Αρκεί ένα «Κ» να προσδιορίσει πολιτικά τη ζωή ενός πολιτικού; Ενας σύγχρονος, ενδεχομένως αδαής θα μπορούσε να απαντήσει «όχι», όμως στην πολιτική η συνέπεια όσο και αν σήμερα είναι μια παρεξηγημένη έννοια, έχει μια ιστορικότητα.
Ο Γιάννης Μπανιάς, ως Ηπειρώτης από τους Μελισσουργούς Αρτας, θα μπορούσε να ήταν ένας ξεροκέφαλος εμμονικός που μεγάλωσε με τις ιστορίες του Αρη Βελουχιώτη αντί να ακούει παραμύθια, και με αντάρτικα αντί για νανουρίσματα με πατρογονικές ρίζες στο ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ, όμως «ήμουν κομμουνιστής» όπως ο ίδιος είχε γράψει σε ένα από τα τελευταία του σημειώματα.
Οι δρόμοι τον οδήγησαν από μαθητή στους αγώνες για το Κυπριακό και φοιτητής στο Γκρατς της Αυστρίας αποκτά διπλή ιδιότητα: μέλος του ΚΚΕ, το οποίο διατηρούσε παράνομες οργανώσεις και ταυτόχρονα μέλος του Κ.Κ. Αυστρίας. Η απέλαση από την Αυστρία το 1960 τον οδηγεί στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο, είχε ήδη πάρει το προδίπλωμα στη σχολή των πολιτικών μηχανικών.
Η πολιτική ηθική
Βίωσε την εποχή τού 1-1- 4 και του 15% για την παιδεία από τις τάξεις της Νεολαίας ΕΔΑ, και το ιδρυτικό συνέδριο της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη μέσα στη θύελλα για τη συγχώνευση με τη νεολαία ΕΔΑ. «Η συγχώνευση δεν ήταν ώριμος καρπός μιας συλλογικής διαδικασίας» είχε πει χρόνια αργότερα. Αυτές όμως οι συλλογικές διαδικασίες ήταν εκείνες που τον ακολούθησαν σε όλη του την πολιτική ζωή, αυτές που δεν του επέτρεψαν ποτέ «να γίνω επαγγελματικό στέλεχος». Και η πολιτική ηθική δεν του επέτρεψε να λειτουργήσει ως «κομματικό στήριγμα για το ΚΚΕ στη Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη».
«Επικίνδυνος κομμουνιστής» χαρακτηριζόταν στα στρατιωτικά έγγραφα και η δικτατορία τον έστειλε στο «τάγμα μελλοθανάτων» μηχανικού στη Πτολεμαΐδα. Συνελήφθη την άνοιξη του 1969 και εκτοπίστηκε στο Παρθένι της Λέρου μέχρι το 1971. Στη Μεταπολίτευση συμμετείχε στην «Κίνηση των 77», η αγωνία για την ανασύνθεση της «κομμουνιστικής και ευρύτερης Αριστεράς» τον οδήγησε στην «ωραία διαδρομή του ΚΚΕ Εσωτερικού», έχοντας διατελέσει επί τριετία (1974-1977) εκλεγμένος πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος.
Στο ΚΚΕ Εσωτερικού θα ξεδιπλώσει το πολιτικό του ταλέντο και θα βιώσει ταυτόχρονα τις πολιτικές ίντριγκες ενός χώρου που συνήθιζε να τρώει τα παιδιά του, όταν δεν τα επιδαψίλευε με πρόσκαιρα ή ισόβια αξιώματα. Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής και εν συνεχεία του Πολιτικού Γραφείου από το 1976-1981 έζησε τις μικρές νίκες και τις μεγάλες απογοητεύσεις μιας ηρωικής και ταυτόχρονα εξαιρετικά πονεμένης ιστορίας.
Το 1982 σε μια ταραχώδη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής που ο Λ. Κύρκος τον «πριόνιζε συστηματικά», ο Γ. Μπανιάς εκλέχτηκε γραμματέας. Και από εκείνη τη στιγμή άρχισε η κατ’ εξακολούθηση αποκαθήλωσή του. «Ο φυσικός μας ηγέτης είναι ο Λ. Κύρκος» διατυμπάνιζαν προς κάθε κατεύθυνση όσα από εκείνα τα στελέχη δεν είχαν δει με καλό μάτι την εκλογή Μπανιά. Και ύστερα ήρθε η «τρόικα του κόμματος», δίπλα στον εκλεγμένο γραμματέα προστέθηκαν οι Π. Κουναλάκης και Λ. Κύρκος.
Το «πραξικόπημα» είχε συντελεστεί στο όνομα της ενδυνάμωσης του χώρου, όμως η ουσία ήταν βαθύτατα πολιτική και τα πρώτα σύννεφα της διάσπασης πλησίαζαν απειλητικά. Η διαφορετική προσέγγιση μεταξύ του Γ. Μπανιά και του Λ. Κύρκου για τον χαρακτήρα της ανανεωτικής Αριστεράς και το πολιτικό της πρόσημο ταλάνισε χρόνια τον χώρο. «Να φύγει το “Κ”» υποστήριζαν οι υποστηρικτές του Λ. Κύρκου, «όχι» απαντούσε η άλλη πλευρά. Η πολιτική αναμέτρηση είχε ανάψει στον χώρο της ανανεωτικής Αριστεράς.
Η διάσπαση
Ο Γ. Μπανιάς υποστήριξε το αυτονόητο, ότι δηλαδή «το “Κ” στον τίτλο του κόμματος είχε τεράστια πολιτική σημασία, γιατί προσδιόριζε τον ιδεολογικό ορίζοντα της Αριστεράς, που δεν θα ήταν ένας τοσοδούλης της διαμαρτυρίας και της γενικά και αόριστα κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά μια Αριστερά που θέλει να αλλάξει τα θεμέλια του κόσμου». Ομως οι καιροί ήταν παράξενοι και η διάσπαση ήταν η τελευταία πράξη του δράματος: ΕΑΡ από τη μια πλευρά του Λ. Κύρκου, ΚΚΕ Εσωτερικού Α – Α και μετά ΑΚΟΑ του Γ. Μπανιά. Τότε ήταν που κάποιοι έλεγαν «είχε δίκιο ο Κάουτσκι και όχι ο Λένιν…».
Η Ιστορία θα αποτιμήσει τα λάθη και τα σωστά, όμως το «Κ» δεν στοίχειωσε την πορεία του Γ. Μπανιά, απλώς απέδειξε τη συνέπειά του στα αντιρατσιστικά και κοινωνικά κινήματα, στις ευρωπορείες, στη Γένοβα, μέχρι τη συμβολή του στη δημιουργία του ΣΥΡΙΖΑ. «Χαλάλι οι πίκρες και οι θυσίες και το προσωπικό κόστος, αρκεί να διαφυλάξουμε ως κόρη οφθαλμού αυτό που πετύχαμε με τη δημιουργία του ΣΥΡΙΖΑ» είχε πει σε συνομιλητές του…
