Η Τουρκία ανεβάζει τους τόνους στη Μέση Ανατολή

Την ώρα που οι ΗΠΑ δείχνουν να αναζητούν διπλωματικούς τρόπους για την αποφυγή μιας μετωπικής σύγκρουσης Ισραήλ-Ιράν, η ένταση στις άλλες χώρες της περιοχής φαίνεται να ανεβαίνει με ανταλλαγές μηνυμάτων και κινήσεις που παραπέμπουν σε προετοιμασίες για μια γενικευμένη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή.

Οι πληροφορίες γύρω από τις κινήσεις της Χεζμπολάχ για αναδιάταξη των δυνάμεών της στον Λίβανο συνοδεύονται με αναφορές για κινητικότητα και στη Συρία, από όλες τις αντιμαχόμενες πλευρές. Σε αυτό το σκηνικό εντείνεται ολοένα και περισσότερο η νευρικότητα της Τουρκίας, η οποία πλέον από τη μια απειλεί με άμεση εμπλοκή στη συριακή σύρραξη και από την άλλη διαμηνύει πως θα εκπροσωπεί τους Παλαιστινίους έναντι του Ισραήλ και των Αμερικανών.

Το κουβάρι στη Μέση Ανατολή δεν επιτρέπει ασφαλείς προβλέψεις για τις εξελίξεις και η ελληνική διπλωματία είναι αναγκασμένη απλώς να παρακολουθεί τις κινήσεις των μεγάλων παικτών, ελπίζοντας ότι θα αποτραπούν τα χειρότερα. Ωστόσο, οι εκτιμήσεις κάθε άλλο παρά θετικές είναι αυτές τις ώρες. Και το ερώτημα που ακολουθεί είναι τι θα γίνει στις σχέσεις Αθήνας-Αγκυρας και αν θα εκδηλωθεί εν τέλει πρωτοβουλία από τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Αντ. Γκουτέρες για το Κυπριακό.

Οι προθέσεις της κυβέρνησης Εντογάν είναι αρνητικές και το ερώτημα που ήδη απασχολεί την κυβέρνηση Μητσοτάκη, αφορά την προαναγγελθείσα συνάντηση των δύο ηγετών στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού, στις 10-11 Σεπτεμβρίου. Η απάντηση διπλωματικών πηγών, πως «είναι πολύ νωρίς», δείχνει την αβεβαιότητα για τη συνέχεια της προσέγγισης.

Στο κάδρο και η Συρία

Το ενδιαφέρον της Τουρκίας είναι εστιασμένο στη Μ. Ανατολή, κάτι το οποίο με εμφατικό τρόπο έκανε σαφές ο Τ. Ερντογάν στην επίσκεψη του προέδρου της Παλαιστινιακής Αρχής Μ. Αμπάς στην Αγκυρα. Ο Τούρκος πρόεδρος, φορώντας την παλαιστινιακή μαντίλα στους ώμους, κατηγόρησε εκ νέου το Ισραήλ και τις ΗΠΑ και δήλωσε ότι «η Τουρκία θα είναι η φωνή της Παλαιστίνης». Με τον Μ. Αμπάς να τονίζει από την πλευρά του τη σημασία της «αδελφοσύνης Παλαιστινίων και Τούρκων» και να εξαγγέλλει επισκέψεις στη Γάζα και την Ιερουσαλήμ.

Σε τουρκικά μέσα ενημέρωσης η θερμή υποδοχή του Μ. Αμπάς στην Αγκυρα, αμέσως μετά την επίσκεψη στη Μόσχα, ερμηνεύτηκε ως μια συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας για τη μεταπολεμική Γάζα, όπως σημείωσαν η Milliyet και η Hurriyet. Παράλληλα όμως σημειώνονται οι τελευταίες εξελίξεις στη Συρία, όπου οι στρατιωτικές δυνάμεις του προέδρου Αλ Ασαντ φέρονται να συνεργάζονται με τις φιλοϊρανικές ομάδες που ανασυντάσσονται, εναντίον των δυνάμεων SDF, όπου συμμετέχουν και οι κουρδικές μονάδες του YPG, τις οποίες στηρίζουν οι ΗΠΑ.

Από την Ουάσινγκτον επισήμως ανακοινώθηκε η ενίσχυση των αμερικανικών δυνάμεων στις βάσεις που διαθέτουν στην ανατολική Συρία και το Ιράκ. Από την πλευρά της η Μόσχα δήλωσε την ενίσχυση των ναυτικών της δυνάμεων στις συριακές ακτές. Είχε προηγηθεί στις αρχές του καλοκαιριού ένταση λόγω της προαναγγελίας εκλογών στις βόρειες επαρχίες των Κούρδων, οι οποίες αναβλήθηκαν επ’ αόριστον και η κατάσταση είχε εκτονωθεί.

Ο Τ. Ερντογάν είχε δηλώσει τον Ιούλιο ότι μέσα στον Αύγουστο θέλει συνάντηση με τον Αλ Ασαντ, προσβλέποντας στη διαμεσολάβηση της Ρωσίας, όμως η συνάντηση μετατέθηκε σιωπηλά για τον Σεπτέμβριο. Τα υπουργεία Εξωτερικών της Τουρκίας και της Συρίας συνεχίζουν τις συνομιλίες για το πλαίσιο μιας συμφωνίας με επίκεντρο τον αμοιβαίο σεβασμό της εθνικής κυριαρχίας και την εξομάλυνση των σχέσεών τους. Στην τουρκική πρόταση περιλαμβάνεται και η οριοθέτηση των ΑΟΖ.

Η Αγκυρα έχει κατηγορήσει ανοιχτά τις ΗΠΑ και το Ισραήλ ότι έχουν εργαλειοποιήσει τους Κούρδους για να αλλάξουν τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή και την ερμηνεία αυτή υιοθετεί ανοιχτά πλέον και το Ιράν, ενώ μέχρι πρότινος η απειλή του ISIS συγκρατούσε την πολιτική της Τεχεράνης στη Συρία. Το μέτωπο της Χεζμπολάχ με το Ισραήλ και η πιθανότητα να εξελιχθεί σε ανοιχτό πόλεμο στον νότιο Λίβανο και τη νότια Συρία φέρνει την Τουρκία σε παράλληλη τροχιά με το Ιράν αλλά και με τη Ρωσία.

Προετοιμασίες για τα χειρότερα

Την περασμένη Δευτέρα ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας Αντ. Μπλίνκεν είχε τηλεφωνική συνομιλία με τον Χ. Φιντάν και σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών της Τουρκίας ζητήθηκε από την πλευρά των ΗΠΑ ο μετριασμός της οργής του Ιράν κατά του Ισραήλ. Δεν έγινε γνωστό εάν ο Τούρκος ΥΠΕΞ επικοινώνησε με τον Ιρανό ομόλογό του.

Την Τετάρτη πάντως έγινε γνωστό από το Κάιρο ότι ο Αιγύπτιος ΥΠΕΞ είχε διαδοχικές συνομιλίες με τους ομολόγους του της Τουρκίας, της Σ. Αραβίας και των ΗΑΕ και «διατυπώθηκε η ανησυχία όλων» για τον κίνδυνο να καταστεί «ανεξέλεγκτη η κατάσταση και να διευρυνθεί η αστάθεια στην περιοχή».

Διπλωματικές πηγές στις Βρυξέλλες διαπιστώνουν επιδείνωση της κατάστασης, παρά τις συνεχιζόμενες διπλωματικές προσπάθειες από ΗΠΑ, Αίγυπτο και Κατάρ να επιτευχθεί εκεχειρία στη Γάζα. Ενδεικτικά αναφέρονται τα διπλωματικά ανοίγματα του Ιράν προς το Πακιστάν και το Τουρκμενιστάν, όπως και της Αιγύπτου προ το Σουδάν και τη Σομαλία.

Από την πλευρά της η Ε.Ε. σε αυτή τη φάση προσπαθεί να προετοιμάσει όσο καλύτερα γίνεται το σενάριο εκκένωσης πολιτών των χωρών της από τον Λίβανο και οι πρεσβευτές των ευρωπαϊκών χωρών επισκέφθηκαν προχθές τις πύλες εισόδου που έχει ορίσει η Κύπρος με το σχέδιο «Εστία». Και αυτό το σχέδιο έχει προκαλέσει την αντίδραση του Ερ. Τατάρ, όπως άλλωστε το «Αμάλθεια» για βοήθεια στη Γάζα, χωρίς πάντως να δημιουργείται κάποιο πρακτικό ή πολιτικό πρόβλημα.