Η ΤΙΝΑ και η Δέσποινα

Τα τραγικά γεγονότα της Χίου δεν ανήκουν στο παρελθόν· θα επιστρέφουν κάθε φορά που η κοινωνία πείθεται πως «There Is No Alternative». Το δόγμα TINA, που στο προσφυγικό εκφράζεται με τα δολοφονικά pushbacks, δεν είναι απλώς μια πολιτική θέση. Είναι μια ψυχολογία παραίτησης: η ιδέα ότι ο συντηρητισμός είναι μονόδρομος, ότι επιβάλλεται σαν φυσικός νόμος, ότι όλοι πρέπει να υποταχθούμε σε αυτόν, όσο εγκληματικός και αν προβάλλει…

Στη Χίο του 1822, όταν η oθωμανική καταστολή έσπειρε τον όλεθρο –γεγονότα που έμειναν γνωστά ως «Η σφαγή της Χίου»– το TINA θα μπορούσε να είναι η εύκολη απάντηση: «Δεν υπάρχει εναλλακτική απέναντι στην αυτοκρατορική βία». Κι όμως, η τέχνη και η μνήμη διέσωσαν μια διαφορετική στάση. Στο αποκριάτικο πανηγύρι του Αγά στα χωριά της Χίου, που έγινε τώρα διάσημο για τους λάθος λόγους, η σάτιρα απέναντι στην αυθαιρεσία της εξουσίας δεν σκύβει το κεφάλι. Αντιτάσσει αξιοπρέπεια και μια πνευματική αντίσταση που εκφράζεται με τη γελοιοποίηση του ισχυρού. Η Δέσποινα, η κοπέλα που πήρε το μικρόφωνο, με τη στάση της κατάφερε τελικά να γελοιοποιήσει και τα ταπεινώσει μια ισχυρή εξουσία. Την εξουσία της πλειοψηφούσας κοινωνικής ΤΙΝΑ που έχει αποδεχθεί και προσκολλάται στην κυβερνητική εξουσία, ελπίζοντας ότι, τσακίζοντας τους αδύναμους, αυτή θα τη γλιτώσει. Η οποία τελικά υποχωρεί και επιπλέον υποχρεούται να ζητήσει πολλαπλά συγγνώμη. Διασώζοντας ακόμα και το εκφυλισμένο αυτό έθιμο που τελικά φέτος εκτελέστηκε με τον καλύτερο τρόπο, αν και οι διοργανωτές μάλλον δεν το κατάλαβαν.

Εκεί όπου η TINA επιβάλλει σιωπή, η Δέσποινα αρθρώνει λόγο. Εκεί όπου το δόγμα λέει «προσαρμόσου», εκείνη απαντά «αντιστάσου». Η στάση της θυμίζει ότι η Ιστορία δεν γράφεται μόνο από την πλειοψηφία, αλλά και από όσους επιμένουν να βλέπουν εναλλακτικές μέσα στο σκοτάδι.

Σήμερα, σε κάθε κρίση που παρουσιάζεται ως μονόδρομος –οικονομική, κοινωνική ή γεωπολιτική– ένα κομμάτι της κοινωνίας μάς θυμίζει πως πάντα υπάρχει άλλη επιλογή: η επιλογή της αξιοπρέπειας. Η αντίθεση ανάμεσα στην TINA και τη Δέσποινα δεν είναι θεωρητική· είναι βαθιά πολιτική. Είναι η διαφορά ανάμεσα στην αποδοχή της ρατσιστικής βίας ως κανονικότητας και στην πίστη ότι οι κοινωνικές αξίες, ακόμα και υπό πολιορκία, μπορούν να αντιστέκονται και τελικά να νικούν.