Ο Μίλτος Πασχαλίδης φέτος γιορτάζει 30 χρόνια προσωπικής διαδρομής στο τραγούδι και τη δισκογραφία και το γιορτάζει με μια μεγάλη περιοδεία. Αυτή τη Δευτέρα 21 Ιουλίου παίζει και στον Λυκαβηττό, σε μια ακόμα sold out συναυλία έπειτα από εκείνες τις τρεις που έγραψαν ιστορία στο θέατρο Βράχων, στην αρχή του καλοκαιριού. Από αυτές ξεκίνησε και η κουβέντα μας με τον Μίλτο που μας δέχτηκε στο στούντιο, εν μέσω πρόβας.
- Πιάνω το νήμα από τις τρεις συναυλίες στο Θέατρο Βράχων. Αρχικά, έχει μεγαλώσει και ανανεωθεί πάρα πολύ το κοινό…
Είναι αλήθεια. Η πρώτη δεκαετία στη δισκογραφία ήταν αναγνωριστική, η δεύτερη ήταν που άρχισα να καταλαβαίνω τι γίνεται και να μεγαλώνει το κοινό. Η τρίτη είναι πάρα πολύ συγκινητική γιατί έρχονται πια στις συναυλίες μου παιδιά και τραγουδάνε τραγούδια που είχα φτιάξει πριν γεννηθούν. Δεν έχω ζήσει κάτι παρόμοιο.
- Νομίζω ότι άνοιξε και η «περίμετρος» των προσκεκλημένων και ήρθαν και κάποιοι που δεν σας συνδέει η δισκογραφία. Η Μποφίλιου, ο Μαραβέγιας, η Μελίνα Κανά και όχι μόνο.
Είναι πρόσωπα που αγαπώ πολύ και θα ήθελα κάποια στιγμή να συνεργαστώ και δισκογραφικά. Είναι ωραίο που βρεθήκαμε στη σκηνή. Ολοι ήρθαν με ανοιχτή καρδιά και περάσαμε πολύ ωραία. Για μένα, βέβαια, η βραδιά που συναισθηματικά με άγγιξε πάρα πολύ ήταν η δεύτερη, που καλεσμένοι ήταν ο Μαραβέγιας, η Μποφίλιου, ο Πάνος Βλάχος και κυρίως οι Χαΐνηδες, γιατί παρέα στη σκηνή είχαμε να παίξουμε από ένα φεστιβάλ πριν από 15 χρόνια.
«Το τραγούδι του Φοίβου είναι μια από τις πιο θαρραλέες χειρονομίες δημιουργίας τραγουδιού που έχω ζήσει στη ζωή μου. Του είπα ότι δεν αντέχω να το ακούω. Δεν ξέρω πώς το έγραψε. Εγώ θα έκλαιγα όλο το βράδυ, αν έγραφα αυτό το πράγμα. Θα είχα διαλυθεί»
Πέρασε πραγματικά όλη μου η ζωή μπροστά από τα μάτια μου όταν είπαμε τον «Χαΐνη» και το «Καπηλειό». Θυμήθηκα πώς τα φτιάξαμε στο στούντιο το 1991. Ημασταν τρεις πιτσιρικάδες με άγνοια κινδύνου. Και 35 χρόνια μετά, είμαστε τρεις μεγάλοι άνθρωποι μπροστά σε πιτσιρικάδες που τραγουδάνε το «Καπηλειό», το οποίο γράφτηκε όταν ήταν αγέννητοι.
- Και τώρα Λυκαβηττός…
Ναι, είναι η συνέχεια της γιορτής, με καλεσμένους τους Πυξ Λαξ, τον Βασίλη Καζούλη και τη Βιολέτα Ικαρη. Είναι ωραίο που αυτή η γιορτή απλώθηκε περισσότερο σε διάρκεια. Και το ευχαριστιόμαστε περισσότερο.
- Σε είχα ακούσει να λες πόσο σου αρέσει το τραγούδι του Φοίβου για τα «Τέμπη», και σκεφτόμουν πριν ανέβει στη σκηνή αν θα το πείτε. Τελικά το είπατε. Πώς νιώθεις για όλο αυτό;
Κατ’ αρχάς νιώθω τρόμο. Γιατί παλιά λέγαμε ότι σε αυτή τη χώρα ζούμε από σύμπτωση και τώρα επιβεβαιώθηκε. Τα πάντα γίνονται στην τύχη. Ζούμε από τύχη. Γι’ αυτό νιώθω τρόμο. Για μένα, τους δικούς μου, τα παιδιά μου, για οποιονδήποτε θα μπορούσε να είναι μέσα. Κι απ’ την άλλη νιώθω οργή και θυμό διότι δεν γίνεται να έχουν περάσει δύο χρόνια και να μην έχεις πει στους συγγενείς τι πήγε λάθος και σε όλους εμάς τους υπόλοιπους τι θα κάνεις για να μην ξαναγίνει. Εχουν περάσει δύο χρόνια και ακόμα δεν έχουμε τρένα. Αυτό με θυμώνει περισσότερο και από το ότι μπορεί μια αλληλουχία από ατυχίες να οδήγησαν σε αυτό το τρομερό δυστύχημα και έγκλημα. Απ’ την άλλη το τραγούδι του Φοίβου είναι μια από τις πιο θαρραλέες χειρονομίες δημιουργίας τραγουδιού που έχω ζήσει στη ζωή μου. Του είπα ότι εγώ δεν αντέχω να το ακούω. Δεν ξέρω πώς το έγραψε. Εγώ θα έκλαιγα όλο το βράδυ, αν έγραφα αυτό το πράγμα. Θα είχα διαλυθεί.
- Γι’ αυτό είπες ότι είναι από τους πιο θαρραλέους της γενιάς σας;
Είναι θαρραλέος και για τη στάση του. Η «Ταράτσα» ξεκίνησε σαν βαριετέ, σαν τη «Μάντρα του Αττίκ» και τώρα είναι μία από τις πιο πολιτικές παραστάσεις που ανεβαίνουν στην Αθήνα. Επίσης ο Φοίβος δεν μασάει τα λόγια του και είναι από τις πιο γενναίες φωνές στην τραγουδοποιία. Οπως και η Νατάσσα. Η οποία βέβαια είναι και κατ’ ανάγκη γιατί δέχεται επιθέσεις διαρκώς, οπότε αμύνεται.
Πέρασαν 10 χρόνια από το δημοψήφισμα. Και το συνδέω διότι το μόνο θετικό στην ιστορία των Τεμπών είναι πως ήταν η πρώτη αντίδραση του κόσμου μετά από το μούδιασμα μιας δεκαετίας. Ενιωθα μια παγωμάρα όλα αυτά τα χρόνια.
Εκτός από παγωμάρα υπάρχει και μια αμηχανία. Γιατί όλοι καταλαβαίνουμε, μετά και τις τελευταίες εξελίξεις που βρέθηκαν 9 εκατ. πρόβατα στην Κρήτη, τα οποία αν τα στοιχίσεις είναι περισσότερα από την επιφάνεια του νησιού, ότι αυτή η κυβέρνηση είναι ο ορισμός της φαυλότητας. Είναι αχαρακτήριστα αυτά που συμβαίνουν. Αλλά ο κόσμος έχει μάθει στο δίπολο. Πάντοτε υπήρχε μια κυβέρνηση και μια αξιωματική αντιπολίτευση. Τώρα που αυτό κατέρρευσε, επειδή κατέρρευσε η αξιωματική αντιπολίτευση, δεν υπάρχει αυτός ο άλλος που θα έρθει αν φύγει η κυβέρνηση. Γεγονός που δημιουργεί μια αμηχανία. Χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχουν κόμματα που κάνουν δυναμική αντιπολίτευση. Επίσης, μπορεί εδώ να μη σκοτώθηκε κόσμος, αλλά θα κληθεί πάλι ο απλός λαός να πληρώσει ένα σκάνδαλο με ανθρώπους που «έφαγαν» λεφτά, τα οποία με τον ρυθμό που πηγαίνει η ελληνική Δικαιοσύνη θα κληθούν να επιστραφούν σε 10-15 χρόνια – ποιος ζει ποιος πεθαίνει… Σε μια κανονική χώρα η κυβέρνηση μετά το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν θα έπρεπε να μπορεί να σταθεί ούτε μία μέρα.
Στο σημείο αυτό διακόψαμε για να συνεχιστεί η πρόβα. Κάποια στιγμή είδα τον Μίλτο να βγάζει τα γυαλιά και να σκουπίζει τα μάτια του, χωρίς να αντιλαμβάνομαι τι ακριβώς συμβαίνει. Ο ίδιος μοιράστηκε τη συγκίνησή του με τους μουσικούς και δεν θα μπορούσα να μη ρωτήσω
- Γιατί δάκρυσες;
Στη συναυλία μας για τα 30 χρόνια στην Κύπρο προσκεκλημένος θα είναι ο Κούλης Θεοδώρου, ένας σπουδαίος Κύπριος τραγουδιστής. Και θα πούμε αυτό το τραγούδι, που είναι δικό του και που αρκετός κόσμος νομίζει ότι είναι παραδοσιακό της Κύπρου. Είναι γραμμένο για τους αγνοούμενους.
- Δεν κατάλαβα στην αρχή ότι συγκινήθηκες…
Εκλαιγα και εγώ και η Αντωνία Τσολάκη που παίζει μπάσο. Η Αντωνία είναι από την Κύπρο και εμένα είναι η γυναίκα μου από την Κύπρο.
- Το ότι μετά από μια μεγάλη διαδρομή στο τραγούδι, σε μία πρόβα, όχι μόνο δεν το αντιμετωπίζεις διεκπεραιωτικά, αλλά συγκινείσαι, σου λέει κάτι;
Δεν θα ερμηνεύσω το συναίσθημά μου. Εγώ κάνω μουσική γιατί με συγκινεί. Απλώς υπάρχουν μερικά τραγούδια που με ξεπερνάνε. Σε γενικές γραμμές τα θέματα που πραγματεύονται τα τραγούδια είναι δύο. Ο έρωτας και ο θάνατος. Αντε και η φιλία. Είναι μερικά τόσο οριακά, όπως ο «Βαγορής», που κάναμε πρόβα νωρίτερα και μιλάει για τον Ευαγόρα Παλληκαρίδη, τον ήρωα της Κύπρου, και λέει κάποια στιγμή μια συγκλονιστική φράση. Του λέει ο γέρος: «Ωρα καλή σου Βαγορή που ’ρθες απ’ την αγχόνη, είμαστε αγνοούμενοι από πάππου ώς εγγόνι». Δεν γίνεται να μη με συντρίψει. Ο ελληνικός λαός –και βάζω μέσα και την Κύπρο– έχει αυτό το πλεονέκτημα να μπορεί να εκφράζεται μέσα από τα τραγούδια του. Το τραγούδι στους Ελληνες είναι πάρα πολύ σημαντικό. Δεν είναι σε όλους τους λαούς τόσο σημαντικό. Σε εμάς καθορίζει πράγματα, στάση ζωής, στάση απέναντι στα πράγματα. Τραγουδήσαμε μεγάλους ποιητές. Σκέψου ότι είμαστε μια τόσο μικρή χώρα και έχουμε δύο Νόμπελ ποίησης. Ακόμα και με δεδομένο ότι τα Νόμπελ έχουν πολιτικές προεκτάσεις. Και αυτούς τους νομπελίστες ποιητές τούς έχουμε τραγουδήσει.
- Υπάρχουν πολλά παραδείγματα, αλλά θα σου πω ένα. Το 2015 έγραψες την «Ελιοματούσα» και αυθόρμητα την ανέβασες στο YouTube. Ο αυθορμητισμός αυτός είναι από τα πράγματα που με συνδέουν περισσότερο με τη μουσική σου. Εσύ τον αντιλαμβάνεσαι;
Δεν το εντοπίζω, αλλά καταλαβαίνω τι εννοείς. Πρέπει να σου πω, βέβαια, ότι με την άνθηση των social media είμαι λιγότερο αυθόρμητος, γιατί σκέφτομαι ότι κάτι που μπορεί να πεις και εντάσσεται απόλυτα στην ατμόσφαιρα μιας συναυλίας, αν το δει ο άλλος το πρωί μπορεί να φαίνεται τελείως παράταιρο και άστοχο. Παρ’ όλα αυτά, στα σημαντικά ζητήματα εξακολουθώ να είμαι αυθόρμητος. Οταν θέλω να κάνω μια παρέμβαση που με καίει, δεν θα κρατηθώ. Εχω νιώσει πάρα πολλές φορές το αίσθημα ότι έχοντας μικρόφωνο μιλάω και εξ ονόματος άλλων, όπως και στα τραγούδια μου. Εκείνη την ώρα αισθάνομαι ότι εκπροσωπώ κάποιους ανθρώπους. Νιώθω πως είναι χρέος μου να μιλάω. Είτε μιλάω για την κατάθλιψή μου είτε για την Παλαιστίνη. Αισθάνομαι ότι κάποιοι άνθρωποι έχουν ανάγκη να ακουστεί ότι το να έχεις κατάθλιψη δεν είναι στίγμα ή ότι δεν χρειάζεται να είσαι και πολύ αριστερός για να μην αντέχεις να βλέπεις νεκρά παιδιά.
- Για το Ηρώδειο στις 4 Σεπτεμβρίου τι έχεις ετοιμάσει;
Εκεί θα παίξουμε με τη συμφωνική ορχήστρα της ΕΡΤ στο πρώτο μέρος και στο δεύτερο θα παίξουμε μικτά, και η συμφωνική και η ορχήστρα μου. Αυτό ήταν ένα πείραμα που πέτυχε στη Θεσσαλονίκη τον Νοέμβριο με τη Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου. Δεν επιδέχονται όλα τα τραγούδια συμφωνική αντιμετώπιση, αλλά υπάρχουν τραγούδια όπως οι «Περσείδες», η «Χώρα των αθώων», οι «Ντομάτες», που στο μυαλό μου όταν τα έγραψα είχα μια τέτοια εκδοχή. Θα είναι μια αναδρομή στα 30 χρόνια, απλά με έναν άλλο ήχο, πιο ξεχωριστό. Αγαπώ πάρα πολύ το Ηρώδειο ως χώρο και μου αρέσει που θα παιχτεί εκεί αυτή η εκδοχή των τραγουδιών. Καλεσμένος θα είναι εκεί ο Γιάννης Κότσιρας.
- Επόμενα σχέδια κάνεις;
Μετά τον Οκτώβριο για πρώτη φορά μετά από 30 χρόνια δεν θα εργαστώ έως τα Χριστούγεννα. Θα ξεκουραστώ και θα γράψω μερικά καινούργια τραγούδια. Θα ξαναπαίξω τη νέα χρονιά στον «Σταυρό του Νότου» για ένα μικρό διάστημα. Επίσης οργανώνω, αλλά πολύ ακροθιγώς, στο μυαλό μου, το επόμενο καλοκαίρι.
- Σε είχα ακούσει να λες παλαιότερα ότι «γράφουμε τραγούδια για να κάνουμε φιγούρα στα κορίτσια». Τώρα γιατί γράφεις τραγούδια;
Ε, και τώρα, απλά τώρα τα κορίτσια είναι η γυναίκα μου και οι κόρες μου. Οπότε κάνω φιγούρα σε αυτές. Κοίταξε, ο έρωτας και η διάθεση να είσαι επιθυμητός είναι πανταχού παρούσα. αλλά νεότεροι θέλαμε να γράψουμε και τραγούδια για τον κόσμο όπως τον βλέπουμε εμείς. Αν μέσα σε αυτό πετύχαμε να κάνουμε και λίγη φιγούρα, δεν χάλασε ο κόσμος.
-320x213.jpg)
