«Ευελιξία», αλλά όχι για την κοινωνία

Οταν το 2020 ενέσκηψε η πανδημία με όλα της τα τρομερά επακόλουθα στην οικονομία και την κοινωνία, η ευρωπαϊκή ηγεσία έλαβε δύο ρηξικέλευθες αποφάσεις: υιοθέτησε τη «ρήτρα διαφυγής» από το ευρωπαϊκό Σύμφωνο Σταθερότητας και ίδρυσε το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας με πόρους 800 δισ. ευρώ που προήλθαν από κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό (ευρωομόλογα).

Επρόκειτο για δύο «πρωτοφανείς» εκδοχές ρήξης με το αυστηρό πλαίσιο δημοσιονομικής λιτότητας που είχε εγκαθιδρυθεί ιδιαίτερα μετά την κρίση του ευρώ το 2012-2013. Η αλληλουχία των κρίσεων του 2008, του 2012-13, της πανδημίας, της ενεργειακής και διατροφικής κρίσης ύστερα από το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία και του πληθωριστικού κύματος που αυτή προκάλεσε, της κλιμακούμενης κρίσης στις διεθνείς σχέσεις αλλά και εντός του δυτικού στρατοπέδου με τη δεύτερη προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, μετέτρεψαν πλέον τις κρίσεις από σπάνια συνθήκη σε κανονικότητα.

Στο πλαίσιό τους έλαμψε η κρίση γεωπολιτικής και οικονομικής υποβάθμισης της Ε.Ε. και αποκαλύφθηκαν τα μεγάλα συγκριτικά της μειονεκτήματα σε σχέση με τους κύριους ανταγωνιστές της, ΗΠΑ και Κίνα. Το κενό ανταγωνιστικότητας της Ε.Ε. τέθηκε στο επίκεντρο και η έκθεση Ντράγκι υπέδειξε τόσο τις διαστάσεις του όσο και το δυσθεώρητο ύψος των πόρων που απαιτούνται για να αντιμετωπιστεί.

Σύντομα η συζήτηση αυτή υποσκελίστηκε και αναπλαισιώθηκε υπό το καταλυτικό βάρος των υπαρξιακών γεωπολιτικών διλημμάτων που έθεσε ο Ντόναλντ Τραμπ και η «άμυνα και ασφάλεια» έγινε η απόλυτη προτεραιότητα. Η ανταγωνιστικότητα κάτω από την πρωτοκαθεδρία της στροφής στη στρατιωτικοποίηση έγινε ένας νέος μηχανισμός λιτότητας, καταλαμβάνοντας μεγάλο χώρο τόσο στους εθνικούς προϋπολογισμούς όσο και στον νέο πολυετή ευρωπαϊκό προϋπολογισμό 2028-2034 εις βάρος του κοινωνικού χαρακτήρα δαπανών.

Τώρα, η Κομισιόν αναγνωρίζει στα κράτη-μέλη «ευελιξίες» στη στήριξη εταιρειών και καταναλωτών, κυρίως των πρώτων, αλλά δεν επαναφέρει τη δημοσιονομική «ρήτρα διαφυγής». Στις στρατιωτικές δαπάνες προστίθενται αυτές για την ενίσχυση επιχειρηματικών τομέων που πλήττονται από την ενεργειακή κρίση: ενεργοβόρες βιομηχανίες, μεταφορές, γεωργία, αλιεία.

Ο χώρος για κοινωνικές δαπάνες συμπιέζεται ακόμα περισσότερο, η λιτότητα δείχνει τα δόντια της. Κι αυτό συμβαίνει ενώ ένα νέο πληθωριστικό κύμα είναι στην αρχή του. Οι κοινωνίες και ιδιαίτερα τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα έχουν πλέον πολλούς λόγους για να δυσανασχετούν. Οταν στην Bundeskanzleramt (Ομοσπονδιακή Καγκελαρία) και στο μέγαρο των Ηλυσίων εγκατασταθούν οι εκπρόσωποι του AfD και του Εθνικού Συναγερμού, κανείς δεν θα δικαιούται να προσποιείται ότι δεν γνωρίζει τον λόγο…