Κυπριακό: η οριστική διχοτόμηση προ των πυλών

Η επίλυση του Κυπριακού βρίσκεται σήμερα στο χειρότερο σημείο της από τότε που ξεκίνησαν οι ευοίωνες συνομιλίες Αναστασιάδη – Ακιντζί πριν από δύο χρόνια. Αν μέχρι σήμερα αυτοί που προσπαθούσαν, με κάθε δυνατό τρόπο, να εκτροχιάσουν τις συνομιλίες ήταν οι απορριπτικοί και εθνικιστές στην Αγκυρα, την Αθήνα και στα ελληνοκυπριακά και τουρκοκυπριακά πολιτικά κόμματα, τώρα εμφανίζεται αναπάντεχα αρνητικός ακόμη και ο πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης, με την κριτική που άσκησε στον εκπρόσωπου του γ.γ. του ΟΗΕ, Εϊντε.

Μέχρι πρότινος ο Αναστασιάδης, ως γνωστόν, είχε με τον Μουσταφά Ακιντζί συμβάλει όσο κανένας Ελληνοκύπριος ηγέτης στο να επανενωθεί η Κύπρος και να αρθεί η de facto διχοτόμηση που προήλθε από την τουρκική στρατιωτική επέμβαση του 1974. Πώς άραγε να εξηγήσει κανείς αυτή τη δυσάρεστη στροφή; Υπάρχουν, νομίζω, τρεις λογικές εξηγήσεις για τη στάση του κ. Αναστασιάδη:

• (α) Ο φόβος του πολιτικού κόστους γιατί, δυστυχώς, μέχρι και σήμερα η λύση της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας δεν είναι αρεστή στους μισούς Ελληνοκυπρίους και από αρκετούς γίνεται αποδεκτή με δυσκολία ως ύστατη λύση ανάγκης.
• (β) Πρόκειται για μικροπολιτικό ελιγμό ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2018 (αυτόν τον κίνδυνο τον είχε επισημάνει ο Ακιντζί στις αρχές του 2017 αλλά ο Αναστασιάδης τον είχε απορρίψει).
• (γ) Ο παράγοντας Ερντογάν, υπό την έννοια ότι οτιδήποτε και αν συμφωνήσουν οι δύο ηγέτες μπορεί, αν θέλει, να το τορπιλίσει. Οπότε προς τι οι συνομιλίες αν είναι στο τέλος καταδικασμένες να αποτύχουν λόγω Τουρκίας (μιας Τουρκίας, σημειωτέον, η οποία είχε παίξει θετικό ρόλο στην προσπάθεια επίλυσης από τα τέλη του 2003 μέχρι και το 2015).

Το βέβαιο πάντως είναι ότι όσο οι συνομιλίες προχωρούσαν και υπήρχε σύγκλιση απόψεων ακόμη και στα δύσκολα θέματα, όπως το περιουσιακό και η επιστροφή εδαφών (με απόκλιση μόλις 1%) τόσο οι απορριπτικοί έκαναν το παν για να εκτροχιάσουν και να ενταφιάσουν τις διαπραγματεύσεις. Μέχρι σήμερα έχουν γίνει τέσσερις τέτοιες προσπάθειες εκτροχιασμού και υπάρχουν και άλλες που δεν έχουν δει το φως της δημοσιότητας.

Οι προσπάθειες αυτές είναι

• (α) η ανάδειξη του ζητήματος των εγγυήσεων ως μεγάλου θέματος και κόκκινης γραμμής (η κατάργησή τους),
• (β) η αποτυχία της προσπάθειας στη συνάντηση που έλαβε χώρα στο Μον Πελερέν της Ελβετίας τον Φεβρουάριο, με την παρουσία του νέου γ.γ. του ΟΗΕ Γκουτέρες,
• (γ) το ψήφισμα της Κυπριακής Βουλής σε σχέση με το δημοψήφισμα για την Ενωση (κάτι εντελώς ξεχασμένο στην Κύπρο, που όμως είναι ανάθεμα για τους Τουρκοκυπρίους), και
• (δ) η κριτική στον Εϊντε ότι δήθεν μεροληπτεί υπέρ των Τουρκοκυπρίων. Από τις τέσσερις αυτές προσπάθειες εκτροχιασμού στις τρεις, την πρώτη, δεύτερη και τέταρτη, εμπνευστής και ενορχηστρωτής υπήρξε ο Ελληνας υπουργός Εξωτερικών Νίκος Κοτζιάς.

Και τώρα έχουν τον ίδιο τον Κύπριο πρόεδρο να συντάσσεται με τη στάση Κοτζιά! Εδώ βέβαια τίθεται και ένα άλλο ερώτημας: Γιατί η Αθήνα εμφανίζεται απορριπτική; Δεν αντιλαμβάνεται ότι με τη στάση αυτή οδηγείται η Κύπρος στην παγίωση της διχοτόμησης, δηλαδή στο να γίνει το όνειρο του Ντενκτάς πραγματικότητα και να δικαιωθεί η παλιά τουρκική θέση ότι «το Κυπριακό επιλύθηκε το 1974» και ότι «η μη λύση είναι η λύση»;

Ο εθνοκεντρισμός και εθνικισμός στην Ελλάδα και μεταξύ των Ελληνοκυπρίων είναι ο χειρότερος σύμβουλος και μόνο δεινά έχει φέρει στο Κυπριακό και στα άλλα ελληνικά εθνικά θέματα από το 1954 μέχρι σήμερα.

Με τον Κοτζιά στο Κυπριακό και τον Πάνο Καμμένο στο Αιγαίο, δηλαδή με τα ευαίσθητα εθνικά θέματα να βρίσκονται και πάλι στον αστερισμό του αδιέξοδου εθνικισμού, όπως επί Ανδρέα Παπανδρέου πριν από το Νταβός, πολύ φοβάμαι ότι μας επιφυλάσσονται δυσάρεστες εκπλήξεις.

Ο… θεός της Ελλάδας ας βάλει το χέρι του, ή μήπως ήρθε η στιγμή να παρέμβει ο κ. Τσίπρας, ο οποίος σε άλλα θέματα που απασχολούν την Ελλάδα έχει δείξει ικανότητες, νηφαλιότητα και τόλμη, και μαζί με τον Αναστασιάδη να εργαστούν για την άρση της διχοτόμησης και την επανένωση της Κύπρου (όπως είχε συμβεί το 1999-2002 με τον Γλαύκο Κληρίδη και τον Κώστα Σημίτη πριν αναλάβει την εξουσία ο Τάσσος Παπαδόπουλος, που με την απορριπτική στάση του άθελά του «τσιμέντωνε» τη διχοτόμηση);

* καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και συγγραφέας δύο βιβλίων για το Κυπριακό και την επίλυσή του.