«Δεν αισθάνεται κανένας ότι υπάρχει εκεχειρία στη Γάζα»

Ο Χρίστος Γεωργάλας είναι ένας καταξιωμένος χειρουργός κεφαλής και τραχήλου, ήταν ένας από τους ελάχιστους Ελληνες γιατρούς που εργάστηκαν εθελοντικά στη Γάζα. Βρέθηκε στο Νοσοκομείο Νάσερ στη Χαν Γιουνίς στη νότια Γάζα, για έναν μήνα, στο πλαίσιο αποστολής της βρετανικής οργάνωσης Medical Aid for Palestinians, από τις 21 Απριλίου 2025 έως τις 21 Μαΐου. Η «Εφ.Συν.» ήταν από τα πρώτα μέσα ενημέρωσης που κατέγραψαν τη μαρτυρία του («Θέλουν να ξεγράψουν το μέλλον της Γάζας», 25.5.2025).

Από τότε έχει δώσει συνεντεύξεις σε μεγάλα τηλεοπτικά δίκτυα στο εξωτερικό (BBC, DW, Sky news, κινεζικό πρακτορείο ειδήσεων κ.ά.) και παρευρεθεί σε πολλές εκδηλώσεις αλληλεγγύης στους Παλαιστινίους στην Ελλάδα. Βρετανοί συνάδελφοί του που ήταν μαζί του στην αποστολή, όταν γύρισαν πίσω κλήθηκαν από διάφορες επιτροπές της βρετανικής Βουλής για να περιγράψουν αναλυτικά όσα έζησαν. Στην Ελλάδα δεν υπήρξε κανένα θεσμικό ενδιαφέρον.

Στις εβδομάδες που βρισκόταν εκεί κρατούσε σημειώσεις σε ένα προσωπικό ημερολόγιο και τράβηξε –στα κρυφά– πλήθος φωτογραφικών ντοκουμέντων. Οι σημειώσεις του, που μοιάζουν με ρεπορτάζ πολεμικού ανταποκριτή, έγιναν βιβλίο, που κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες, με τον τίτλο «Ημερολόγιο Γάζας. Ιατρική εν μέσω γενοκτονίας». Το βιβλίο αφιερώνεται στους «υγειονομικούς, στους δημοσιογράφους και σε όσους πολεμούν με κάθε μέσο για την ελευθερία και την αξιοπρέπεια του ανθρώπου στη Γάζα».

● Από τότε που βρεθήκατε στη Γάζα μέχρι σήμερα, η γενοκτονία παρατάθηκε, η ανθρωπιστική κρίση βάθυνε, οι νεκροί πολλαπλασιάστηκαν και στη συνέχεια ήρθε η «εκεχειρία» και τώρα ένας νέος, απρόβλεπτος γενικευμένος πόλεμος στην περιοχή. Εχετε κρατήσει επαφή με τους συναδέλφους σας εκεί;

Φυσικά! Εχουμε μια ομάδα στο WhatsApp με συναδέλφους γιατρούς που βρίσκονται στο νοσοκομείο Νάσερ και ανταλλάσσουμε μηνύματα σχεδόν καθημερινά, μου στέλνουν φωτογραφίες, βίντεο, συζητάμε για περιστατικά που αντιμετωπίζουν, κάποιες φορές θέλουν τη γνώμη μου.

Οταν είχε γίνει η απελευθέρωση των απαχθέντων Παλαιστινίων από το Ισραήλ, είχαν στείλει κάποιες συγκλονιστικές φωτογραφίες και βίντεο, όπως για παράδειγμα ένας ειδικευόμενος με τον αδελφό του που ήταν έναν χρόνο στα μπουντρούμια του καθεστώτος του Ισραήλ. Ηταν κρατούμενος για έναν χρόνο χωρίς δίκη, χωρίς κατηγορία, απήχθη ως όμηρος για να χρησιμεύσει σε ανταλλαγή. Βασανίστηκε και έχασε σχεδόν 30 κιλά. Ηταν συγκλονιστική πραγματικά η στιγμή της συνένωσης των δυο αδελφιών, πόση ζεστασιά κι αγάπη έβγαζαν. Εχω δει φοβερές σκηνές. Και παράλληλα μου μεταφέρουν τις δυσκολίες με τους ασθενείς τους που χρειάζεται να μεταφερθούν έξω από τη Γάζα.

● Πώς σας περιγράφουν πλέον τη νέα καθημερινότητα γιατροί και ασθενείς που παραμένουν εκεί;

Μετά τον πόλεμο, έχουν ξανακλείσει όλα τα περάσματα, η κατάσταση σε ό,τι αφορά τα τρόφιμα και τις προμήθειες έχει χειροτερέψει και έχουν σταματήσει εδώ και κάποιες εβδομάδες όλες οι μεταγωγές ασθενών. Αυτό, από όσο αντιλαμβάνομαι, δεν έχει καμία απολύτως σχέση με ό,τι γίνεται στο Ιράν και τον Λίβανο, δεν εξηγείται λογικά, είναι απλώς μια τιμωρία. Οι ίδιοι οι Παλαιστίνιοι το αισθάνονται σαν τιμωρία. Επίσης εξακολουθούμε να έχουμε νεκρούς στη Γάζα, γίνονται σποραδικές δολοφονίες και εκτελέσεις από τον ουρανό με drones, υπάρχουν πύραυλοι ενώ εξακολουθεί ο αποκλεισμός. Θα λέγαμε ότι συνολικά η κατάσταση δείχνει πως έχει γυρίσει πίσω στην «κανονικότητα» που υπήρχε πριν από την 7η Οκτωβρίου 2023.

● Αυτό πάντως δεν μοιάζει με εκεχειρία.

Δεν αισθάνεται κανένας ότι υπάρχει εκεχειρία. Συνεχίζουν να έρχονται τραυματίες, συνεχίζουν να έρχονται νεκροί. Ανά πάσα στιγμή μπορεί η ζωή σου να τελειώσει γιατί κάποιος που θεωρήθηκε στόχος μπορεί να έτρωγε δίπλα σου. Αυτό συνέβαινε και την πρώτη φορά που πήγα εκεί, το 2012, το ίδιο ισχύει και τώρα. Οταν σταματά με κάποιον τρόπο η εξωτερική πίεση στο Ισραήλ γυρνάνε στο default mode. Στην κανονικότητά τους, που σημαίνει αποκλεισμός με κάθε τρόπο και στραγγαλισμός των Παλαιστινίων και ακριβώς το ίδιο γίνεται και στη Δυτική Οχθη. Οι Ισραηλινοί νιώθουν ότι τώρα είναι ακόμα μια ευκαιρία να αμολήσουν νέους εποίκους στη Δυτική Οχθη ενώ πριν από λίγες μέρες, όπως μου μετέφεραν συνάδελφοί μου, σκότωσαν ακόμα τέσσερις Παλαιστινίους εκεί.

● Πόσο έχει αλλάξει η δουλειά των γιατρών και των νοσηλευτών στη Γάζα;

Τους τελευταίους μήνες έχουν ξαναγυρίσει πάλι στα περιστατικά που χρωστούσαν από πριν. Υπάρχει μια μεγάλη λίστα αναμονής και τώρα έχουν την ευκαιρία κάπως να τα αντιμετωπίσουν. Η αλήθεια είναι ότι έχει μειωθεί το τραύμα κατά πολύ. Εχουν σίγουρα βελτιωθεί οι συνθήκες. Ο κόσμος μπορεί να κυκλοφορεί πιο ελεύθερα. Αλλά βέβαια τα σπίτια τους δεν έχουν φτιαχτεί, πολλοί συνεχίζουν να μένουν σε σκηνές. Ακόμα και οι συνάδελφοι γιατροί με τους οποίους συνομιλούμε μένουν ακόμη σε σκηνές. Η πρόσβαση σε τροφή έχει βελτιωθεί, αλλά και αυτό εξαρτάται κατά πολύ από το αν μπορείς να αγοράσεις τα διαθέσιμα τρόφιμα καθώς οι τιμές είναι πολύ ακριβές. Μεγάλο μέρος του πληθυσμού αδυνατεί.

● Ποιες είναι οι μεγαλύτερες ανάγκες;

Οι ιατρικές εκκενώσεις γίνονται με το σταγονόμετρο, είναι ελάχιστα τα περιστατικά που παίρνουν άδεια από το Ισραήλ. Αυτός είναι ο ένας φραγμός. Το άλλο είναι πως δεν υπάρχουν αρκετές χώρες στην Ευρώπη να δέχονται τους ασθενείς από τη Γάζα

Η Γάζα είναι η περιοχή με τα περισσότερα ακρωτηριασμένα παιδιά στον πλανήτη

Και γι’ αυτό δεν φταίει μόνο το Ισραήλ. Γενικά, αν συγκρίνουμε με την Ουκρανία αλλά και παγκοσμίως, θα διαπιστώσουμε πως η Γάζα είναι η περιοχή στον πλανήτη με τον μεγαλύτερο πληθυσμό ακρωτηριασμένων παιδιών. Και η Ευρώπη αρνείται να τα δεχτεί. Επιπλέον το νοσοκομείο «Νάσερ» δεν έχει ξαναφτιαχτεί, ό,τι καταστράφηκε παραμένει κατεστραμμένο. Στο «Νάσερ» σήμερα είναι εξαιρετικά δυσχερές να γίνουν πολύπλοκα χειρουργεία. Και, επιπλέον, οι καλύτεροι γιατροί –ειδικά στην ειδικότητά μου– που έφυγαν δεν έχουν ξαναγυρίσει.

Πολλές ειδικότητες γιατρών υπάρχουν μόνο στα λόγια, στην πράξη δεν λειτουργούν. Οι πιο έμπειροι γιατροί έχουν είτε δολοφονηθεί, είτε απαχθεί, είτε έχουν φύγει. Το να πάνε γιατροί από το εξωτερικό δεν είναι σημαντικό μόνο για αλληλεγγύη, αλλά ακριβώς για να ξαναεκπαιδεύσουν τους ντόπιους γιατρούς, αυτούς που έχουν μείνει πίσω, σε τεχνικές που δεν γνωρίζουν. Γίνεται μια προσπάθεια έστω και διαδικτυακά να τους βοηθήσουμε, αλλά και αυτό έχει προφανώς περιορισμούς. Συνοπτικά, αυτά που χρειάζονται τώρα είναι ιατρικές εκκενώσεις, περισσότερο προσωπικό, αποκατάσταση υποδομών.

● Στο βιβλίο σας μου έκανε εντύπωση ότι πριν φτάσετε στη Γάζα, ενώ είστε στο Αμάν, γράφετε/αναρωτιέστε στο προσωπικό σας ημερολόγιο: «Και γιατί το κάνω τώρα αυτό; Να αφιερώσεις τη ζωή σου σε κάτι μεγαλύτερο από σένα, να ενωθείς με το ανθρώπινο ποτάμι που βαδίζει προς τα εμπρός; Γιατί θέλω να αφήσω στα παιδιά μου κάτι περισσότερο από κούφιες συμβουλές και ένα σπίτι;» Μήπως το προσθέσατε αυτό αφού γυρίσατε;

Οχι, σ’ το ορκίζομαι. Ο,τι είναι στο βιβλίο είναι οι σημειώσεις μου τότε. Δεν φιλοδοξώ να γίνω συγγραφέας ή τίποτα τέτοιο. Πριν πάω, προφανώς φοβόμουν, πολλοί με συμβούλευαν καλοπροαίρετα να σκεφτώ τα παιδιά μου και να μη ρισκάρω. Αλλά εκείνη την ώρα η σκέψη ήταν ακριβώς και για τα παιδιά μου. Είναι άλλο να δίνεις κάποιες συμβουλές και κάπως αλλιώς να το δείξεις στην πράξη.

Επίσης νομίζω ότι είναι σημαντικό για όλους τους γιατρούς ένα κομμάτι της ζωής μας να το περνάμε –όσο μπορούμε– δουλεύοντας εθελοντικά. Οχι γιατί κάνουμε καλό σε εκείνους που θα πάμε «να βοηθήσουμε», αλλά γιατί κάνουμε καλό και στον εαυτό μας. Και γιατί οι ασθενείς, που πάντοτε τη στιγμή που βλέπουν τον γιατρό είναι με κάποιον τρόπο ευάλωτοι, έχουν εξαιρετική ευαισθησία και μπορούν να καταλάβουν αν ο γιατρός με κάποιον τρόπο νοιάζεται για κάτι πέρα από το στενό υλικό του συμφέρον ή την καριέρα του και αν έχει κάποιο ενδιαφέρον για τους ανθρώπους. Αυτό επηρεάζει και την καθημερινή σου πράξη μετά ως γιατρού. Δηλαδή επηρεάζει το πώς κάνεις το εξωτερικό σου ιατρείο, πώς κάνεις τα χειρουργεία, πώς μιλάς στους συναδέλφους σου, πώς εκπαιδεύεις νεότερους…

● Θα ξαναπάτε;

Οταν επιστρέψεις στη χώρα σου, θα θέλεις πάρα πολύ να ξαναγυρίσεις στη Γάζα

Ειλικρινά σου μιλάω, μου λείπουν πάρα πολύ οι άνθρωποι εκεί. Αυτό που έκανα εκεί, ο τρόπος που δούλεψα μαζί τους μου λείπει απίστευτα. Λέω σε κάποιους που είναι εκεί τώρα και έχουν αρχίσει να φρικάρουν καθώς έχουν αποκλειστεί: «Πίστεψέ με ότι όταν επιστρέψεις στη χώρα σου, θα θέλεις πάρα πολύ να ξαναγυρίσεις στη Γάζα». Είναι αυτό που γράφω στο βιβλίο «Δεν ήρθα γιατί τους λυπάμαι. Ηρθα γιατί τους θαυμάζω» και το πιστεύω πολύ. Με ενοχλεί που συνέχεια εμφανίζονται μόνο ως θύματα του Ισραήλ. Οι Παλαιστίνιοι ετεροκαθορίζονται από τους «εχθρούς» τους. Εμφανίζονται πάντα σαν αυτοί που είναι απέναντι από το Ισραήλ. Οχι σαν αυτάρκεις, αυτεξούσιοι, αυτόνομοι άνθρωποι. Θα ήθελα να τους ξαναδώσουμε την ανθρώπινή τους έννοια και υπόσταση. Και με ενοχλεί η ισοπέδωση με τη λέξη Αραβες. Ενας Σαουδάραβας, ένας Τυνήσιος και ένας Παλαιστίνιος είναι τόσο Αραβες όσο ένας Ελληνας και ένας Σουηδός είναι Ευρωπαίοι.

● Στο επίμετρο του βιβλίου χρησιμοποιείτε ένα απόσπασμα από τον Καζαντζάκη («Ταξιδεύοντας, Αγγλία»): «Το κακό πάντα στην αρχή θριαμβεύει και πάντα στο τέλος νικάει. Θαρρείς και είναι απαραίτητος αγώνας πολύς και ιδρώτας πολύς και δάκρυα για να εξαγοράσει ο άνθρωπος το δίκιο του». Υπάρχει ελπίδα για τη Γάζα;

Πιστεύω πως ένα σύστημα που βασίζεται πάνω στην επιβολή και στην εθνοκάθαρση δεν μπορεί να κρατήσει. Δεν υπάρχει κανένα παράδειγμα τέτοιου συστήματος που να έχει κρατήσει για πάντα. Στο Ισραήλ όλο αυτό τώρα γίνεται ακόμα πιο ξεκάθαρο. Ο Νετανιάχου θέλει να γίνει μια καινούργια Σπάρτη, ένα ακραία μιλιταριστικό κράτος βασισμένο πάνω στον πιο τοξικό εθνικισμό και ένα αίσθημα φυλετικής ανωτερότητας πάνω στους «καθυστερημένους ιθαγενείς», όμως όλα αυτά δεν προμηνύουν ένα «καλό τέλος». Κανένα καθεστώς βασιζόμενο σε αυτά δεν είχε καλό τέλος.

Προδημοσίευση: Χρίστος Γεωργάλας, «HΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΓΑΖΑΣ. ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΝ ΜΕΣΩ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ» (ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ)

«Είναι τροµακτικό το πόσο έχω συνηθίσει τις εκρήξεις»

Ιατρείο. Νεαρή µητέρα, µαυροφορεµένη. Τραύµατα από έκρηξη. Αµφοτερόπλευρες διατρήσεις της τυµπανικής µεµβράνης, από τον Σεπτέµβριο του 2024. Η βόµβα σκότωσε τον άντρα της αλλά όχι το παιδί στην κοιλιά της. Οι τοίχοι και τα παράθυρα τραντάζονται, ήχος σαν από βροντή. Κατεδαφίσεις στη Ράφα. Βόµβα ή drone, τώρα πλέον ούτε ξέρω ούτε δίνω σηµασία. Δεν κοιτάµε καν από το παράθυρο.

Είναι τροµακτικό το πόσο έχω συνηθίσει τις εκρήξεις. Ακούγονται σταθερά, τρεις µε δέκα ανά ώρα· µέχρι τη στιγµή που θα έρθουν πιο κοντά. Θυµάµαι τι µου έχουν πει: αυτή που θα σε σκοτώσει δεν θα προλάβεις να την ακούσεις.

Αγχωµένη έξοδος από το νοσοκοµείο για πρώτη φορά. Κρυφά φυσικά από τη MAP και τους Αγγλους συναδέλφους µου. Με ξεναγό τον Α., τον ειδικευόµενο µε το αδιανόητα µεγάλο χαµόγελο. Ενα κιλό φιστίκια 100 ευρώ. Αγοράζω εκατό γραµµάρια για πενήντα σέκελ. Περπάτηµα µέσα στον πηχτό κόσµο που πουλάει, αγοράζει, µετακινείται µε κάρα και διαλυµένα αυτοκίνητα. Κανείς δεν είναι επιθετικός, όλοι παραµερίζουν να περάσουµε. «Είσαι µαζί µου», λέει ο Α., «δεν έχεις τίποτα να φοβηθείς». Δρόµοι που κάποτε ήταν άσφαλτος. Τώρα, χώµα και σκόνη. Οροφές πεσµένες και σπίτια που δεν θυµίζουν σπίτια. Μου λέει: «Φαντάζεσαι τι έγινε στους ανθρώπους που ήταν εκεί; 23 Οκτώβρη 2023, μια ισραηλινή βόμβα σκότωσε τη μεγάλη µου αδερφή μαζί µε τον άντρα της και το μελλοντικό της παιδί. Ηταν έγκυος στον ένατο μήνα».

Χαρταετοί και σημαίες. Συνθήματα στους τοίχους – «Israel killes [sic] us with american missiles». Παιδιά ντυμένα µε τα πιο καλά τους ρούχα, περιφέρονται ανάμεσα στα ερείπια, σαν εξωγήινοι που επισκέπτονται για λίγο τον πλανήτη µας.

Επιστροφή στο νοσοκομείο. Περνάω από την αίθουσα αρχείων – κατεστραμμένη από δολοφονικό χτύπημα του Ισραήλ. Δεν θα μπορούσε το χτύπημα να είναι πιο στοχευμένο: αίθουσα αρχείων – αίθουσα μνήµης, ακριβώς στην καρδιά· η διαγραφή του παρελθόντος, η ουσία του «πολέμου» στην Παλαιστίνη τα τελευταία εκατό χρόνια.

«Οι γέροι θα πεθάνουν και οι νέοι θα ξεχάσουν», είχε πει ο Νταβίντ Μπεν Γκουριόν για τους εκτοπισμένους Παλαιστίνιους. Δεν έγινε μέχρι τώρα – µάλλον δεν θα γίνει ποτέ.

Περιµένουμε τις επόμενες μέρες. Την αναμενόμενη «κατάκτηση» της Γάζας και την ολοκλήρωση της γενοκτονίας. Η Τάνια Χατζ Χασάν, παιδίατρος από τον Καναδά και την Ιορδανία, που είχε δουλέψει παλιότερα στο Νάσερ και προσπαθεί να μεταφέρει τη μαρτυρία της παντού –από το Συμβούλιο Ασφαλείας μέχρι τα Ηνωμένα Εθνη–, µου ζήτησε να περάσω για έναν φίλο της μια-δυο κούκλες έξω από τη Γάζα. Ο φίλος της είναι ένας από τους σκηνοθέτες του From Ground Zero, ο Μάχντι Καρέρα. Κουκλοθέατρο εν µέσω γενοκτονίας… Συναντιόµαστε – μια πίκρα στα µάτια.