Διελκυστίνδα για το μέλλον του πλανήτη

Δεν νομίζω πως το αισθητήριο των περισσοτέρων ανθρώπων δεν έχει καταγράψει κάτι το ενδεχομένως κάπως αόριστο, που να σηματοδοτεί όμως το οριστικό πέρασμα σε μία διαφορετική εποχή. Εδώ και καιρό μάλιστα. Ορισμένα βασικά στοιχεία από ετερόκλητους φαινομενικά τομείς, σαν να συντονίζονται ταυτόχρονα, κάνουν την εμφάνισή τους, διεκδικώντας στο πέρασμα του χρόνου ολοένα και μεγαλύτερο μερίδιο στην πίτα των επιδράσεων.

Αυτά είναι ένας γενικός πρόλογος, που όμως δεν γίνεται για να αυξηθούν οι λέξεις του παρόντος κειμένου, ούτε για λόγους κάποιας αφηρημένης πνευματικής οκνηρίας. Γίνεται γιατί πλέον όταν μιλάμε για έναν τομέα, π.χ. οι κλιματικές συνθήκες, πρέπει να βάζουμε στο τραπέζι όλους τους άλλους παράγοντες που διαμορφώνουν τους όρους του. Πχ, δεν γίνεται να αγνοήσουμε τις οικονομικές παραμέτρους, καθώς η περιστολή κονδυλίων και οι αυξημένες πιέσεις για τη διοχέτευση χρηματικών ποσών σε εύρος διαφορετικών υποχρεώσεων στενεύουν πολύ τα περιθώρια δράσης. Και σίγουρα τα κάνουν μικρότερα από αυτά που απαιτούνται.

Πια, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν πρωτόγνωρες καταστάσεις που σχετίζονται με τις κλιματικές συνθήκες. Το καλοκαίρι του 2018, με βάση τα καταγεγραμμένα στοιχεία που διαβάζω από διάφορες επίσημες πηγές, μπορεί να χαρακτηριστεί και ως ιστορικό. Οι θερμοκρασίες σε πολλές περιοχές της Ευρώπης, ας το εξειδικεύσουμε στη δική μας ήπειρο, δίχως υπερβολή «τρομάζουν» και τον πιο αδαή. Κατά την προσωπική μου άποψη το καλοκαίρι του 2018 δεν είναι ούτε κάποια κορύφωση, ούτε κάποια εξαίρεση από τον κανόνα.

Είναι ένα σημάδι για αυτά που έρχονται στο άμεσο μέλλον, αν και καταλληλότεροι από μένα για τέτοιες εκτιμήσεις είναι οι επιστήμονες, και κυρίως εκείνοι της ακηδεμόνευτης κοινωνικής συνείδησης. Γιατί αυτοί οι τελευταίοι πραγματικά ενδιαφέρονται για το μέλλον, συμπεριλαμβάνοντας σε αυτό όλους τους ανθρώπους…

Ας γυρίσουμε, λοιπόν, πολλά χρόνια πίσω. Από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα, πρώτοι κάποιοι επιστήμονες, και σε μειοψηφικό επίπεδο μάλιστα…., μίλαγαν για το φαινόμενο του θερμοκηπίου και κατέγραφαν τις εκτιμήσεις τους για τις ριζικές αλλαγές που θα επέφερε κάποια στιγμή στη ζωή των ανθρώπων που κατοικούν σε αυτόν τον πλανήτη. Αργότερα, κάποιοι που ήρθαν σε επαφή με αυτά τα (ολοένα και πιο διευρυμένα) επιστημονικά επιχειρήματα, και βρήκαν σε αυτά τεκμηρίωση και επαλήθευση, το αφουγκράστηκαν ως κάτι το σημαντικό που όμως αφορούσε στο μέλλον και μάλιστα το μακρινό. «Είναι πρόβλημα, το έχουμε στο νου μας, αλλά στο τώρα κινούμαστε με βάση τα ήπια δεδομένα που επικρατούν».

Κάποια στιγμή η σχετική συζήτηση πέρασε επισήμως και στους κύκλους των πολιτικών ηγεσιών. Δεν γινόταν να καθυστερήσει άλλο αυτή η τροπή, γιατί τα αριθμητικά στοιχεία και οι επιστημονικές μελέτες αποδείκνυαν περίτρανα την ύπαρξη του προβλήματος. Κάθε άρνηση ένταξής του στην ατζέντα των συζητήσεων σε επίπεδο κορυφής, θα καθιστούσε ως ύποπτο όποιον ακολουθούσε αυτή τη στάση. Άρχισε τότε η διένεξη για τα αίτια.

Όταν τα στοιχεία έδειξαν και εκεί το πιθανότερο πραγματικό αίτιο (αύξηση ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα από ανθρωπογενή παρέμβαση), ήρθε η ώρα των διαπραγματεύσεων για τις πιθανές λύσεις. Εκεί άλλοι βιάζονται, άλλοι το καθυστερούν. Άλλοι λειτουργούν ως πρωτοστάτες για το πέρασμα σε μία εποχή με λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα (π.χ. με διαφορετικές πηγές ενέργειας), άλλοι προσπαθούν να κερδίσουν όσο περισσότερο χρόνο γίνεται (είτε με σοφιστείες, είτε με πείσματα, είτε με εμπόδια κάθε είδους), γιατί ο άνθρακας είναι «η θυρίδα που συγκεντρώνει τα είδη πλουτισμού κάποιων ισχυρών πατρώνων»…

Άλλοι προτάσσουν την αλλαγή παραδείγματος μέσα στα πλαίσια του υπάρχοντος καπιταλιστικού συστήματος (θιασώτες της «πράσινης ανάπτυξης»), άλλοι βρίσκουν την πηγή της επίλυσης σε κοινωνικές δομές που έχουν απεμπλακεί από τον καπιταλισμό ολικά… Άλλοι αναλαμβάνουν τη χρηματοδότηση των πιο αδύναμων κρατών, άλλοι δεν θέλουν ούτε να το σκέπτονται κάτι τέτοιο. Και πάει λέγοντας…

Είμαστε στο στάδιο που το φαινόμενο ξεδιπλώνεται και δείχνει ολοένα και περισσότερες πτυχές του. Ας δούμε τα δύο τελευταία καλοκαίρια του ελλαδικού χώρου, για να μην τραβηχτούμε πιο μακριά. Ισχυροί και παρατεταμένοι καύσωνες (2017), (χαρακτηρισμένες ως τροπικές) βροχές και υγρασία για πολλές μέρες μέσα στην καρδιά του καλοκαιριού (2018). Η αυτοπαρουσίαση έχει ξεκινήσει και το μέλλον διαφαίνεται ζοφερό αν θεωρήσουμε πως η τάση είναι προς μία συγκεκριμένη κατεύθυνση.

Είναι πάντως άλλο πράγμα να δίνεις μάχη για την αντιμετώπιση σοβαρών προβλημάτων, για μία ανθρωπότητα που είχε μάθει στο μεγαλύτερό της ποσοστό αλλιώς για δεκαετίες, και άλλο πράγμα παλιότερες εποχές που οι κακουχίες και οι σκληρές συνθήκες όριζαν τις εξελίξεις (π.χ., πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα) ακόμα και στο δυτικό κόσμο. Δεν αρκεί μόνο ο εντοπισμός ενός προβλήματος, χρειάζονται και οι κατάλληλοι ανθρώπινοι τύποι που θα ριχτούν στην πολύπλευρη μάχη για τη σωτηρία του πλανήτη στις επόμενες δεκαετίες…

Προλαβαίνουμε; Υπάρχει λύση; Έχουμε ακόμα τη δυνατότητα να αποφύγουμε τα χειρότερα; Γιατί, πλέον, μιλάμε ξεκάθαρα για μάχη για να μην έρθουν τα χειρότερα και όχι για το αν θα συντελεστεί ή μη μόνιμη αλλαγή… Ίσως, μάλιστα, τα πιο ακραία από αυτά τα χειρότερα να μην αντέχουμε καν να τα προσεγγίσουμε, ούτε σε θεωρητικό επίπεδο.

Με βάση τα όσα προηγήθηκαν, θα ακολουθήσουμε πάλι την ίδια διαδρομή ως προς τα απαραίτητα βήματα. Πρώτα θα ακούσουμε τους επιστήμονες στο τι έχουν να μας πουν. Οι πολιτικοί σε παγκόσμιο επίπεδο, επειδή μάλλον δέχονται πιέσεις από ορισμένους ανθρώπους που θέλουν να συνεχιστεί η χρήση ορυκτών καυσίμων γιατί έτσι επιτάσσει το δικό τους συμφέρον, έχουν πιο περιορισμένα περιθώρια δράσης από αυτά που θέλουμε οι πολλοί. Και όσο περνάει ο καιρός προβλέπω πως θα αρχίσουν να εντείνονται οι πιέσεις και από την πλευρά της κοινωνίας. Έτσι για μεγάλο χρονικό διάστημα θα λαμβάνει χώρα μία διελκυστίνδα που από τη μία θα καθυστερεί την τελική λύση, αλλά όταν τη φέρει θα είναι συντριπτικής υφής…

Στο χέρι των πολλών ανθρώπων είναι να εντατικοποιήσουμε τις κινήσεις μας, να εντείνουμε τις προσπάθειες μας, και να χτυπήσουμε τη ρίζα του προβλήματος. Η κλεψύδρα μας όντως έχει προχωρήσει περισσότερο από το σημείο που μπορούσε να επιδείξει κάποιος ανοχή στις αναστολές, στις υπεκφυγές και στους δισταγμούς κάθε είδους…

ΥΓ. Για 15 μέρες θα βάλω στην άκρη το πληκτρολόγιο και θα επιχειρήσω να δώσω κάποιες διαφορετικές προτεραιότητες. Ελπίζω να το κάνω με τέτοιο τρόπο, ώστε με την επιστροφή στο γράψιμο μετά τον Δεκαπενταύγουστο να έχω την κατάλληλη ενάργεια που απαιτούν οι καιροί. Καιροί που -κατά την προσωπική μου άποψη- μετατρέπουν τις όποιες στιγμές τέρψης και χαλάρωσης σε απαραίτητα διαλείμματα για τις μάχες με τα ολοένα και περισσότερα (και πιο οξυμένα…) προβλήματα.

Από την εποχή των πολλαπλών επιλογών περάσαμε στην εποχή των μονόδρομων… Αυτό, όμως, δεν σημαίνει πως τα περισσότερα ελληνικά τοπία έπαψαν να είναι θεσπέσια και να παρέχουν πολύμορφα ευεργετήματα σε όσους τυχερούς μπορούν ακόμα να τα επισκέπτονται. Ας τα εκμεταλλευτούμε εμείς, οι απλοί άνθρωποι, πριν γίνουν -προς το παρόν το λέω σχηματικά…- ιδιοκτησία των μεγάλων συμφερόντων και μας ζητάνε αντίτιμο για τα περισσότερα από αυτά. Καλές διακοπές, λοιπόν, σε όλους και σε όλες (που διαθέτουν αυτή την πολυτέλεια)…