Μέχρι πότε θα παραμείνουν τα «ήρεμα νερά» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και ποια θα είναι η τελική έκβαση του ελληνοτουρκικού διαλόγου; Το ερώτημα τίθεται επιτακτικά μετά τις ξαφνικές, αλλά και πρωτόγνωρες για το προφίλ του, δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, ο οποίος παραβιάζοντας το διπλωματικό πρωτόκολλο αφενός επιχείρησε να παρέμβει στην ελληνική εσωτερική πολιτική σκηνή κατηγορώντας τον υπουργό Αμυνας, Νίκο Δένδια, ότι χρησιμοποιεί τα ελληνοτουρκικά για εσωτερική κατανάλωση ως «πολιτική ασπιρίνης», αφετέρου απείλησε πως αν συνεχιστεί «η φτηνή πολιτική» των Ελλήνων θα υπάρξουν «σοβαρές στρατηγικές συνέπειες για το ελληνικό κράτος».
Διπλωματικές πηγές στην Αθήνα εκτιμούν ότι παρότι οι δηλώσεις Φιντάν είναι «μη διπλωματικές και προβλεπόμενες» δεν θα «ψυχράνουν το θετικό κλίμα που υπάρχει στις ελληνοτουρκικές σχέσεις», μολονότι οι θέσεις των δύο πλευρών στο ζήτημα των ελληνοτουρκικών διαφορών εξακολουθούν να αφίστανται με δεδομένη την αδιάλλακτη στάση που τηρεί η Αγκυρα. Θεωρούν μάλιστα ότι ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας προχώρησε σε αυτές τις «αμετροεπείς και άκαιρες δηλώσεις», όπως τις χαρακτήρισε την περασμένη Παρασκευή ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης στην δήλωση-απάντηση προς τον Χακάν Φιντάν, εξαιτίας των πρωτοβουλιών που λαμβάνει το ελληνικό κράτος για να προχωρήσουν οι έρευνες για υδρογονάνθρακες νοτίως της Κρήτης, είτε στο θέμα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ (Great Sea Interconnector-GSI).
Υπενθυμίζεται ότι στις 12 Σεπτεμβρίου είναι προγραμματισμένο να ανοίξει ο φάκελος των προσφορών για έρευνες υδρογονανθράκων στις θαλάσσιες περιοχές «Νότια Κρήτη Ι» και «Νότια Κρήτη ΙΙ», ενώ εντός του φθινοπώρου αναμένεται να ξεκινήσουν οι εργασίες για το ηλεκτρικό καλώδιο ανατολικά της Κάσου, δηλαδή εντός της θαλάσσιας περιοχής που βρίσκεται στην ΑΟΖ που οριοθέτησαν Αθήνα και Κάιρο το 2020 και η οποία παρανόμως αλληλεπικαλύπτεται από το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Επίσης σύμφωνα με πηγή του υπουργείου Εξωτερικών με άριστη γνώση των διαδικασιών της ελληνοτουρκικής προσέγγισης, είναι πιθανό οι επιθετικές αναφορές Φιντάν να έγιναν για εσωτερική κατανάλωση με δεδομένο ότι ο Τούρκος υπουργός δέχεται πιέσεις στο εσωτερικό για τον ελληνοτουρκικό διάλογο την ώρα που στη γείτονα χώρα έχει ξεκινήσει η συζήτηση διαδοχής του Ερντογάν, με τον Χακάν Φιντάν να θεωρείται υποψήφιος για το αξίωμα του προέδρου του κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP).
Εντούτοις, όπως σημειώνουν έγκριτοι αναλυτές στην «Εφ.Συν.», δεν αποκλείεται οι δηλώσεις Φιντάν να εντάσσονται σε μια στρατηγική της Αγκυρας να προκαταλάβει τη διεθνή κοινότητα, η οποία προκρίνει διαχρονικά την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών, για το ποιος είναι ο υπεύθυνος σε ένα πιθανό αδιέξοδο του ελληνοτουρκικού διαλόγου. Με αλλά λόγια ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας είναι πιθανό να επιδιώκει, στο ενδεχόμενο ενός blame game για την αποτυχία του ελληνοτουρκικού διαλόγου, να αποδώσει τις ευθύνες στην ελληνική κυβέρνηση για τη μη διευθέτηση των ελληνοτουρκικών διαφορών μέσω παραπομπής τους σε διεθνές διαιτητικό όργανο, αποκρύπτοντας τις ευθύνες της κυβέρνησης Ερντογάν για την απόκλισή της από το πνεύμα της διακήρυξης των Αθηνών που συμφώνησαν Αθήνα και Αγκυρα τον Δεκέμβριο του 2023.
Σε κάθε περίπτωση ο Σεπτέμβριος θεωρείται καθοριστικός για την πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων, καθώς στην ενεργειακή σκακιέρα της ανατολικής Μεσογείου αναμένονται εξελίξεις. Ελλάδα και Τουρκία επιχειρούν να εδραιώσουν ή να ενισχύσουν τις περιφερειακές συμμαχίες τους. Η ελληνική πλευρά επενδύει στις διπλωματικές σχέσεις με Αίγυπτο και Ισραήλ και προσπαθεί ανακτήσει το χαμένο έδαφος στις σχέσεις της με τη Λιβύη. Η δε τουρκική προσπαθεί να μπει σφήνα στην ελληνοαιγυπτιακή συμμαχία και να εδραιώσει τον ρόλο της στη Λιβύη ρίχνοντας γέφυρες στην πλευρά Χαφτάρ. Αμφότερες επιχειρούν τη στήριξη των θέσεών τους στο ζήτημα οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών.
Η Αθήνα επιδιώκει την επανέναρξη των συνομιλιών με τη λιβυκή κυβέρνηση έχοντας ως στόχο τη μη εφαρμογή της τουρκολιβυκής συμφωνίας για τις θαλάσσιες ζώνες και τη συνδιαμόρφωση ενός κοινού πλαισίου αντιλήψεων και θέσεων για τον τρόπο οριοθέτησης ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας στην περιοχή. Στον αντίποδα η Αγκυρα προσδοκά στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της αφρικανικής χώρας, ειδικά μετά την επίσκεψη του διευθυντή της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών της Τουρκίας (ΜΙΤ), Ιμπραήμ Καλίν, στην ανατολική Λιβύη.
Μέχρι στιγμής πάντως παραμένει άγνωστο τόσο το αποτέλεσμα της προσπάθειας προσέγγισης της τουρκικής κυβέρνησης με την πλευρά Χαφτάρ όσο και ο ακριβής χρόνος έναρξης των τεχνικών συνομιλιών για τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών της Αθήνας με την Τρίπολη. Δημοσιεύματα στην Τουρκία υποστηρίζουν ότι μετά την επίσκεψη Καλίν στην ανατολική Λιβύη και με δεδομένο τον ενεργό ρόλο που διαδραματίζει η Αγκυρα στην προσπάθεια ανασυγκρότησης της Λιβύης είναι θέμα χρόνου η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Αντιθέτως στην Αθήνα διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι προχωρούν oι προετοιμασίες για την πρώτη συνάντηση των τεχνικών επιτροπών, ώστε να ξαναρχίσουν οι διαπραγματεύσεις για τον καθορισμό θαλάσσιων ζωνών ανάμεσα σε Ελλάδα και Λιβύη, οι οποίες διακόπηκαν το 2010. Μάλιστα, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι συνομιλίες αναμένεται να πραγματοποιηθούν τόσο με την πλευρά της Τρίπολης όσο και με την πλευρά της Βεγγάζης.
Την ίδια ώρα καταλυτικής σημασίας θεωρείται η πιθανή συνάντηση του Ελληνα πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο περιθώριο της 80ής Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, ο κ. Μητσοτάκης είναι προγραμματισμένο να μεταβεί στη Νέα Υόρκη μετά τις 20 Σεπτεμβρίου, έχοντας εκφράσει τη θέληση να συναντηθεί με τον κ. Ερντογάν. Ωστόσο μέχρι στιγμής δεν έχει αποσαφηνιστεί πότε και αν θα πραγματοποιηθεί η συνάντηση ή απλώς η κοινή παρουσία τους στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών θα περιοριστεί σε ένα απλό τετ α τετ. Οπως πληροφορείται η «Εφ.Συν.», ήδη γίνονται επαφές μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας για τον καθορισμό της ημερομηνίας της συνάντησης μεταξύ 23 και 26 Σεπτεμβρίου.
