσού» (1934), τόμος 10ος, σ. 436β, ότι «[…] η ιδέα της καθαράς φυλής είναι πολύ ρωμαντική αλλ’ άχρηστος», και θα μου επιτραπεί να προσθέσω «και όχι μόνον ιστορικά λανθασμένη, αλλά και επικίνδυνη».

Γεώργιος Μ. Σαρηγιάννης, ομότιμος καθηγητής ΕΜΠ