• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 1.4°C / 5.7°C
    3 BF
    69%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    5°C 3.0°C / 5.7°C
    5 BF
    37%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 6.6°C / 9.0°C
    4 BF
    50%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 2.9°C / 3.8°C
    3 BF
    30%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 2.9°C
    5 BF
    56%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 2.3°C / 3.7°C
    3 BF
    37%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    -1°C -0.6°C / 0.1°C
    3 BF
    29%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 2.9°C
    2 BF
    39%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 6.6°C / 8.8°C
    6 BF
    74%
  • Μυτιλήνη
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 1.2°C / 4.9°C
    6 BF
    70%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 5.5°C / 6.4°C
    7 BF
    67%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 1.8°C / 4.7°C
    3 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 7.9°C
    2 BF
    46%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.4°C / 4.5°C
    4 BF
    38%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 2.8°C / 5.5°C
    3 BF
    52%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.8°C / 9.8°C
    5 BF
    53%
  • Χαλκίδα
    Ασθενής ομίχλη
    2°C 1.6°C / 5.4°C
    2 BF
    86%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 5.3°C / 6.0°C
    3 BF
    39%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 3.1°C / 4.7°C
    3 BF
    46%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    -2°C -1.7°C / -1.7°C
    3 BF
    41%

1968

  • A-
  • A+

Απομεινάρι θαυμαστό ερμιάς και μεγαλείου

Διονύσιος Σολωμός

Ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα στην Ευρώπη και την Αμερική, μεταξύ αυτών και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, διοργανώνουν συνέδρια ή ημερίδες με θέμα το έτος 1968.

Ημερήσια και εβδομαδιαία έντυπα κύρους, επίσης στην Ευρώπη και την Αμερική, ενσωματώνουν ειδικά ένθετα αφιερωμένα στο έτος 1968.

Το δημοσιογραφικό και ακαδημαϊκό ενδιαφέρον προφανές γιατί το 1968 συμπυκνώνει και πολιτικά γεγονότα, η δυναμική των οποίων περιείχε την ικανότητα ανατροπής ή απόπειρας ανατροπής πολιτικών και κοινωνικών εξουσιαστικών δεσμών στον λεγόμενο δυτικό και ανατολικό κόσμο.

Ας προσεγγίσουμε στα επιμέρους τη συγκλονιστική αυτή χρονιά.

Ελλάδα

Στην Ελλάδα το στρατιωτικό καθεστώς, αφού δηλώσει «υπερηφάνως» ότι η χώρα αποτελεί «όαση ασφάλειας και ησυχίας εν μέσω ενός ταραγμένου κόσμου», επιχειρεί την πρώτη ατελέσφορη προσπάθεια για τη «συνταγματική» οργάνωσή του. Η δεύτερη έλαβε χώρα το 1973 όταν το καθεστώς αναγκάστηκε εκ των αντιστασιακών πραγμάτων να «κηρύξει έκπτωτη τη μοναρχία».

Το «συνταγματικό» κείμενο του 1968 ενσωματώνει, μεταξύ άλλων, δύο πρωτόγνωρα για την ελληνική συνταγματική ιστορία χαρακτηριστικά. Αναθέτει στις ένοπλες δυνάμεις πολιτειακό ρυθμιστικό ρόλο και ταυτοποιεί «Σύνταγμα» και «πολιτικό σύστημα» με το ταξικό και κοινωνικό καθεστώς της αστικής δημοκρατίας.

Το κείμενο αυτό «εγκρίθηκε» μέσω «δημοψηφίσματος» τον Σεπτέμβριο του 1968 υπό όρους διεξαγωγής πρωτοφανούς τρομοκρατίας για τα μεταπολεμικά ευρωπαϊκά δεδομένα.

Το ίδιο αυτό κείμενο ουσιαστικά καταργήθηκε δύο μήνες μετά, την 3η Νοεμβρίου 1968, όταν πάνω από ένα εκατομμύριο λαού στην Αθήνα διαδήλωσαν με κεντρικό σύνθημα «που είναι τα ΟΧΙ μας;» κατά την κηδεία του Γεωργίου Παπανδρέου. Υπήρξε η δεύτερη μεγάλη συγκέντρωση απελευθέρωσης με τον ίδιο πρωταγωνιστή, αυτή τη φορά όμως νεκρό.

Οι εθνικιστές της πρόσφατης σύναξης ας ρίξουν μια ματιά σε φωτογραφίες της εποχής, για να διαπιστώσουν τι σημαίνει ένα εκατομμύριο πολιτών στο κέντρο της πρωτεύουσας.

Γαλλία

Ο ιστορικός Μάιος του 1968 συγκλόνισε εκ θεμελίων την Ε’ Γαλλική Δημοκρατία. Η φοιτητική εξέγερση της Σορβόνης, η οποία ξεκίνησε με το αίτημα εκσυγχρονισμού του περιεχομένου των κανονισμών των φοιτητικών εστιών, ενσωμάτωσε στη συνέχεια καθαρά πολιτικά και κοινωνικά αιτήματα, σε συμπαράταξη με το σύνολο σχεδόν του εργατικού συνδικαλισμού.

Υπήρξε η σοβαρότερη λαϊκή εξεγερτική αμφισβήτηση δυτικογενούς «αστικού» καθεστώτος μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στην Ευρώπη.

Ο πρόεδρος Ντε Γκολ στα πρόθυρα της κήρυξης στρατιωτικού νόμου επέλεξε τελικά την κοινοβουλευτική οδό των εκλογών, τις οποίες και κέρδισαν οι γκολικοί.

Το εξεγερτικό κίνημα, με πυρήνα του τον νεολαιίστικο χώρο, ηττήθηκε βέβαια στις κάλπες, άφησε όμως ως πανευρωπαϊκή και παγκόσμια παρακαταθήκη την κοινωνική απελευθέρωση των ηθών, πρωτίστως στις σχέσεις των δύο φύλων, τον θεσμικό εκδημοκρατισμό του πολιτικού συστήματος και τον εκδημοκρατισμό λειτουργίας των πανεπιστημίων. Αιτήματα που εν πολλοίς πραγματοποιήθηκαν και νομοθετικά μετά την εκλογή στην προεδρία της Δημοκρατίας του σοσιαλιστή Φρανσουά Μιτεράν.

Γερμανία

Στο Δυτικό Βερολίνο μέσα από τα οδοφράγματα της φοιτητικής εξέγερσης γεννάται η νέα Αριστερά. Ο ηγέτης της εξέγερσης Rudi Dutschke υφίσταται δολοφονική απόπειρα (4.11.1968) ύστερα από εμπρηστική αρθρογραφία της γνωστής Bild Zeitung. Τίθεται όμως επιτακτικά για πρώτη φορά το θέμα της λεγόμενης «γκρίζας κληρονομιάς». Δηλαδή της επιρροής του εθνικοσοσιαλιστικού παρελθόντος στην πολιτική, πνευματική, οικονομική και κοινωνική ελίτ της Γερμανίας. Το κίνημα της νέας Αριστεράς συμβάλλει καθοριστικά στην εκλογή του πρώτου μετά τον πόλεμο σοσιαλδημοκράτη καγκελάριου. Του αντιφασίστα και αντιναζιστή Βίλι Μπραντ.

Τσεχοσλοβακία

Την Ανοιξη της Πράγας ακολουθεί παρά φύση σκληρός χειμώνας. Η προσπάθεια να ενσωματωθούν δημοκρατικές διαδικασίες και ατομικές ελευθερίες στο σοσιαλιστικό καθεστώς (Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ) συντρίβεται από τα σοβιετικά τανκς (Αύγουστος 1968). Το παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα διασπάται. Η εξελικτική ιστορική γραμμή φτάνει μέχρι το 1989/1990.

ΗΠΑ

Το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα της χώρας αρχίζει να ηττάται στο Βιετνάμ (επίθεση στο Κε Σαν, 23.2.1968) υπό την πίεση του εθνικοαπελευθερωτικού ενθουσιασμού των κομμουνιστών (Χο Τσι Μινχ-Γκιαπ). Απαλλάσσεται όμως βιαίως από δύο θανάσιμους αντιπάλους του.

Τον φιλελεύθερο αριστερό των Δημοκρατικών Ρόμπερτ Κένεντι και τον μεγάλο ακτιβιστή υπέρ της ισότητας των Αφροαμερικανών Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Η χρονιά δηλαδή της διπλής δολοφονίας. Ο δρόμος για τους Νίξον-Ρίγκαν είχε ανοίξει. Και εδώ πάντως στην πρωτοπορία η φοιτητική νεολαία. Ομολογουμένως δεν έχει γραφεί εξαντλητικά η εξεγερτική εποποιία στα πανεπιστήμια της Αμερικής.

1968-2018. Πενήντα χρόνια μετά, το στίγμα του 1968 στην κοινωνία, την πολιτική, τον πολιτισμό (Pop Festival τον Αύγουστο στο Newport, η μουσική του κινήματος των χίπις, το ψυχεδελικό ροκ, οι Μπιτλς) φαίνεται ανεξίτηλο.

* Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εισαγωγή στην αναθεώρηση του Συντάγματος
Τα πρώτα ελληνικά Συντάγματα, δηλαδή τα Συντάγματα της δεκαετίας 1821-1830, καταρτίστηκαν από συνελεύσεις αντιπροσώπων, οι οποίοι ως αντιπρόσωποι του λαού άσκησαν πρωτογενή συντακτική εξουσία και θεμελίωσαν...
Εισαγωγή στην αναθεώρηση του Συντάγματος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανοιξη της Πράγας, η πρώτη περεστρόικα
Πενήντα χρόνια συμπληρώθηκαν πρόσφατα από την Ανοιξη της Πράγας, την οποία έχω χαρακτηρίσει «πρώτη περεστρόικα». Τι κοινό είχαν τα δύο αυτά μεγάλα ειρηνικά εγχειρήματα εκδημοκρατισμού;
Ανοιξη της Πράγας, η πρώτη περεστρόικα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Στο Μεξικό ο «Μάης του '68» άρχισε τον Ιούλιο
Συχνά οι αναφορές για το '68 στο Μεξικό περιορίζονται στη σφαγή στο Τλατελόλκο, δηλαδή στο τέλος του κινήματος και όχι στην αρχή και την ανάπτυξή του. Τι προηγήθηκε; Γιατί γεννήθηκε, πώς αναπτύχθηκε, τι...
Στο Μεξικό ο «Μάης του '68» άρχισε τον Ιούλιο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γαλλικός Μάης και αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα: Μία πρώτη προσέγγιση
Η εξέγερση του Μάη του 1968 στη Γαλλία ήταν μία πολυδιάστατη και πολυσύνθετη εξέγερση. Άγγιξε ανατρεπτικά σχεδόν κάθε τομέα της ανθρώπινης δραστηριότητας. Ήταν ένα καθολικό κίνημα αμφισβήτησης, χειραφέτησης...
Γαλλικός Μάης και αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα: Μία πρώτη προσέγγιση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Λαϊκισμός, η νέα επανάσταση
Δεν υπάρχει επανάσταση που να μην απευθύνεται στον όχλο, εξ ορισμού ταπεινωμένο και καταφρονεμένο, που να μην απευθύνεται στον λαό, λέξη που έχει ηλικία τριών αιώνων πάνω-κάτω, λέξη που εννοεί το κοινό των...
Λαϊκισμός, η νέα επανάσταση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δημοκρατία ή εκτροπή; Κι αν ο λαός δώσει λάθος απάντηση;
Η πρωτοβουλία του ΣΥΡΙΖΑ να απέχει από τις ψηφοφορίες (όχι από τις συζητήσεις) στη Βουλή μέχρι να προκηρυχθούν εκλογές, παρά την εκτίμηση της κυβέρνησης ότι είναι ένα καλοδεχούμενο δώρο, θορύβησε το μέγαρο...
Δημοκρατία ή εκτροπή; Κι αν ο λαός δώσει λάθος απάντηση;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας