Παρά το προχθεσινό πανηγυρικό κλίμα στον Λευκό Οίκο, στην Αθήνα θεωρούν πως η επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 παραμένει μια μακρά και επίπονη διαδικασία. Αυτό οφείλεται κυρίως στην ανάγκη της πλήρους αποδέσμευσης της Αγκυρας από τη Ρωσία και στην έγκριση που απαιτείται από το αμερικανικό Κογκρέσο.
Προχθές, στον Λευκό Οίκο πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνάντηση μετά από έξι χρόνια μεταξύ του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, σε ένα πανηγυρικό κλίμα που σηματοδοτεί νέα φάση στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Η εστίαση ήταν κυρίως σε αμυντικά ζητήματα, ειδικά σχετικά με τα μαχητικά αεροσκάφη F-35 και F-16.
Η ατζέντα περιλάμβανε επίσης σημαντικές εμπορικές συμφωνίες, όπως την αγορά αμερικανικών αεροσκαφών Boeing, μέσω των οποίων ο Ερντογάν επιχείρησε να χαλαρώσει τις αμερικανικές αντιστάσεις. Επιπλέον, συζητήθηκαν οι γεωπολιτικές εξελίξεις στην περιοχή, το ζήτημα των Κούρδων στη Συρία, η ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα και η ενεργειακή συνεργασία.
Οι S-400
Το ελληνικό ενδιαφέρον συγκεντρώνεται κυρίως στα θέματα σχετικά με την πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 και στην αγορά νέων F-16 από τις ΗΠΑ, καθώς κάτι τέτοιο μπορεί να αλλάξει σημαντικά τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Κατά τη συνάντηση, ο Ερντογάν ζήτησε την άρση των κυρώσεων που επιβλήθηκαν εξαιτίας της αγοράς των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 και εξέφρασε την επιθυμία της Τουρκίας να επανενταχθεί στο πρόγραμμα F-35. Ο Τραμπ φάνηκε θετικός, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο λύσης, ενώ τόνισε πως θα τεθούν και θέματα σχετικά με τα αμυντικά συστήματα Patriot και F-16.
Το κύριο εμπόδιο παραμένει το ζήτημα των S-400, ενώ η αμερικανική πλευρά ζητά από την Τουρκία να περιορίσει την ενεργειακή εξάρτησή της από τη Ρωσία, συσχετίζοντας αυτήν την απαίτηση με την άρση των κυρώσεων. Η Τουρκία βασίζεται ενεργειακά σε μεγάλο βαθμό στη Ρωσία, με το 41% της ενεργειακής της επάρκειας να προέρχεται από εκεί, γεγονός που περιορίζει τις δυνατότητες πλήρους αποδέσμευσης.
Ετσι, το μεγάλο ερώτημα είναι πώς ο Ερντογάν θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τις αμερικανικές πιέσεις, ιδίως όταν ο Τραμπ εμφανίστηκε αποφασισμένος να απαιτήσει συγκεκριμένα βήματα πριν προχωρήσει σε συμφωνία για τα F-35. Δεν ήταν τυχαία η δήλωσή του πως η Ουάσινγκτον «μπορεί να κάνει συμφωνία για τα F-35, όμως ο Ερντογάν πρέπει πρώτα να κάνει κάτι για εμάς».
Μετά τη συνάντηση, που διήρκεσε πάνω από δυόμισι ώρες, δεν υπήρξαν επίσημες ανακοινώσεις, με τις εξελίξεις να παραπέμπονται στο άμεσο μέλλον. Η Ελλάδα παρακολουθεί στενά την υπόθεση, επιμένοντας στα δικά της προγράμματα αμυντικών εξοπλισμών και υποστηρίζοντας πως έχει κατορθώσει να επιβάλει στους συμμάχους μια ρήτρα μη ανταγωνισμού.
Η αναβάθμιση
Σημειώνεται πως την ίδια ώρα που ο Ερντογάν βρισκόταν στον Λευκό Οίκο, ο Ελληνας πρωθυπουργός στη Νέα Υόρκη συναντούσε τον πρόεδρο της Lockheed Martin, επιβεβαιώνοντας την καλή συνεργασία και την πρόοδο στα ελληνικά προγράμματα αναβάθμισης των F-16 και των προμηθειών F-35.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος είχε ήδη σημειώσει πως η Ελλάδα δεν μπορεί να επιβάλλει πωλήσεις εξοπλισμών σε άλλες χώρες, αλλά θεωρεί αυτονόητο πως οι εξοπλισμοί δεν θα χρησιμοποιούνται σε βάρος της χώρας ή άλλων συμμάχων, κάτι που έχει καταστεί μέρος κάθε σχετικής συζήτησης.
Μάλιστα, ερωτηθείς χθες στο ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ για το αν ανατρέπονται οι ισορροπίες υπέρ της Τουρκίας, δήλωσε: «Εγώ δεν υποτιμώ την καρφίτσα, αλλά θεωρώ ότι πολύ πιο σημαντική από μια καρφίτσα είναι η ουσία. Και η ουσία από τον ίδιο τον πρόεδρο Τραμπ ήταν οι όροι που έβαλε στην Τουρκία για να προχωρήσει η συζήτηση για τα F-35, που -το επαναλαμβάνω- για την Ελλάδα δεν υπάρχει όρος.
Και να “κουμπώσω” πάνω σε αυτό, να προσθέσω ότι δεν είναι και το μόνο. Δεν είναι μόνο ο όρος του προέδρου Τραμπ». Προσθέτοντας πως «είναι και το τι συμβαίνει στο Κογκρέσο και στις διαδικασίες που υπάρχουν, που εκπρόσωποι και των δύο πολιτικών δυνάμεων των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής έχουν τοποθετηθεί για τη συγκεκριμένη συζήτηση σχετικά με την Τουρκία».
Η επιστολή
Φυσικά, η ελληνική κυβέρνηση βλέπει με δυσπιστία την πιθανή επανεκκίνηση της συζήτησης για την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 και την ευρύτερη ενίσχυσή της, καθώς δεν επιθυμεί να βρεθεί αντιμέτωπη με ανατροπή των ισορροπιών στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε αυτό το πλαίσιο, λίγες μέρες πριν από τη συνάντηση, είκοσι Ελληνοαμερικανοί βουλευτές απέστειλαν επιστολή προς τον Τραμπ ζητώντας να διατηρηθούν οι κυρώσεις. Μεταξύ των υπογραφόντων είναι οι Κρις Πάππας, Νικόλ Μαλλιωτάκη, Ντίνα Τάιτους και Γκας Μπιλιράκης, οι οποίοι εκφράζουν ανησυχίες για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ, υποστηρίζοντας ότι η προγραμματισμένη πώληση F-16 και F-35 στην Τουρκία είναι αντίθετη με τη νομοθεσία.
Τέλος, στην ατζέντα της συνάντησης περιλαμβανόταν και το θέμα της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης στην Κωνσταντινούπολη. Ο Τραμπ ενημέρωσε τον Ερντογάν ότι το ζήτημα είχε συζητηθεί με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, με τον Τούρκο πρόεδρο να δεσμεύεται ότι η Τουρκία θα προβεί σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες για την επαναλειτουργία της Σχολής.
