Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι δύο απαντήσεις της Χαράς

Χαρά Τζαναβάρα, 1953-2020

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι δύο απαντήσεις της Χαράς

  • A-
  • A+

Η ερώτηση «τι θα κάνω τώρα χωρίς τη Χαρά;» απασχολεί ήδη πολλούς. Ισως, αργότερα, απίστευτα πολλούς. Ως ο πλέον άμεσα διερωτώμενος, απασφαλίζω –δική της η έκφραση. Δεν είναι ώρα για σχήματα λόγου, κλισέ και δεν συμμαζεύεται. Οχι μόνον για τον υπογράφοντα.

Κατ’ αρχάς, αυτό που έκανε τόσα χρόνια απαθανατίστηκε προκαταβολικά σε ασπρόμαυρη φωτογραφία γύρω στο ’64. Η δασκάλα της 6ης δημοτικού είχε πει για τον χορό: «Να πατάτε τη γραμμή». Οι συμμαθήτριες χόρευαν άνετα. Η γλυκιά εξαίρεση, με το όμορφο λευκό φουστανάκι και το θεόγλυκο μπονμπόν, έκανε κάτι αλλιώτικο: με απόλυτη αφοσίωση, είχε και τα δυο πέλματά της εστραμμένα, ώστε να είναι εξ ολοκλήρου μέσα στη λευκή γραμμή του κύκλου.

Πολλές φορές είχε σχολιάσει την εικόνα, πάντα με κάποιο –λίγο αινιγματικό– χαμόγελο. Η πρώτη της απάντηση, λοιπόν, με νόημα: «Η Χαρά χαρά δεν έχει και χαρά στον που την έχει».

Κι όπως μου είχε πει ένας συμμαθητής της κάπου το ’70, «Ο,τι κάνει η Χαρούλα, το λατρεύει».

Στα πλαίσια αυτά είχε το προτέρημα-ελάττωμα να είναι προβλέψιμη.

Μπορούσε λ.χ. κανείς να τη στέλνει στην Κακαβιά, χωρίς καν αυτοκίνητο. Και να είναι σίγουρος ότι όχι μόνον θα βρει τρόπο να φθάσει στα επαναστατημένα Τίρανα του Χότζα, αλλά και θα πάρει την πρώτη συνέντευξη του διαδόχου του.

Αντίστοιχα, με τη Ρουμανία του Τσαουσέσκου.

Μπορούσε ακόμη και να αφήνει τη συνέχεια των δημοσίων έργων της χώρας να βασίζεται στα άρθρα και το αρχείο της. Απίστευτο, αλλά αληθινό.

Ηταν για δεκαετίες η υψηλή επιβλέπουσα των μεγάλων έργων της χώρας. Μαζί, βράχος προστασίας του περιβάλλοντος.

Γι’ αυτό και έχω ήδη δημοσιοποιήσει: «εύχομαι ολόψυχα στην “Εφ.Συν.” να βρει κουράγιο να προσπαθήσει να την αναπληρώσει».

Είχα το προνόμιο στις εκμυστηρεύσεις της.

Είμαι βέβαιος ότι δεν έχει εκμυστηρευτεί σε κανέναν άλλον την κορυφαία μη λεκτική αναγνώριση του ήθους της. Σε εκδήλωση μεγάλης εργοληπτικής εταιρείας, ο τότε κραταιός ιδιοκτήτης πλησίασε το γνωστό πηγαδάκι. Ρωτάει «ποια είναι η κυρία Τζαναβάρα;», της δίνει το χέρι και στρίβει με το καροτσάκι του.

Χαθήκαμε μόνον στη δεκαετία της επανάστασής μου. Η απόλυτη αθέατη δράση. Κι αλίμονο αν διατυπωθεί αργά, ως προς εμένα, η ερώτηση της πρώτης παραγράφου.

Ως κατ’ επάγγελμα αδερφός της, ως μελετητής δημοσίων έργων, ήξερα ότι με παίρνει για μαγκιές.

Μπορούσα να προφέρω σε σύσκεψη «Θα την κάνουμε τη μελέτη όπως τη θέλετε κύριε υπουργέ, αλλά θα σας τη φέρουμε να την υπογράψετε εσείς».

Μπορούσα να ξεκαρδίζομαι στα γέλια με ένα απίστευτο αποκλειστικό ρεπορτάζ: «Χαρά, μόλις υπέγραψα να πάρει ο αδερφός σου μελέτη στη Δ12», «Ας προσέχατε». Και ο πανίσχυρος απρόσεκτος, να το επαναλαμβάνει δυο χρόνια μετά. «Αμετανόητος» κι αξεπλήρωτος.

Μπορούσα να κριτικάρω, από επίσημο βήμα (1996), το πρόγραμμα του Εθνικού Κτηματολογίου, ενώ είχα στην τσέπη ηγεμονικό ποσοστό σε σύμβαση.

Μπορούσα, ως εκπρόσωπος του ΤΕΕ, να μηδενίζω 12 από τις 15 μεγάλες εργοληπτικές εταιρείες, σε διαγωνισμό μεγάλου έργου του Κηφισού. Μπορούσα να αποστομώνω τους μανδαρίνους τού υπουργείου Γεωργίας (Κ.Γ.Σ.Ε.Ε.) κ.ά. Μπορούσα να τυλίγω σε μια κόλλα χαρτί καθηγητή του ΕΜΠ και να μη γίνεται ποτέ το «Κοίτα μη σε βρούμε με κανένα στιλέτο στην πλάτη».

Μπορούσα να απευθύνω δημοσίως ένα «ΦΟΡΟΣ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΛΙΑΣΚΑ», να βγάζω τις ενοχές μου, αλλά και να μαζεύω Like και επαινετικά σχόλια. Γιατί κανείς δεν τολμούσε –τουλάχιστον φανερά– να μου πει «Ευτυχώς που δεν το διάβασε».

Σε αυτό το αυθαίρετα αποκτημένο δικαίωμα στο μείγμα θάρρους και θράσους είχα λόγους να βασίζομαι στη big sister μου.

Πρώτον, είναι γονικό μας. Δεύτερον, εργαζόμουνα για τα τρία ανίψια της που λάτρευε. Τρίτον, το είχα πάρει με το σπαθί μου στην περιπέτεια της υγείας της του ’92. Τέταρτον, ήμουν σύμβουλος και «πηγή» της.

Και πέμπτον, και σημαντικότερο γι’ αυτήν, είχα δίκιο. Πάντα. Και στις θέσεις και στις προβλέψεις. Στον Κηφισό έγιναν οι πλημμύρες. Το Κτηματολόγιο βάλτωσε. Φτάνουν;

Ο επί 12ετία Πρόεδρος του ΤΕΕ, που την είχε δεξί του χέρι, μάντευε προφανώς τη δεύτερη απάντησή της. Ηταν πολύ προσεκτικός στη διοίκηση πυγμής που δικαιολογούσε η αξία του –μετά και η θέση του.

Γι’ αυτό δεν είχε πει στη Χαρά ποτέ ΟΧΙ. Ηξερε ότι δεν υπήρχε περίπτωση να κάνει δικό της παιχνιδάκι. Γι’ αυτόν και το ΤΕΕ επέμενε.

Τη δεύτερη απάντησή της, από την ανάποδη, την ξέρουν όσοι εισέπραξαν ένα αποφασιστικό της «Γεια». Αλλοι θέλησαν να επιβάλουν πειθαρχία σε ένα άτομο αυτοβούλως πειθαρχικό. Αλλοι, απλώς φάνηκαν «λίγοι».

Διατυπωμένο είτε ως «Βγάλτα πέρα μόνος σου», είτε «Κόψε το λαιμό σου» είτε –το χειρότερο– σιωπηρά, μπορώ να διαβεβαιώσω, ως επί 62 χρόνια αδερφός της, ότι ήταν πάντα οριστικό.

Πόσο μάλλον τώρα.

Το «με το μυαλό μου» μοιρολόι της χαροκαμένης μάνας μας, που μετά από 38 χρόνια άλλαξε μόνο τρία γράμματα:

Μάνα στην πόρτα να μη βγεις,

Στην πόρτα να μην κάτσεις,

Αλλη κοπέλα θα περνά,

Χαρούλα μη φωνάξεις.

Μάνα στην πόρτα να μη βγεις,

Στη πόρτα μην καθίσεις,

Αλλες κοπέλες θα περνούν,

Και θα παραγνωρίσεις.

*Σύμβουλος μηχανικός & συγγραφέας

ΘΕΜΑΤΑ
Χαρά Τζαναβάρα: Ευγενική, αξιοπρεπής και σεμνή ώς το τέλος
Οικεία της πρόσωπα, συνάδελφοι και πολιτικοί λένε το τελευταίο αντίο στη δημοσιογράφο που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στο ρεπορτάζ Περιβάλλοντος ● Η «Εφ.Συν.» μοιράζεται την οδύνη των δικών της ανθρώπων και θα...
Χαρά Τζαναβάρα: Ευγενική, αξιοπρεπής και σεμνή ώς το τέλος
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Απαρηγόρητη η «Εφ.Συν.» αποχαιρετά τη Χαρά Τζαναβάρα
Μες στην τρομακτική καταχνιά των ημερών πληροφορηθήκαμε τη συγκλονιστική είδηση του ξαφνικού θανάτου της καλής συναδέλφου που επί τέσσερις και πλέον δεκαετίες κάλυπτε ακούραστα το ρεπορτάζ των υπουργείων...
Απαρηγόρητη η «Εφ.Συν.» αποχαιρετά τη Χαρά Τζαναβάρα
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Για τον θάνατο της Χαράς Τζαναβάρα
Ξεκαθαρίζουμε λοιπόν ότι οι λόγοι για τους οποίους έφυγε η Χαρά αναζητούνται με τον πλέον επίσημο τρόπο από την «Εφ.Συν.» και την οικογένεια της, ενώ αναμένεται και η νεκροψία-νεκροτομή.
Για τον θάνατο της Χαράς Τζαναβάρα
ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ
Στη μνήμη της Χαράς Τζαναβάρα
Χρησιμοποίησα πολλές φορές –ακόμα και τελευταία– κομμάτια της σε χρονογραφήματά μου. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με παλιά κτίρια της Αθήνας. Απόφοιτη του ΕΜΠ, τοπογράφος-μηχανικός. Μακάρι να υπάρξει δυνατότητα και να...
Στη μνήμη της Χαράς Τζαναβάρα
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Συλλυπητήρια για τη Χαρά
Πολιτικοί, δημοσιογράφοι και δημόσια πρόσωπα εκφράζουν τη θλίψη τους για τον ξαφνικό θάνατο της εξαιρετικής συναδέλφου και δημοσιογράφου Χαράς Τζαναβάρα.
Συλλυπητήρια για τη Χαρά
ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ
Ευτυχώς ο Πρετεντέρης μάς κατηγορεί
Ακουγα σήμερα το πρωί τον Γιάννη Πρετεντέρη στο ραδιόφωνο. Είναι η πιο «κάφρικη» εκπομπή των FM, ένα αληθινό κόσμημα. Στο Θέμα 104.6. Τον ξέβρασε η τηλεόραση και τον λουζόμαστε εμείς στο ραδιόφωνο.
Ευτυχώς ο Πρετεντέρης μάς κατηγορεί

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας