Αθήνα, 33°C
Αθήνα
Αίθριος καιρός
33°C
33.4° 31.8°
1 BF
42%
Θεσσαλονίκη
Ελαφρές νεφώσεις
30°C
31.6° 28.5°
2 BF
57%
Πάτρα
Αίθριος καιρός
28°C
29.0° 28.2°
1 BF
75%
Ιωάννινα
Αίθριος καιρός
24°C
23.9° 23.9°
1 BF
78%
Αλεξανδρούπολη
Αίθριος καιρός
28°C
27.9° 27.9°
2 BF
57%
Βέροια
Αίθριος καιρός
30°C
30.4° 27.9°
1 BF
55%
Κοζάνη
Αίθριος καιρός
26°C
26.8° 26.4°
2 BF
34%
Αγρίνιο
Αίθριος καιρός
30°C
30.0° 30.0°
1 BF
48%
Ηράκλειο
Αίθριος καιρός
31°C
32.2° 30.8°
1 BF
46%
Μυτιλήνη
Αίθριος καιρός
28°C
29.0° 27.7°
2 BF
64%
Ερμούπολη
Αίθριος καιρός
31°C
31.4° 29.9°
0 BF
42%
Σκόπελος
Ελαφρές νεφώσεις
31°C
30.7° 30.7°
2 BF
66%
Κεφαλονιά
Αίθριος καιρός
29°C
28.9° 28.9°
3 BF
79%
Λάρισα
Ελαφρές νεφώσεις
29°C
30.1° 28.9°
0 BF
54%
Λαμία
Αίθριος καιρός
33°C
33.3° 31.2°
3 BF
40%
Ρόδος
Αίθριος καιρός
28°C
27.8° 27.7°
4 BF
74%
Χαλκίδα
Αίθριος καιρός
33°C
33.3° 31.0°
2 BF
36%
Καβάλα
Ελαφρές νεφώσεις
29°C
29.4° 28.3°
2 BF
71%
Κατερίνη
Αίθριος καιρός
29°C
28.7° 28.6°
2 BF
65%
Καστοριά
Αίθριος καιρός
26°C
26.3° 26.3°
2 BF
41%
ΜΕΝΟΥ
Δευτέρα, 22 Ιουλίου, 2024
Αγγελος Σεριάτος, επικεφαλής του Τμήματος Πολιτικής και Κοινωνικής Ερευνας της Prorata
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Αγγελος Σεριάτος, επικεφαλής του Τμήματος Πολιτικής και Κοινωνικής Ερευνας της Prorata

«Οποιος επιβάλλει το δίλημμά του κερδίζει τις εκλογές»

«Οι δημοσκοπήσεις ούτε μπορούν να προβλέψουν εκλογικά αποτελέσματα ούτε θα πρέπει να προβάλλονται ως εργαλεία που μπορούν να το πράξουν, και δη με ακρίβεια δεκαδικού. Αυτό που μπορεί με βεβαιότητα να κάνει μια πολιτική μέτρηση της κοινής γνώμης, που περιλαμβάνει ερωτήσεις εκλογικής επιρροής, είναι να αποτυπώνει ευρύτερους πολιτικούς συσχετισμούς και τάσεις μιας συγκεκριμένης περιόδου»

Ο Αγγελος Σεριάτος, ως επικεφαλής του Τμήματος Πολιτικής και Κοινωνικής Ερευνας της Prorata, εξηγεί τις δυσκολίες, τους κινδύνους και τους φόβους ενός δημοσκόπου, ιδίως σε πολιτικές έρευνες σε μια προεκλογική περίοδο. Εξηγεί, παρά το ό,τι πιστεύεται στη δημόσια σφαίρα, ότι οι δημοσκοπήσεις δεν μπορούν να προβλέψουν εκλογικά αποτελέσματα. Πάντως σημειώνει ότι μια εκλογική αναμέτρηση καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τα διλήμματα που μπαίνουν από τα πολιτικά κόμματα. Αυτά τα διλήμματα είναι που προσδιορίζουν τελικά ποιος θα κόψει πρώτος το νήμα.

● Σήμερα έχουμε ευρωεκλογές. Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες βλέπεις να συντηρητικοποιούνται;

Ναι, σαφώς. Και νομίζω ότι αυτό συμβαίνει για μια σειρά από λόγους, ο βασικότερος εκ των οποίων είναι η διεύρυνση των ανισοτήτων. Οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές ανισότητες που αποτελούν ένα εξαιρετικά εύφορο έδαφος ώστε να ριζώσουν υπερσυντηρητικές, ακροδεξιές ιδέες. Ας μην κρυβόμαστε: ορισμένες όψεις αυτής της ατζέντας έχουν γίνει πλέον όχι απλώς ανεκτές αλλά και κυρίαρχες και συνεχίζουμε να προσποιούμαστε ότι δεν βλέπουμε τον ελέφαντα στο δωμάτιο.

● Από τη δεκαετία της κρίσης στην Ελλάδα πιστεύεις ότι στα προτάγματα της Αριστεράς έχει κερδίσει σήμερα έδαφος η έννοια της κυβερνησιμότητας έναντι πιο ιδεολογικών εννοιών που παλιότερα βλέπαμε να επικρατούν στον διάλογο;

Ναι, αναπόφευκτα, με την έννοια ότι δεν μπορεί κανείς να παρακάμψει την εμπειρία της διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ 2015-2019. Αυτό, ωστόσο, που με προβληματίζει ως άνθρωπο που μελετάει το κομματικό φαινόμενο δεν είναι ότι μπήκε στη συζήτηση η προοπτική της κυβερνησιμότητας από την Αριστερά, αλλά περισσότερο η επίδραση της περιόδου διακυβέρνησης στον χαρακτήρα ενός μεγάλου κόμματος, αλλά και η παντελής έλλειψη διάθεσης ή ικανότητας να εξαχθούν συμπεράσματα από αυτήν. Αναφέρομαι φυσικά στο φαινόμενο της ταχείας, βίαιης κρατικοποίησης του ΣΥΡΙΖΑ, η οποία δεν οδήγησε απλά στην εκλογική ήττα -αυτά άλλωστε συμβαίνουν- αλλά πολύ περισσότερο δεν επέτρεψε στην κυβέρνηση, σε μια κυβέρνηση με αριστερό πρόσημο, να φανταστεί νέες δυνατότητες, νέους δρόμους, να αφήσει τελικά μια σημαντική παρακαταθήκη για την επόμενη μέρα.

● Ο Κυριάκος Μητσοτάκης γιατί εμφανίζεται κυρίαρχος;

Εχω την άποψη ότι ο ελληνικός λαός, μετά από μια ταραχώδη και πλέον δεκαετία αλλεπάλληλων κρίσεων, ανασφάλειας, δημιουργίας προσδοκιών και αντίστοιχων διαψεύσεών τους, κουράστηκε. Αυτή η συνεχής ματαίωση οδηγεί κάποια στιγμή στο χαμήλωμα των προσδοκιών. Αυτό νομίζω πως αποτέλεσε την πρώτη μαγιά επί της οποίας δομήθηκε η κυριαρχία της Ν.Δ. Στη μεγάλη εικόνα, η πλειοψηφία των εκλογέων ναι μεν θεωρεί ότι η κατάσταση είναι δύσκολη και γενικά ότι τα πράγματα δεν πάνε καλά, αλλά την ίδια στιγμή εκτιμάει ότι θα πήγαιναν πολύ χειρότερα με οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση. Είναι σαφές -και σχετίζεται με την ιδεολογική ηγεμονία της Δεξιάς- ότι η Ν.Δ. του Κυριάκου Μητσοτάκη προσλαμβάνεται από την πλειονότητα ως η συγκριτικά πιο αξιόπιστη -αν όχι η μόνη- κυβερνητική λύση. Εχει σε μεγάλο βαθμό εμπεδωθεί η αντίληψη ότι δεν υπάρχει εναλλακτική προοπτική. Και αυτό σημαίνει κυριαρχία. Εχει εμπεδωθεί ότι ο «αντικειμενικά» βέλτιστος δρόμος που μπορεί να περπατηθεί είναι ο τρέχων, που με τη σειρά της ως αντίληψη σχετίζεται και με το φαινόμενο του τεχνοκρατικού λαϊκισμού. Αλλά αυτό είναι μια διαφορετική συζήτηση.

● Ποιο ήταν το κυρίαρχο δίλημμα της προεκλογικής περιόδου που διανύσαμε;

Το δίλημμα το έθεσε ο κυρίαρχος. Και το έθεσε με σαφήνεια, έχοντας κατά νου την ενεργοποίηση των εκλογικών του δεξαμενών και τη γενικότερη οριοθέτηση του χώρου αναφοράς του, δηλαδή όλων εκείνων που δεν επιθυμούν νέες ανατροπές, νέες πιθανές περιπέτειες. Του μπλοκ τελικά που ελαφρώς παραλλαγμένο οπτικοποιήθηκε πριν από λίγα χρόνια ως «Μένουμε Ευρώπη»: ή προχωράμε μπροστά, με σταθερά βήματα, επιβεβαιώνοντας τη χωρίς περιπέτειες πορεία της χώρας προς τον εκσυγχρονισμό, ή θέτουμε σε κίνδυνο τα παραπάνω, γυρνώντας ενδεχομένως πίσω στον ταραχώδη κύκλο της προηγούμενης δεκαετίας.

● Αυτός που επιβάλλει το δίλημμά του σε μια εκλογική αναμέτρηση έχει περισσότερες πιθανότητες να είναι ο νικητής;

Σαφώς. Αυτός ο οποίος δημιουργεί το πεδίο εντός του οποίου καλούνται να τοποθετηθούν τα πολιτικά κόμματα και οι πολίτες είναι και αυτός που μπαίνει στη μάχη με ένα μικρό ή μεγαλύτερο πλεονέκτημα.

● Oι δημοσκοπήσεις απεικονίζουν τη στιγμή ή είναι εργαλεία πρόβλεψης εκλογικών αποτελεσμάτων;

Οι δημοσκοπήσεις ούτε μπορούν να προβλέψουν εκλογικά αποτελέσματα ούτε θα πρέπει να προβάλλονται ως εργαλεία που μπορούν να το πράξουν, και δη με ακρίβεια δεκαδικού. Αυτό που μπορεί με βεβαιότητα να κάνει μια πολιτική μέτρηση της κοινής γνώμης, που περιλαμβάνει ερωτήσεις εκλογικής επιρροής, είναι να αποτυπώνει ευρύτερους πολιτικούς συσχετισμούς και τάσεις μιας συγκεκριμένης περιόδου.

● Για ποιον λόγο;

Για πολλούς λόγους που σχετίζονται κυρίως με δομικούς, εγγενείς περιορισμούς της επιστήμης, όπως το συστηματικό και το τυχαίο σφάλμα μιας δειγματοληψίας. Το μεν πρώτο επιχειρούμε να το αντιμετωπίσουμε κυρίως με σταθμίσεις, ενώ το δεύτερο με πολλαπλές μετρήσεις. Υπάρχουν ωστόσο και άλλα ζητήματα, ως προς τα οποία έχουν εμπεδωθεί εσφαλμένες αντιλήψεις. Για παράδειγμα, ως προς το τι πραγματικά μπορεί και επιχειρεί να μετρήσει μια έρευνα πρόθεσης ψήφου. Σκεφτείτε ότι τα αποτελέσματα μιας ερώτησης πρόθεσης ψήφου αποτελούν την αποτύπωση μιας δηλωθείσας και μόνο πρόθεσης εκλογικής στήριξης κάποιου κόμματος (και όχι την ίδια την πράξη της ψήφου προς αυτό) σε μια φανταστική κάλπη που ακόμη δεν έχει στηθεί από άτομα που κατά δήλωσή τους προτίθενται να προσέλθουν στην πραγματική κάλπη. Και στα παραπάνω θα πρέπει να προστεθεί φυσικά και ένα ποσοστό αναποφάσιστων εκλογέων που δεν γνωρίζει τι θα ψηφίσει έως και την τελευταία στιγμή, φαινόμενο που μάλιστα εντείνεται τα τελευταία χρόνια. Καταλαβαίνετε, λοιπόν, έχουν καλλιεργηθεί προσδοκίες που δεν ανταποκρίνονται στις δυνατότητες των εργαλείων μέτρησης της κοινής γνώμης.

● Οπότε, κατά κάποιον τρόπο, έχουμε το παράδοξο τα εκλογικά αποτελέσματα να «πέφτουν» έξω και όχι τα δημοσκοπικά.

Κάπως έτσι. Η απάντηση σχετίζεται με την κατανόηση του τι πραγματικά μετράει μια ερώτηση πρόθεσης ψήφου. Γενικότερα, δίνεται η εντύπωση ότι οι εκλογές γίνονται για να επιβεβαιωθούν ή όχι οι δημοσκοπήσεις. Οι μετρήσεις, ωστόσο, της κοινής γνώμης μπορούν να φανερώσουν ένα ποσοστιαίο δειγματοληπτικό εύρος εντός του οποίου η πρόθεση για ψήφο προς κάθε κόμμα κινείται στον πραγματικό κόσμο μια δεδομένη στιγμή, η οποία μάλιστα απέχει λιγότερο ή περισσότερο από τον χρόνο των πραγματικών εκλογών.

● Τι φοβούνται οι δημοσκόποι σε αυτή τη διαδικασία;

Η μαζική δημοσίευση πολιτικών ερευνών κατά τις αρχές της δεκαετίας του ’90 οδήγησε σταδιακά σε μια τάση σύζευξης ΜΜΕ και δημοσκοπήσεων, η οποία με τη σειρά της έστρεψε την προσοχή όλων στη μάλλον λιγότερο χρήσιμη για την κατανόηση της μεγάλης εικόνας ερώτηση της πρόθεσης ψήφου. Αν λοιπόν αντισταθεί κανείς στην ανάγκη για ανταπόκριση σε τούτη την επιστημονικά παράλογη προσδοκία πρόβλεψης των ποσοστών των κομμάτων με ακρίβεια δεκαδικού, νομίζω ότι εύλογα ο μεγαλύτερος φόβος ενός δημοσκόπου είναι να μην αποτυπώσει τελικά με σχετική τουλάχιστον ακρίβεια τα μεγάλα, σημαντικά μεγέθη του κομματικού ανταγωνισμού.

● Τα στοιχεία του παρελθόντος, δηλαδή η προηγούμενη εκλογική συμπεριφορά, βοηθούν ή αποπροσανατολίζουν τις έρευνες;

Σε μεγάλο βαθμό μας βοηθούν, αλλά κρύβουν και παγίδες μεροληψίας. Γενικότερα, πάντως, η εκλογική συμπεριφορά έχει ιστορική συνέχεια, δεν γεννιέται από το μηδέν. Για την κατανόηση μιας ασυνέχειας, δηλαδή σε εκλογές αποευθυγράμμισης ή νέων ευθυγραμμίσεων ψηφοφόρων, απαιτείται βαθιά μελέτη και γνώση της προηγούμενης κατάστασης.

● Πότε δημιουργούνται προβλήματα;

Συνήθως όταν υπάρχουν συνθήκες εκλογικού σεισμού, δηλαδή εκλογές μαζικής αποευθυγράμμισης ή επανευθυγράμμισης εκλογέων από πολιτικά κόμματα. Οι δημοσκοπήσεις αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες προκλήσεις όταν διεξάγονται στο πλαίσιο εν εξελίξει μεγάλων πολιτικών αλλαγών.

● Ενας δημοσκόπος σε ποιο σημείο της έρευνας επικαλείται την εμπειρία του ή τη συγκροτημένη διαίσθησή του;

Η εμπειρία πάνω στο αντικείμενο βοηθάει σίγουρα στην επεξήγηση ορισμένων πιθανών σφαλμάτων που προκύπτουν στα δεδομένα μιας έρευνας που περιλαμβάνει μέτρηση της πρόθεσης ψήφου. Ενας κορυφαίος στατιστικός χωρίς επαγγελματική ενασχόληση με την πολιτική έρευνα δεν θα μπορούσε, για παράδειγμα, εύκολα να υποπτευθεί ότι στο αρχείο δεδομένων που μελετάει ενδεχομένως να υποεκτιμάται η επιρροή ορισμένων κομμάτων. Οπως επίσης δεν θα μπορούσε χωρίς τις διάφορες θεωρητικές προσεγγίσεις της Πολιτικής Επιστήμης να εξηγήσει τάσεις και μεταβολές που εκ πρώτης ενδεχομένως να έμοιαζαν παράλογες από τη δική του οπτική. Γενικότερα, η βαθιά γνώση της Στατιστικής και της Πολιτικής Επιστήμης από κοινού με την εμπειρία στο αντικείμενο αποτελούν βασική προϋπόθεση για τη διενέργεια αξιόπιστων ποσοτικών πολιτικών ερευνών.

● Δηλαδή τι δεν θα έβλεπε αυτός ο άνθρωπος;

Πολλές μικρές λεπτομέρειες που κρύβονται πίσω από τη μεγάλη εικόνα των δεδομένων. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να υποεκτιμήσει την ψήφο προς την Ακρα Δεξιά, η οποία για διάφορους λόγους συνήθως υποκρύπτεται από τους ερωτώμενους/ες ή μέρος αυτής συστηματικά δεν εμφανίζεται στο πλαίσιο μιας δειγματοληψίας.

● Είναι εύκολο ένας δημοσκόπος να ξεφύγει μακριά από τις προσωπικές του πολιτικές προσδοκίες;

Χρειάζεται μια πραγματικά θαρραλέα στάση αμεροληψίας και αμφισβήτησης. Αναφέρομαι σε εργαλεία και δεξιότητες των οποίων η γνωστή, σε εμένα τουλάχιστον, διαδρομή για την απόκτησή τους σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με μια δέσμευση απέναντι στην επιστήμη. Ενδεχομένως να υπάρχουν και άλλες διαδρομές που οδηγούν στο ίδιο αποτέλεσμα. Γνωρίζω, όμως, ότι ορισμένα απαραίτητα εργαλεία για την επίτευξη της όσο το δυνατόν μεγαλύτερης -ποτέ απόλυτης- αποστασιοποίησης του ερευνητή προσφέρονται σίγουρα -και- μέσα από έναν ορισμένο βαθμό επιστημοσύνης.

● Τα ακραία γεγονότα της τελευταίας στιγμής μπορούν να αλλάξουν μια τάση εν όψει εκλογών;

Ναι, μπορούν. Θεωρώ ότι τα ακραία γεγονότα παίζουν εντονότερο -απ’ ό,τι στο παρελθόν- ρόλο, κυρίως λόγω της υποχώρησης των ισχυρών κομματικών ταυτίσεων, η οποία έχει καλλιεργήσει μια πιο διευρυμένη ευαισθησία στα ερεθίσματα της τελευταίας στιγμής. Εξαρτάται φυσικά και από το πόσο προσλαμβάνεται ως ακραίο ή όχι, εν τέλει, ένα γεγονός.

● Σε εκλογικές αναμετρήσεις όπου δεν υπάρχει δίλημμα εξουσίας, όπως είναι οι αυριανές ευρωεκλογές, η δουλειά του δημοσκόπου είναι πιο εύκολη ή πιο δύσκολη;

Είναι πιο δύσκολη, με την έννοια των πολλαπλών -και αποδεσμευμένων από την προοπτική σχηματισμού εθνικής κυβέρνησης- κριτηρίων, τα οποία επηρεάζουν σε διαφορετικό βαθμό τα εκάστοτε κόμματα. Και τα δευτερεύοντα κριτήρια κατακερματίζουν το κατά κύριο λόγο ενιαίο σκεπτικό του σώματος στις βουλευτικές κάλπες, δυσκολεύοντας τη δυνατότητά μας να τα αποτυπώσουμε σε όλο τους το εύρος.

● Τα δημοσκοπικά αποτελέσματα, όπως προβάλλονται από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, επιδρούν στην εκλογική συμπεριφορά;

Εχει χυθεί άπλετο ακαδημαϊκό και μη μελάνι για την απάντηση του συγκεκριμένου ερωτήματος. Η προσωπική μου άποψη είναι ότι υπάρχει μια μικρή επίδραση, η οποία ωστόσο ούτε καθοριστική είναι ούτε μη αναστρέψιμη στη βάση της ενεργητικής δράσης των κομμάτων.

● Οταν μια δική σου δημοσκόπηση γίνεται πεδίο πολιτικού ανταγωνισμού, τι σκέφτεσαι;

Κατά κύριο λόγο το -μάλλον εύλογο- έλλειμμα ως προς την ικανότητα ανάγνωσης των μετρήσεων της κοινής γνώμης από το ευρύ κοινό, τα ΜΜΕ και τα πολιτικά κόμματα. Και είναι πραγματικά κρίμα, υπό την έννοια ότι οι πολιτικές έρευνες θα μπορούσαν να αξιοποιούνται στη βάση της λειτουργίας των ΜΜΕ και των κομμάτων ως κυττάρων δημοκρατίας, ως βασικών πυλώνων πληροφόρησης και εκπροσώπησης, αντίστοιχα, στο πλαίσιο της δημοκρατίας. Σκέφτομαι, συχνά, επίσης ότι όχι μόνο δεν αξιοποιούνται ορθώς, αλλά η χρήση τους γίνεται και επικίνδυνη ορισμένες φορές. Πόσες φορές έχουμε δει πολιτικές έρευνες να προβάλλονται ως αντικειμενική, περίπου θεϊκής προέλευσης -για να θυμηθώ και τη σκέψη του Bourdieu-, αλήθεια, για να αμφισβητηθούν ηγεσίες πολιτικών κομμάτων ή για να δώσουν την αίσθηση ισχυρών πλειοψηφικών απόψεων που τελικά διαψεύδονται από την πραγματικότητα; Υπό αυτήν την έννοια, σκέφτομαι συχνά τους κινδύνους που ελλοχεύουν από το υπερβολικό βάρος που δίνεται σήμερα στις δημοσκοπήσεις, και ιδίως σε δείκτες όπως η πρόθεση ψήφου.

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
«Οποιος επιβάλλει το δίλημμά του κερδίζει τις εκλογές»

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας