• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.2°C / 31.1°C
    1 BF
    51%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    31°C 28.9°C / 32.8°C
    3 BF
    48%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.7°C / 29.0°C
    2 BF
    51%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    28°C 22.8°C / 31.0°C
    2 BF
    35%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    30°C 30.0°C / 30.0°C
    2 BF
    51%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    28°C 26.7°C / 32.0°C
    2 BF
    19%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    32°C 32.0°C / 32.0°C
    2 BF
    19%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    25°C 21.1°C / 29.0°C
    1 BF
    51%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.0°C / 28.9°C
    2 BF
    69%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    30°C 30.0°C / 30.0°C
    2 BF
    58%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.0°C / 28.0°C
    4 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.8°C / 27.8°C
    1 BF
    53%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    34°C 34.0°C / 34.0°C
    3 BF
    31%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 33.0°C / 33.9°C
    2 BF
    43%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.4°C / 30.0°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.8°C / 30.0°C
    3 BF
    58%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    30°C 25.6°C / 31.7°C
    2 BF
    37%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.0°C / 28.0°C
    2 BF
    74%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 26.7°C / 26.7°C
    1 BF
    81%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    35°C 35.0°C / 35.0°C
    2 BF
    16%
Πανεπιστήμιο και νεοφιλελεύθερη στρατηγική
EUROKINISSI/ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πανεπιστήμιο και νεοφιλελεύθερη στρατηγική

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Η χυδαία προπαγανδιστική κατασυκοφάντηση του δημόσιου πανεπιστημίου που εξαπέλυσε από βήματος Βουλής ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης την περασμένη («μαύρη» κιόλας) Παρασκευή (αν ο/η αναγνώστης/ρια συμπεράνει από τους έντονους χαρακτηρισμούς που χρησιμοποιώ ότι «το πήρα προσωπικά» θα έχει απόλυτο δίκιο) δεν είναι βέβαια παρά η «κορυφή του παγόβουνου».

Πρόκειται προφανώς για μια ολόκληρη εκστρατεία, που έχει αρχίσει να αναπτύσσεται από το 2006 με τις πρώτες προσπάθειες εναντίον του άρθρου 16 του Συντάγματος (το οποίο απαγορεύει την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων), αλλά που τον τελευταίο καιρό κορυφώνεται εντυπωσιακά και, θα έλεγα, φοβιστικά.

Η ερμηνεία που συνήθως δίνεται από την Αριστερά και εν γένει από όσους/ες πιστεύουν στο δημόσιο πανεπιστήμιο για τούτες τις κλιμακούμενες εκδηλώσεις «μίσους» εναντίον του τελευταίου είναι η προφανής: με την προπαγανδιστική απαξίωση της δημόσιας τριτοβάθμιας εκπαίδευσης «προετοιμάζεται» η κοινή γνώμη για την αποδοχή των ιδιωτικών πανεπιστημίων, αλλά και για να ασκήσει πίεση να ιδρυθούν: «Αφού τα δημόσια είναι τόσο χάλια, ας φτιαχτούν ιδιωτικά». Χωρίς να διαφωνώ με την παραπάνω ερμηνεία, θα ήθελα να τη συμπληρώσω με μια διάσταση περίπου «αντίστροφη» και ίσως πιο σημαντική.

Πρώτα απ’ όλα, είναι γνωστό –υποθέτω και σε όσους «κόπτονται» υπέρ της «αναθεώρησης» του άρθρου 16- ότι στην Ελλάδα το μεγάλο κεφάλαιο δεν έχει ούτε τις αντικειμενικές δυνατότητες αλλά ούτε τη διάθεση για τη δημιουργία αληθινά σοβαρών και αληθινά μη κερδοσκοπικών πανεπιστημιακών ιδρυμάτων. Αν όντως καταργηθεί το άρθρο 16, το πιθανότερο αποτέλεσμα θα είναι απλώς να αποκτήσουν το status πανεπιστημίου τα ιδιωτικά ΙΕΚ και τα μεταλυκειακά φροντιστήρια ή και να ιδρυθούν καινούργια, του ιδίου επιπέδου και παρόμοιας εμβέλειας, που εξ αρχής θα ονομάζονται πανεπιστήμια.

«Λίγο είναι αυτό ως κίνητρο;», θα μου πει κανείς. Και όντως μπορούμε να φανταστούμε αρκετούς μεγαλοεπιχειρηματίες να τρίβουν τα χέρια τους μπροστά σε μια τέτοια προοπτική. Φοβάμαι όμως ότι τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα.

Κατ’ αρχάς, αν όντως ίσχυε μόνον έτσι, αν δηλαδή ο μόνος στόχος που εξυπηρετείται με την αμαύρωση των δημόσιων πανεπιστημίων είναι η ίδρυση ιδιωτικών, τότε θα ήταν όντως δύσκολο να απαντηθεί το επιχείρημα του «γιατί όχι»: «Γιατί δεν αφήνετε όσους θέλουν ιδιωτικά πανεπιστήμια να κάνουν τη δουλειά τους, ούτως ώστε να αφήσουν στην ησυχία τους τα δημόσια να κάνουν και εκείνα τη δική τους;» Πρόκειται όμως για μια από τις «διεστραμμένες» εκείνες περιπτώσεις κοινωνικο-πολιτικής στρατηγικής που δεν ισχύει τόσο το «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» όσο το «τα μέσα αγιάζουν τον σκοπό». Με άλλα λόγια, ο πραγματικά κύριος στόχος δεν είναι η ίδρυση -αμφίβολης ποιότητας, ούτως ή άλλως- ιδιωτικών πανεπιστημίων, αλλά η ίδια η υποβάθμιση της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης.

Σε διεθνές επίπεδο, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, με την επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού, αυτό που παρατηρείται στον πανεπιστημιακό χώρο δεν είναι τόσο ένα καθαρά οικονομικό φαινόμενο που έχει να κάνει με επενδύσεις ιδιωτικών εταιρειών σε νεότευκτα πανεπιστημιακά ιδρύματα, αλλά μάλλον κάτι που έχει ευρύτατες κοινωνικο-πολιτικές διαστάσεις. Σχηματικά, η νεοφιλελεύθερη πολιτική στις δυτικές καπιταλιστικές χώρες συνίσταται στην προσπάθεια να επιλύσει ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός ένα πρόβλημα που ο ίδιος ο καπιταλισμός (στην προ-νεοφιλελεύθερη φάση του) είχε δημιουργήσει για τον εαυτό του.

Αναφέρομαι στη μαζικοποίηση της ανώτατης και ανώτερης εκπαίδευσης κατά τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες. Για πρώτη φορά στην Ιστορία απέκτησαν πρόσβαση στην πανεπιστημιακή μόρφωση σε μαζική κλίμακα παιδιά μεσαίων και κατώτερων τάξεων, στο πλαίσιο αφ’ ενός των τότε αναγκών της καπιταλιστικής ανάπτυξης και αφ’ ετέρου της εγκαθίδρυσης μιας γνήσιας κοινωνικής ηγεμονίας που τότε επεδίωκε το αστικό καθεστώς, η οποία λάμβανε σοβαρά υπ’ όψη και τα συμφέροντα των κυριαρχούμενων τάξεων.

Οταν έγιναν αισθητές οι ανεπιθύμητες για το σύστημα συνέπειες αυτής της «γενναιοδωρίας του», που συνίσταντο κυρίως στη ριζοσπαστικοποίηση της νεολαίας που επέφερε η ανάπτυξη των φοιτητικών κινημάτων, και ταυτόχρονα με την επέλαση της νεοφιλελεύθερης λογικής, το καθεστώς «άρχισε να τα μαζεύει». Μακροπρόθεσμα, τρεις κυρίως ήταν οι τρόποι με τους οποίους ο νεοφιλελευθερισμός μεθόδευσε και εν τέλει επέτυχε τη συντηρητικοποίηση των πανεπιστημίων και τη συρρίκνωση του φοιτητικού κινήματος.

Πρώτον, η σκόπιμη υποβάθμιση εκείνων των πανεπιστημιακών κλάδων που κυρίως συμβάλλουν στην όξυνση της κριτικής σκέψης, ήτοι των ανθρωπιστικών και κοινωνικών σπουδών (γνωστή η θατσερική μανία εναντίον Τμημάτων Κοινωνικών Επιστημών κατά τη δεκαετία του 1980).

Δεύτερον, η ολοένα και μεγαλύτερη εξάρτηση της πανεπιστημιακής έρευνας από ιδιωτικούς φορείς, που σήμαινε προφανώς και ανάλογο αναπροσανατολισμό της έρευνας και της διδασκαλίας θεματικά και περιεχομενικά.

Και τρίτον, όσον αφορά τους ίδιους τους φοιτητές, η ολοένα και μεγαλύτερη εξάρτηση από ιδιωτικές εταιρείες μέσω δανείων που καλύπτουν τις υποτροφίες τους.

Στην Ελλάδα, όπου η κυρίαρχη κοινωνικο-οικονομική δομή είναι ο «καπιταλισμός της αρπαχτής», τέτοια μακροπρόθεσμη επένδυση στην ανώτατη παιδεία από το ιδιωτικό κεφάλαιο δεν είναι εφικτή, ούτε με καθαρά οικονομικά ούτε με ιδεολογικο-πολιτικά κίνητρα. Ο στόχος του καθεστώτος επομένως είναι πιο «σκληρός». Αφού η ανώτατη εκπαίδευση δεν μπορεί να χαλιναγωγηθεί με έμμεσους τρόπους όπως στην Εσπερία, ας συρρικνωθεί στην ουσία της όσο πιο δραστικά γίνεται. Τα δημόσια πανεπιστήμια, αφού δεν μπορούμε να τα κλείσουμε όπως κάναμε με την ΕΡΤ, ας τα κατασυκοφαντήσουμε και κατόπιν ας τα αναγκάσουμε να μιμηθούν τα ιδιωτικά ΙΕΚ που εν τω μεταξύ θα έχουμε αναγνωρίσει ως ιδιωτικά πανεπιστήμια.

* καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

   

ΑΠΟΨΕΙΣ
Κυνική εκθεμελίωση
Είναι, πλέον, σε όλους σαφές ότι η κυβέρνηση, έχοντας ως σημαία τις σκληρές νεοφιλελεύθερες αρχές της, απαξιώνει συνεχώς τη δημόσια κοινωνική ασφάλιση, σχεδιάζοντας παράλληλα τη διάλυση και την ιδιωτικοποίησή...
Κυνική εκθεμελίωση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι «εισακτέοι της λευκής κόλλας», η φαρισαϊκή υποκρισία και οι «έτοιμες από καιρό» πρωτοβουλίες της κ. Κεραμέως!
Πίσω από τον «προβληματισμό» των επιτελών του υπουργείου Παιδείας κρύβεται επιμελώς ο βασικός προσανατολισμός της κυβέρνησης, που είναι η μείωση των εισακτέων και η πριμοδότηση της ιδιωτικής Ανώτατης...
Οι «εισακτέοι της λευκής κόλλας», η φαρισαϊκή υποκρισία και οι «έτοιμες από καιρό» πρωτοβουλίες της κ. Κεραμέως!
ΑΠΟΨΕΙΣ
ΣΔΙΤ στην Υγεία: Βήμα επιθετικής ιδιωτικοποίησης του ΕΣΥ
Η συζήτηση για τις Συμπράξεις Δημόσιου-Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) στον τομέα της Υγείας δεν είναι καινούργια. Δεν αποτελούν κάποια καινοτομία στην πολιτική Υγείας, ούτε είναι επινόηση της κυβέρνησης.
ΣΔΙΤ στην Υγεία: Βήμα επιθετικής ιδιωτικοποίησης του ΕΣΥ
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Συμβόλαιο θανάτου» για τα πανεπιστήμια
Το υπουργείο Παιδείας «πριονίζει τις ρίζες» των δημόσιων ΑΕΙ-ΤΕΙ προωθώντας τάχιστα την ιδιωτικοποίησή τους με μοχλό τη σύνδεση της χρηματοδότησης με την αξιολόγηση.
«Συμβόλαιο θανάτου» για τα πανεπιστήμια
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί τους ενοχλεί τόσο το άσυλο
Συζητήσεις επί συζητήσεων για το ζήτημα του ασύλου θέτουν στο επίκεντρο τόσο τη σημασία του όσο και τη χρησιμότητα ή μη για τους φοιτητές και τις φοιτήτριες, αλλά και για την ίδια την κοινωνία.
Γιατί τους ενοχλεί τόσο το άσυλο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιδιωτικά Πανεπιστήμια, εμπορικές επιχειρήσεις...
Οι προτάσεις που καταθέτουν ενυπογράφως πλέον έγκριτοι συγγραφείς και αναλυτές της αγοράς αφορούν την ίδρυση Ιδιωτικών Πανεπιστημίων που θα παρέχουν επαγγελματικά πτυχία με κριτήριο την απόσβεση του κόστους...
Ιδιωτικά Πανεπιστήμια, εμπορικές επιχειρήσεις...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας