Πανεπιστήμιο και Δημοκρατική Αρχή

Κατά τη νεωτερική και τη σύγχρονη ιστορική φάση της συγκρότησης της πολιτικής κοινωνίας ιδρύθηκε ένας ιδιαίτερος κοινωνικός χώρος, θεσμοθετήθηκε μία συγκεκριμένη κοινωνική σφαίρα σε αντιδιαστολή προς άλλες κοινωνικές περιοχές, όπως είναι π.χ. η οικογένεια, η επιχείρηση, η εταιρεία, η αγορά των ανταλλαγών κ.λπ., που ονομάζεται πανεπιστήμιο.

Η ίδρυση του πανεπιστημίου συμπίπτει με την εγγενή απαίτηση της ίδιας της πολιτικής κοινωνίας, να αυτοπροσδιοριστεί ως ελεύθερο υποκείμενο, το οποίο αποφασίζει για όλα όσα συμβαίνουν στον τόπο του.

Δεν είναι απαραίτητο να ανατρέξουμε σε ολόκληρη τη γενεαλογική ιστορία γένεσης και ίδρυσης του πανεπιστημίου. Αυτό εξάλλου το έχει κάνει ο Wilhelm von Humboldt, ο ιδρυτής, εξ ορισμού και στο επίπεδο της ιδέας και στο επίπεδο της πολιτικής, του Πανεπιστημίου του Βερολίνου (1809-1810).

Αυτό το οποίο μας ενδιαφέρει είναι το δομικό στοιχείο του πανεπιστημίου ως ιδιαίτερης κοινωνικής σφαίρας: το πανεπιστήμιο είναι μία αυτόνομη, ανεξάρτητη και ιδιαίτερη κοινωνική περιοχή εντός της πολιτικής κοινωνίας.

Και επωμίζεται να διεκπεραιώσει ένα έργο το οποίο, σύμφωνα με τον θεωρητικό της πολιτικής του πανεπιστημίου Humboldt, δεν είναι άλλο από τη συγκρότηση του πραγματολογικού πλαισίου εντός του οποίου η ίδια η κοινωνία στοχάζεται τον εαυτό της. Ο αυτοστοχασμός της νεωτερικής και σύγχρονης πολιτικής κοινωνίας λαμβάνει χώρα εντός του πανεπιστημίου.

Εάν δεχτούμε, τελικά, ότι όλες αυτές οι θεωρητικο-πολιτικές προτάσεις ισχύουν, τότε θα πρέπει να θέσουμε ερωτήματα τα οποία αναφέρονται στην υφιστάμενη κατάσταση των ελληνικών πανεπιστημίων.

Και εννοείται, δεν αναφέρομαι στις πρόσφατες πολιτικές και νομοθετικές πρωτοβουλίες του υπουργού Παιδείας, Κώστα Γαβρόγλου, για τη θεσμική ανακατασκευή του επιστημολογικού «τόπου» (κατά τον Αριστοτέλη) κατά τον επιστημονικό καταμερισμό εργασίας των σχετικών αντικειμένων.

Αναφέρομαι σε όσα συμβαίνουν στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης εδώ και δέκα μήνες (Ιούλιος 2017-Απρίλιος 2018).

Τα εμπειρικά δεδομένα και τα σχετικά διοικητικά συμβάντα είναι γνωστά. Αλλά και αυτό να μη συμβαίνει, μπορεί ο αναγνώστης να αντλήσει τις σχετικές πληροφορίες, τις οποίες το ερμηνευτικό σχήμα μου ούτε αλλοιώνει ούτε διαστρεβλώνει.

Το πραγματικό δεδομένο (Factum) μετά τη σχετική απόφαση του υπουργού Παιδείας, τον Ιούλιο του 2017, είναι το εξής: το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ως διοικητικός οργανισμός δεν έχει εκλεγμένη διοίκηση. Η πανεπιστημιακή κοινότητα του συγκεκριμένου πανεπιστημίου εδώ και δέκα μήνες έχει ενταχθεί σ’ ένα καθεστώς δυσλειτουργίας σ’ όλα τα επίπεδα της συγκροτήσεώς της.

Φοιτητές (φοιτήτριες), διοικητικοί υπάλληλοι, καθηγητές και ερευνητές ενώ αναγνωρίζουν ότι η δημοκρατική αρχή είναι η έσχατη και η ύψιστη θεμελίωση των αποφάσεων και των πράξεών τους, αυτή η αρχή ως θεσμός (όχι ως αφηρημένη ιδέα) δεν υφίσταται.

Ας τονίσουμε στο σημείο αυτό ότι το πανεπιστήμιο μπορεί να χωρίζεται κατά αναλυτικό τρόπο σε διοίκηση και σε διδασκαλία-έρευνα, αλλά κατά διαλεκτικό τρόπο συγκροτείται ως ολότητα.

Στην προκειμένη περίπτωση του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, τίθεται το μείζον πολιτικό ερώτημα: ποιοι παράγοντες (υπουργός και διοίκηση του Πανεπιστημίου ή και άλλοι) ή ποιοι μηχανισμοί (Συμβούλιο της Επικρατείας ή άλλοι δικαστικοί και διοικητικοί μηχανισμοί) οριοθετούν το πραγματολογικό πλαίσιο του πανεπιστημίου στη σύγχρονη ελληνική πολιτική κοινωνία;

Με άλλα λόγια, υποστηρίζω τη θέση σύμφωνα με την οποία, ενώ το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης εδώ και 40 χρόνια ιδρύθηκε ως σύγχρονος θεσμός αυτοπροσδιορισμού της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας, κατάντησε με τις σχετικές δικαστικές διαμάχες και αντίστοιχες διοικητικές συγκρούσεις, σε μία κοινωνική περιοχή όπως π.χ. είναι μία εταιρεία, μία επιχείρηση ή ένας οποιοσδήποτε διοικητικός οργανισμός.

Κοντολογίς, στον βαθμό που δεν αποκαθίσταται ο θεσμός της «δημοκρατικής αρχής», δηλαδή δεν εκλέγονται όσοι αναλαμβάνουν το διοικητικό έργο στο πανεπιστήμιο, τόσο το ίδιο το πανεπιστήμιο θα μετατρέπεται σε προ-πολιτική κοινωνική σφαίρα, πράγμα που σημαίνει ότι υπογράφει τη θανατική καταδίκη του ως πραγματολογική συνθήκη «αυτοστοχασμού» της σύγχρονης κοινωνίας.

Ολοι οι εμπλεκόμενοι στην «υπόθεση του ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟΥ» αντιλαμβάνονται, μετά απ’ όσα ανέπτυξα, ότι βρισκόμαστε στο «σημείο μηδέν» όχι μόνον του ίδιου του πανεπιστημίου, αλλά προ πάντων του ύψιστου έργου του: της αυτοσυνείδησης της πολιτικής κοινωνίας.

Η τελική λύση για το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης είναι η προκήρυξη των εκλογών για την ανάδειξη των διοικητικών οργάνων του κατά τη διαβουλευτική διαδικασία σύμφωνα με τον ισχύοντα νόμο, το συντομότερο δυνατό.

*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο ΔΠΘ