Πριν από έναν χρόνο, στις 11 Δεκεμβρίου 2022, ο Τ. Ερντογάν απειλούσε ότι θα εξαπολύσει «Tayfun» στην Αθήνα, σημειώνοντας πόσο τρομάζουν οι Ελληνες με την κατασκευή βαλλιστικών πυραύλων από την Τουρκία. Προχθές, αναφερόμενος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις έκανε λόγο για «αδέλφια, που είναι φυσικό, όπως και οι γείτονες κάπου να διαφωνούν» και συνομολόγησε με τον Κ. Μητσοτάκη μια «νέα σελίδα».
Η «νέα σελίδα» στα ελληνοτουρκικά, έτσι όπως αποτυπώθηκε πολιτικά με τη Διακήρυξη Καλής Γειτονίας που φέρει τις υπογραφές Μητσοτάκη – Ερντογάν, σχολιάστηκε θετικά από τα ευρωπαϊκά και αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, όπως άλλωστε στην Ελλάδα και την Τουρκία. Από το 2016, μετά την απόπειρα πραξικοπήματος, είναι η πρώτη φορά που ο Τούρκος πρόεδρος απέφυγε να προβάλει αναθεωρητικές αξιώσεις και δηλώσεις ισχύος. Και, φυσικά, η στροφή αυτή δεν μπορεί να ερμηνευτεί, όπως ο ίδιος θέλει, σαν αποτέλεσμα της «αναθεώρησης της ελληνικής οπτικής» έναντι της Τουρκίας που «απειλούνταν από την Ελλάδα».
Το ερώτημα τώρα με την αλλαγή σελίδας είναι πώς θα προχωρήσουν περαιτέρω οι δύο πλευρές στη διαδικασία επαναπροσέγγισης, που άρχισε άτυπα τον Φεβρουάριο (μετά τον φονικό σεισμό στην Τουρκία) και το προεκλογικό moratorium, που επαναβεβαιώνεται σιωπηλά από συνάντηση σε συνάντηση και θα είναι σε ισχύ όπως όλα δείχνουν έως την επίσκεψη του Κ. Μητσοτάκη στην Αγκυρα την προσεχή άνοιξη. Οι διπλωματικές εκτιμήσεις εκατέρωθεν βλέπουν συνέχεια της πολιτικής «ήρεμων νερών» για όλο το 2024. Οι πολιτικές συνομιλίες και η πορεία των ΜΟΕ θα κρίνουν εν πολλοίς εάν θα επιχειρηθεί το μεγάλο βήμα για τις διαφορές.
Η διατύπωση της Διακήρυξης Καλής Γειτονίας για «αποχή από κάθε δήλωση, πρωτοβουλία ή ενέργεια που θα μπορούσε να υπονομεύσει ή να απαξιώσει το γράμμα και το πνεύμα αυτής της διακήρυξης ή να θέσει σε κίνδυνο τη διατήρηση της ειρήνης και της σταθερότητας στην περιοχή τους» αφήνει πολλά περιθώρια ερμηνειών. Ανατρέχοντας στο παρελθόν, για την Τουρκία ήταν προκλητικές ακόμη και οι επισκέψεις αξιωματούχων στα ελληνικά νησιά. Θα είναι οξύμωρο να πηγαίνουν Τούρκοι με τουριστική visa στο Καστελόριζο και να καταγγέλλεται η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κ. Σακελλαροπούλου. Ομοίως, ζητήματα μπορεί να δημιουργηθούν στα μειονοτικά ή σε θέματα συνεργασίας για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας.
Επίλυση θεμάτων
Το διάστημα αυτό θεωρείται χρήσιμο και για τις δύο χώρες να κλείσουν τα άλλα εξωτερικά μέτωπα που έχουν, πολλά εκ των οποίων μπορούν να χαρακτηριστούν αλληλένδετα. Για την Αθήνα, το πιεστικότερο είναι το πρόβλημα με την Αλβανία, λόγω της υπόθεσης Μπελέρη. Η άρνηση του Ε. Ράμα να αποδεχτεί την εκλογή του δημάρχου, αφενός έχει συνέπειες στην ενταξιακή διαδικασία της γείτονος, αφετέρου έχει παγώσει τη διευθέτηση των ΑΟΖ με προσφυγή στη Χάγη. Η ελληνική κυβέρνηση είχε επενδύσει στην επίλυση της εκκρεμότητας, θεωρώντας ότι θα είχε ένα επιπλέον επιχείρημα στις συνομιλίες για τις θαλάσσιες ζώνες με την Τουρκία.
Από την άλλη, η Τουρκία έχει επίσης κολλήσει στις συνομιλίες με την Αίγυπτο που αφορούν και το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο και κατ’ επέκταση τις θαλάσσιες ζώνες Ελλάδας – Λιβύης και μελλοντικά Ελλάδας – Τουρκίας. Με τον πόλεμο στη Γάζα και τις σχέσεις του Αραβικού Κόσμου με το Ισραήλ σε δοκιμασία, είναι αμφίβολο εάν θα προχωρήσουν άμεσα οι συνομιλίες της Αγκυρας με το Κάιρο για την Ανατολική Μεσόγειο.
Επιπλέον, οι σχέσεις της Τουρκίας με το Ισραήλ έχουν περιέλθει σε νέα κρίση και δεν διαφαίνεται επί του παρόντος διάθεση εκτόνωσης. Στη θεώρηση Ερντογάν για το Μεσανατολικό, οι ΗΠΑ και ο Μπ. Νετανιάχου ευθύνονται αποκλειστικά για τον πόλεμο στη Γάζα, ωστόσο δεν είναι σαφές από την τουρκική διπλωματία εάν μπορεί να προωθηθεί κάποια λύση στην παρούσα κατάσταση. Υπ’ αυτή την οπτική, η Αγκυρα έχει κάθε λόγο να προχωρήσει σε εξομάλυνση με τις άλλες γειτονικές χώρες, την Ελλάδα και την Αίγυπτο κυρίως, προκειμένου να αποκαταστήσει τους διαύλους με την Ε.Ε. και τις χώρες του Αραβικού Συνδέσμου.
Μεγάλα στοιχήματα
Το πρόβλημα της Τουρκίας όμως με την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ δεν είναι μόνο οι σχέσεις γειτονίας. Η αντιδυτική ρητορική του Τ. Ερντογάν, παρότι έχει μετριαστεί στο Ουκρανικό, επανέρχεται με το Παλαιστινιακό και είναι επόμενο τα ερωτήματα για τη στρατηγική αυτονόμηση που επιδιώκει η Αγκυρα να παραμένουν στο τραπέζι.
Το τουρκικό παζάρι για τα F-16 και την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ έχει επιφέρει σοβαρό πρόβλημα αξιοπιστίας με τη μετάθεση της ενταξιακής κύρωσης από μήνα σε μήνα. Στην πτήση επιστροφής από την Αθήνα ο Τ. Ερντογάν είπε στους δημοσιογράφους ότι «οι ΗΠΑ θα πρέπει να κάνουν ό,τι είναι απαραίτητο για τα F-16 ώστε να ολοκληρωθεί η διαδικασία για την ένταξη της Σουηδίας». Ο Χ. Φιντάν βρίσκεται στην Ουάσινγκτον και αναμένεται να θέσει εκ νέου το ζήτημα στον Αν. Μπλίνκεν.
Το Κογκρέσο είχε προγραμματίσει την εξέταση της τελικής συμφωνίας μέχρι τα τέλη του 2023, όμως, ενώ οι τεχνικές παράμετροι έχουν συμφωνηθεί, δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα το πολιτικό μέρος, που αφορά στους όρους που είχαν τεθεί από την Επιτροπή Εξωτερικών για την αποφυγή προκλήσεων κατά συμμαχικών χωρών και φιλικών δυνάμεων.
Στο προσεχές συμβούλιο κορυφής της Ε.Ε., 14-15 Δεκεμβρίου, η Τουρκία περιμένει δύο βασικές δεσμεύσεις, την επικαιροποίηση της συμφωνίας για το προσφυγικό/μεταναστευτικό με πρόσθετα κονδύλια ύψους 3,5 δισ. ευρώ και μια καλή αναφορά στις ευρωτουρκικές σχέσεις. Η «νέα σελίδα» Ε.Ε. – Τουρκίας αποτυπώνεται με παρατηρήσεις μικρής έντασης σε σχέση με προηγούμενες, αλλά δεν είναι kazan-kazan για τον Τ. Ερντογάν.
