«Ελλείμματα» και «ελλείψεις»

Αμφότερα (με το δεύτερο συχνάκις προς δικαιολόγηση του πρώτου) διαπιστώνονται και αναδύονται στην επιφάνεια και στο προσκήνιο της επικαιρότητας με αφορμή συμβάντα και γεγονότα, μέσα σε ένα γενικότερο συναισθηματικό μείγμα έκπληξης, απορίας, σύννοιας και βαθιάς περίσκεψης, πάντα σε υπόβαθρο έντονης ανησυχίας, αν όχι και διάχυτου φόβου της κοινωνίας των πολιτών.

Ετσι, όλως ενδεικτικώς και χωρίς αξιολογική προτεραιότητα παράθεσης:

Ελλειμμα κοινωνικής περιβαλλοντικής συνείδησης κυριαρχεί στον δημόσιο λόγο, στην (με συχνότητα που διεκδικεί «επαξίως» χαρακτηριστικά κανονικότητας) εκδήλωση και εξέλιξη των ποικιλώνυμων και ποικιλοειδών περιβαλλοντικών καταστροφών.

Ελλειμματικά μέτρα ασφαλείας (ξανα)ανακαλύπτονται, κατά καιρούς, στους ιδιαζόντως ευαίσθητους χώρους των ανά την επικράτεια τόπων συνάθροισης παιδιών.

Ελλειμμα στην ασφάλεια των μεταφορών και της σιδηροδρομικής συγκοινωνίας επικρατεί και αναδεικνύεται στη δημόσια συζήτηση και τη συναφή πολιτική αντιπαράθεση, με ανεξίτηλη μαύρη σελίδα των περιπτώσεων την τραγωδία των Τεμπών.

Ελλειμματικές υστερήσεις και σημαντικές ανεπάρκειες παρατηρούνται, ως προς την ασφάλεια στους χώρους εργασίας (έλεγχοι, ελλιπή μέτρα ασφαλείας, αδήλωτη εργασία) και την πρόληψη των εργατικών δυστυχημάτων, με την κατάσταση και την όλη εικόνα στα σοβαρά και θανατηφόρα, ιδίως, δυστυχήματα κάθε άλλο παρά θετική.

Ελλείμματα πολυειδή και ποικιλώνυμες ελλείψεις αναφαίνονται και καταγράφονται, κατά καιρούς, σε βασικούς τομείς-πυλώνες εκδήλωσης της πολιτειακής μέριμνας και δράσης (υγεία, εκπαίδευση, κράτος δικαίου).

«Μαύρες τρύπες» ασφαλείας σημειούνται και αποτυπώνονται στα σωφρονιστικά καταστήματα, με ανησυχητική καταγραφή δολοφονιών, αιματηρών συμβάντων, εντοπισμού όπλων και ναρκωτικών εντός αυτών. Για έλλειμμα κουλτούρας ασφαλείας κάνει λόγο ο δημόσιος κριτικός σχολιασμός, σχετικά με την πρόσφατη ένοπλη διπλή αιματηρή επίθεση στο κέντρο των Αθηνών (ΕΦΚΑ, Πρωτοδικείο) και την ανενόχλητη (χωρίς σπουδή ή με την ταχύτητα της υπερηλικότητάς του) διαφυγή τού ηλικίας 89 ετών δράστη αυτής.

Βεβαίως, ελλείμματα εσωτερικά, δομικά, συναπτόμενα με γενικότερες λειτουργικές ανεπάρκειες ή δυσλειτουργίες των κρατικών (υπό στενή και ευρεία έννοια) υπηρεσιών, λίγο πολύ και σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, πάντα θα υπάρχουν.

Τούτο δε και πολλώ μάλλον, εάν ληφθούν υπόψη η πολυπλοκότητα και το πολυεπίπεδο της καθόλου οργάνωσης μιας δημοκρατικά συντεταγμένης σύγχρονης πολιτείας, σε συνδυασμό με την αναγκαία και επιβεβλημένη προσαρμοστικότητα της οργανωσιακής κουλτούρας της προς τις ταχύτατα επερχόμενες ραγδαίες μεταβολές και τα προκύπτοντα, κάθε φορά, νέα δεδομένα.

Ωστόσο και κατά ισχύουσα βασική αρχή στη διαδικασία λήψης ορθών αποφάσεων, προϋπόθεση «εκ των ων ουκ άνευ» της λύσης ενός προβλήματος είναι η προηγούμενη αναγνώριση, κατανόηση και παραδοχή αυτού σε όλες τις επιμέρους πραγματικές παραμέτρους και εκφάνσεις του.

Το αντίθετο οδηγεί σε αστοχία επιλογών και αδυναμία λύσεων. Και ναι μεν σε όλες τις (ενδεικτικώς προαναφερόμενες και τις συναφείς) περιπτώσεις δυνατόν να συντρέχει και να συνυπάρχει και η ατομική-προσωπική ευθύνη, είτε ειδικότερα και εξειδικευμένα είτε στη γενική της κοινωνική διάσταση και ως παγιωμένη συνήθεια ή διαμορφωμένη νοοτροπία, πλην όμως στη βάση και στον σκληρό πυρήνα του αντίστοιχου προβλήματος υπάρχει κυριότατα, κατά κανόνα ή και παραλλήλως η κρατική ευθύνη, αναλόγως εκάστοτε και σε υπηρεσιακό επίπεδο εκφραζομένη και προσωποποιουμένη.

Κάθε προσπάθεια απάμβλυνσής της ή μετάθεσής της από τους αρμόδιους θεσμούς στο άτομο ή στην κοινωνία συντελεί, με βεβαιότητα, στην αδιατάρακτη διαιώνιση των κακώς κειμένων και στην οδυνηρή (αν όχι επωδυνότερη) επαναληπτικότητα και επανεκδήλωση των συνεπειών τους. Αντί, συνεπώς, της (συχνάκις και στις περιπτώσεις για τις οποίες πρόκειται) παρατηρούμενης άμεσης ή έμμεσης (πλην σαφούς) προσφυγής στον καθοδηγητικό, παραινετικό και νουθετικό, με «κηρυγματικά» ενίοτε χαρακτηριστικά «διδακτισμό», η εκ μέρους των αρμοδίων αποδοχή του «τιμήματος» και η ανάληψη των απαιτουμένων, εκάστοτε, ουσιαστικών παρεμβατικών κοινωνικοοικονομικοθεσμικών πρωτοβουλιών είναι μονοδρομικής φύσεως και αναγκαία όσον ποτέ.

Υπάρχει, εξάλλου, μεγαλύτερο και επιδραστικότερο ηθικοπλαστικό παράδειγμα προς την κοινωνία και τους πολίτες, από την ανάληψη με παρρησία της υφιστάμενης ευθύνης εκ μέρους της πολιτείας, αντί η τελευταία να φέρεται ως επιδιδόμενη σε αναζήτηση και επιλογή στρατηγικής διαχείρισης της ευθύνης;Ούτως ή άλλως άλλωστε και σε κάθε περίπτωση, ευθύνη της πολιτείας αποτελεί η άρση εγκαθιδρυμένων, ενδεχομένως, στρεβλών νοοτροπιών και η αναδιαμόρφωση-μεταβολή πιθανών προβληματικών κοινωνικών κανόνων συμπεριφοράς, έστω μεσομακροπροθέσμως, με ουσιαστικές και καίριες για κάθε ζήτημα ρυθμίσεις και με επιμονή στην εφαρμογή τους, σε υπόβαθρο πάντα αληθινής προς τούτο βούλησης.

● Αντεισαγγελέας Αρείου Πάγου ε.τ.