Με αντιφατικά μηνύματα προς πάσα κατεύθυνση αποχαιρετά το 2023 η Αγκυρα και με ανάλογο τρόπο ετοιμάζεται να καλωσορίσει το 2024. Ο Τ. Ερντογάν έχει ορίσει ως υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνο για την περιοχή –και τη χώρα του– τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπ. Νετανιάχου, για τον οποίο χρησιμοποιεί ολοένα και βαρύτερους χαρακτηρισμούς, κόβοντας και τις στενές διπλωματικές γέφυρες που είχαν απομείνει, ενώ καλεί ως πρώτο προσκεκλημένο της νέας χρονιάς τον πρόεδρο του Ιράν Ε. Ραϊσί.
Η επίσκεψη Ραϊσί στην Αγκυρα, στις 4 Ιανουαρίου, επιβεβαιώθηκε από την Τεχεράνη, με την υπόμνηση ότι είχε συμφωνηθεί από τον Νοέμβριο και είχε ακυρωθεί λόγω αυξημένων υποχρεώσεων των δύο προέδρων. Με βάση τον αρχικό προγραμματισμό επρόκειτο να γίνει αμέσως μετά την επίσκεψη Ερντογάν στην Αθήνα, όμως στη συνέχεια ο πρόεδρος της Τουρκίας περίμενε να συνομιλήσει με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, όπως και έγινε στις 14 Δεκεμβρίου και παράλληλα η τουρκική διπλωματία ήθελε διακαώς μία συνάντηση με τον πρόεδρο της Αιγύπτου Αλ Σίσι, η οποία εκκρεμεί.
Με την προώθηση της κύρωσης της σουηδικής ένταξης στο ΝΑΤΟ από την επιτροπή εξωτερικών της τουρκικής Βουλής στην Ολομέλεια, περί τα μέσα Ιανουαρίου, οι σχέσεις της Αγκυρας με την Ουάσινγκτον δείχνουν να μπαίνουν σε φάση εξομάλυνσης, όμως το γεγονός ότι οι σχέσεις με το Ισραήλ επιδεινώνονται συνεχώς, καθιστά τη συνέχεια απρόβλεπτη.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ Ε. Κοέν, σε συνέντευξη στο δημόσιο ραδιόφωνο Reshet Bet, κατηγόρησε τον Τ. Ερντογάν για αφερεγγυότητα και σημείωσε ότι «με αυτόν στην ηγεσία της Τουρκίας οι διπλωματικές σχέσεις (που έχουν διαρραγεί) δεν πρόκειται να αποκατασταθούν». Από την πλευρά του ο υπουργός Εμπορίου της Τουρκίας Ο. Μπολάτ δήλωνε την προηγούμενη ότι ο κύκλος οικονομικών συναλλαγών με το Ισραήλ, μετά την έναρξη του πολέμου, έχει μειωθεί στο μισό.
Αμερικανικό εκκρεμές
Τις παραμονές των Χριστουγέννων οι ισραηλινές αρχές ανακοίνωσαν ότι κατάσχεσαν στο λιμάνι Ασντότ φορτίο από την Τουρκία με προορισμό τη Ναμπλούς στη Δυτική Οχθη, επειδή εντόπισαν τμήματα όπλων και υλικά κατασκευής εκρηκτικών. Το Τελ Αβίβ ενημέρωσε την Ουάσινγκτον, ενώ οι εβραϊκές οργανώσεις και ινστιτούτα στις ΗΠΑ πιέζουν για διερεύνηση των σχέσεων Αγκυρας – Χαμάς και την επιβολή κυρώσεων.
Τα πράγματα για την αμερικανική διπλωματία περιπλέκονται, καθώς τις τελευταίες ημέρες στην εξίσωση της ασταθούς ισορροπίας προστίθεται η επανέναρξη των τουρκικών πολεμικών επιχειρήσεων στη Συρία και το Ιράκ. Την ώρα που οι αμερικανικές δυνάμεις απαντούν σε επιθέσεις στις επιθέσεις από φιλοϊρανικές ομάδες, οι τουρκικές δυνάμεις εξαπολύουν επιθέσεις κατά των κουρδικών θέσεων στη Συρία και το Ιράκ.
Προχθές ο υπουργός Αμυνας της Τουρκίας Γ. Γκιουλέρ ανακοίνωσε ότι επλήγησαν 30 στόχοι από τουρκικά αεροσκάφη και χθες η ΜΙΤ γνωστοποίησε ότι διεξήγαγε επιχειρήσεις σε πόλεις της Β. Συρίας όπου εξόντωσε στελέχη του PKK/YPG.
Υπ’ αυτό το πρίσμα, διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι η τηλεφωνική επικοινωνία που είχε την περασμένη Τετάρτη ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Α. Μπλίνκεν, με τον Χ. Φιντάν, δεν αφορούσε μόνον το θέμα της Σουηδίας και τα F-16, αλλά και την ευρύτερη κατάσταση στη Μέση Ανατολή.
Το πρόβλημα για την κυβέρνηση Μπάιντεν είναι διττό, αφού εισπράττει πολιτικό κόστος από την πολιτική Νετανιάχου, αλλά έχει και την αντίρροπη πίεση για την πολιτική Ερντογάν που αποκαλεί «Χίτλερ» τον Ισραηλινό πρωθυπουργό και αυτός κατηγορεί τον Τούρκο πρόεδρο για γενοκτονία των Κούρδων.
Το απευκταίο σενάριο για τις ΗΠΑ είναι να ανοίξουν και άλλα μέτωπα δι’ αντιπροσώπων, την ώρα που είναι σε πλήρη εξέλιξη ο πόλεμος του Ισραήλ στη Γάζα, η θερμή αντιπαράθεση με τους Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα και οι εχθροπραξίες με τη Χεζμπολάχ στον νότιο Λίβανο και τη νότια Συρία. Το σενάριο αυτό θεωρείται εφιαλτικό και για την Αίγυπτο, που διαβλέπει μεγαλύτερη εμπλοκή του Ιράν, αλλά και της Τουρκίας και υποχώρηση της δικής της επιρροής στα πράγματα.
Το Κάιρο βλέπει ως πολλαπλή απειλή την ανάμιξη της Τεχεράνης και παράλληλα αξιολογεί την αρνητική στάση της Αγκυρας στη δυτική επιχείρηση Prosperity Guardian. Συναφώς, η ενέργεια της Λιβύης να γνωστοποιήσει στον ΟΗΕ πως οριοθετεί ως αιγιαλίτιδα ζώνη τον κόλπο της Σύρτης και η άσκηση της Τουρκίας στην Α. Μεσόγειο (με δοκιμή της τορπίλης AKYA, η οποία σύμφωνα με την ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Αμυνας έπληξε στόχο στις 12.000 γιάρδες), μόνον ως ανοίγματα συνεργασίας δεν εκλαμβάνονται.
Βοήθεια στους αμάχους
Είναι ενδεικτικό της κατάστασης το γεγονός ότι τις τελευταίες ημέρες η επίσημη διπλωματία έχει δώσει τη θέση της στις Μυστικές Υπηρεσίες. Ο επικεφαλής των αιγυπτιακών Υπηρεσιών, Ντ. Ρασουάν, κάλεσε εκ νέου στο Κάιρο τη Χαμάς για συνομιλίες, ενώ παράλληλα βρίσκεται σε επαφή με τον αρχηγό της Μοσάντ, Ντ. Μπαρνέα.
Σε επίσημο διπλωματικό επίπεδο οι συζητήσεις επικεντρώνονται στο ανθρωπιστικό σκέλος και τη διαμόρφωση των όρων της επόμενης ημέρας. Το Κάιρο δεν θέλει σε καμία περίπτωση να βρεθεί στη θέση να ανοίξει τα σύνορά του στον γενικό πληθυσμό της Γάζας, θέση που συμμερίζεται απόλυτα και η Ε.Ε., υπό τον φόβο νέων προσφυγικών πιέσεων. Ωστόσο, το Ισραήλ δεν δείχνει για την ώρα διατεθειμένο να ακούσει τις ανησυχίες της Ε.Ε., ούτε και των ΗΠΑ.
Η αλλαγή των ισραηλινών πολεμικών επιχειρήσεων στη Γάζα με μείωση των σαρωτικών βομβαρδισμών είναι το πρώτο ζητούμενο για τη διεθνή κοινότητα, ώστε να καταστεί δυνατή η μεταφορά βοήθειας προς τους άμαχους. Η επιχείρηση «Αμάλθεια» μέσω Κύπρου έχει κολλήσει και τα πλοία παραμένουν καθηλωμένα στη Λάρνακα και τη Μάλτα. Μετά την Πρωτοχρονιά ο Γ. Γεραπετρίτης θα επισκεφθεί τη Λευκωσία, ενώ στη συνέχεια προγραμματίζονται επισκέψεις στο Κάιρο, το Τελ Αβίβ και το Αμμάν και τη Ραμάλα.
Από τις Βρυξέλλες, διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι στην περιοχή θα μεταβεί και η υπουργός Εξωτερικών του Βελγίου Χ. Λαμπίντ (το Βέλγιο αναλαμβάνει την προεδρία της Ε.Ε.) η οποία έχει αρχίσει κύκλο επαφών με τους ομολόγους της και εξετάζεται έκτακτο Συμβούλιο Εξωτερικών.
