Δεν υπάρχει πλέον καμία αμφιβολία ότι στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ανάμεσα στο Κόσοβο και τη Σερβία βρίσκεται το θέμα ανταλλαγής εδαφών μεταξύ των δύο κρατών.
Για το πότε ξεκίνησε αυτή η συζήτηση και πόσο έχει προχωρήσει μπορούμε μόνο να κάνουμε εικασίες, όμως ίσως να μάθουμε περισσότερες λεπτομέρειες, τουλάχιστον όσον αφορά την πρόταση του Σέρβου προέδρου Βούτσιτς, κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στο Κόσοβο, στις 8 και 9 Σεπτεμβρίου. Ακόμα δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως το τι στάση θα κρατήσουν οι άλλες χώρες, υπάρχουν, ωστόσο, κάποιες ενδείξεις.
Σχετικά με τη θέση της Ουάσινγκτον, σημειώθηκε μια αλλαγή· μετά την τελευταία δήλωση του συμβούλου Ασφαλείας του Λευκού Οίκου, Τζον Μπόλτον, ότι οι ΗΠΑ δεν θα σταθούν εμπόδιο σε ενδεχόμενη συμφωνία, γίνεται σαφές ότι η εδαφική ακεραιότητα του Κοσόβου δεν αποτελεί πια ένα από τα αδιαπραγμάτευτα σημεία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Οι λόγοι γι’ αυτή την αλλαγή είναι μάλλον πολλαπλοί.
Από την εκλογή του προέδρου Τραμπ και μετά, έχουν γίνει αρκετές στροφές, ακόμα και 180 μοιρών στα διεθνή ζητήματα και κάποιοι αναλυτές πιστεύουν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος έχει μια εμμονή να δείξει πως όλες σχεδόν οι αποφάσεις των προηγούμενων κυβερνήσεων (συμπεριλαμβανομένων εκείνων των Ρεπουμπλικανών) ήταν λανθασμένες και ότι ο ίδιος μπορεί να διευθετήσει αυτά τα ζητήματα πολύ καλύτερα.
Αλλά, ακόμα και να μην ισχύει αυτό, σίγουρα δεν είναι η πρώτη φορά που οι ΗΠΑ παίρνουν πρωτοβουλία για δείξουν ότι μπορούν να λύσουν κάποιο πρόβλημα στο οποίο οι Ευρωπαίοι απέτυχαν.
Επίσης, δεν είναι η πρώτη φορά που σε μια τέτοια προσπάθεια οι Αμερικανοί διπλωμάτες επιδεικνύουν μεγάλη αποφασιστικότητα, από τη μία, αλλά και αδιαφορία για τις πιθανές επιπτώσεις, από την άλλη πλευρά.
Την ίδια στιγμή, η Μόσχα φαίνεται να παίζει σε ένα παιχνίδι από το οποίο ελπίζει να βγει κερδισμένη, όποιο και να είναι το αποτέλεσμα.
Από τη μονομερή ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου το 2008 μέχρι σήμερα, η Ρωσία -ούσα μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και, φυσικά, μία από τις υπερδυνάμεις στον παγκόσμιο χάρτη- αποτελεί τον πιο σημαντικό σύμμαχο στην προσπάθεια της Σερβίας να αποτρέψει την αναγνώριση της πρώην επαρχίας της ως ανεξάρτητου κράτους από τα Ηνωμένα Εθνη.
Αυτός ο ρόλος της «προστάτιδος δύναμης» δίνει στη Ρωσία τη δυνατότητα να ασκεί επιρροή στα Βαλκάνια και, εάν δεν αλλάξει τίποτα στις σχέσεις Κοσόβου – Σερβίας, το πιο πιθανό είναι η Μόσχα να συνεχίσει να είναι ένας από τους κρίσιμους παράγοντες στην περιοχή.
Από την άλλη, σε περίπτωση που γίνει τελικά μια αλλαγή συνόρων ανάμεσα σε Πρίστινα και Βελιγράδι, η Μόσχα θα αποκτήσει ένα πολύ ισχυρό επιχείρημα για τις θέσεις της σχετικά με την Κριμαία, αλλά και τις περιοχές της Υπερδνειστερίας, της Νότιας Οσετίας και της Αμπχαζίας.
Η Ε.Ε., προφανώς, δεν έχει μία ενιαία θέση. Η Γερμανίδα καγκελάριος Μέρκελ δήλωσε πρόσφατα ότι είναι ενάντια σε οποιαδήποτε αλλαγή συνόρων και μπορούμε να περιμένουμε παρόμοιες τοποθετήσεις κι από άλλους Ευρωπαίους ηγέτες, είτε επειδή φοβούνται τη διαίρεση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και της ΠΓΔΜ ή τις αποσχιστικές τάσεις στο εσωτερικό των χωρών τους.
Πιο ευέλικτη στάση εξέφρασε ο Ευρωπαίος επίτροπος για τη Διεύρυνση της Ε.Ε., Γιοχάνες Χαν, λέγοντας ότι οι Βρυξέλλες θα έπρεπε να δεχτούν μια συμφωνία Σέρβων και Αλβανών, εφόσον με αυτήν λύνεται το πρόβλημα.
Η πιθανότητα μιας ακόμη αλλαγής συνόρων στα Βαλκάνια δικαίως προκαλεί ανησυχίες, καθώς οι τελευταίες τέτοιου τύπου αλλαγές είτε οδήγησαν σε πόλεμο είτε υπήρξαν αποτέλεσμα πολέμου.
Από την άλλη, η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά η αλλαγή συνόρων προκύπτει ειρηνικά, είναι η μόνη ρεαλιστική λύση αυτή τη στιγμή και θα αποτελούσε το πρώτο θετικό βήμα στις σχέσεις Σέρβων και Αλβανών έπειτα από δεκαετίες.
*πρώην διπλωμάτις της Δημοκρατίας της Σερβίας
