Η νέα αντιδυτική στροφή του Τ. Ερντογάν για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή βάζει νέες μεταβλητές και στην εξίσωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Αθήνα και Αγκυρα έχουν διαμετρικά αντίθετες θέσεις στον πόλεμο Ισραήλ-Χαμάς. Ο Τούρκος πρόεδρος εξυμνεί την παλαιστινιακή οργάνωση και πρωτοστατεί στις χώρες της Ισλαμικής Διάσκεψης για τη λήψη αντι-ισραηλινών μέτρων, πολιτικών και οικονομικών.
Η ελληνική κυβέρνηση συμπλέει με τις ΗΠΑ και την Ε.Ε. Η τηλεφωνική συνομιλία Γεραπετρίτη-Φιντάν δεν απέφερε κάτι ως προς το Μεσανατολικό και οι δύο υπουργοί Εξωτερικών αρκέστηκαν να επιβεβαιώσουν τα επόμενα διμερή βήματα.
Οι συζητήσεις για τα ΜΟΕ θα διεξαχθούν όπως έχει προγραμματιστεί στις 10-11 Νοεμβρίου στην Αγκυρα, με επικεφαλής τους πρέσβεις Κ. Λαλάκη και Μ. Ακτσαπάρ, ο οποίος χειρίζεται τον πολιτικό διάλογο και τη θετική ατζέντα. Η προετοιμασία για το Ανώτατο Συμβούλιο στις 7 Δεκεμβρίου, στη Θεσσαλονίκη, συνεχίζεται κανονικά. Στη διαδικασία επαναπροσέγγισης επιδιώκει ρόλο και η Γερμανία.
Στις 15 Νοεμβρίου έχει οριστεί η επίσημη επίσκεψη του Κ. Μητσοτάκη στο Βερολίνο και στη συνέχεια προγραμματίζεται επίσκεψη του Τ. Ερντογάν, για τις 18 Νοεμβρίου, σε ανταπόδοση των επισκέψεων του Ο. Σολτς σε Αθήνα και Αγκυρα. Εντούτοις, με την τροπή που έχουν τα πράγματα στη Μέση Ανατολή και την αντιπαράθεση της Τουρκίας με το Ισραήλ και τη Δύση, η καγκελαρία είναι σε συνομιλίες για αναβολή της επίσκεψης Ερντογάν.
Δεύτερες σκέψεις στο Βερολίνο
Η ατμόσφαιρα στη γερμανική κυβέρνηση είναι βαριά για την τουρκική πολιτική στη Μ. Ανατολή, με τους Πράσινους και τους Φιλελεύθερους να θεωρούν ότι ο Τ. Ερντογάν προβάλλει επικίνδυνα αναθεωρητικά σχέδια και κινείται παράλληλα με το Ιράν. Μία νέα σύμπραξη Τουρκίας-Ιράν-Ρωσίας, στα πρότυπα της Αστάνα για τη Συρία, έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τους σχεδιασμούς των ΗΠΑ και της Ε.Ε. για την ευρύτερη περιοχή.
Και παρά το γεγονός ότι αυτό ήταν σαφές στην Αγκυρα, πολύ πριν από την έναρξη του πολέμου Ισραήλ-Χαμάς (με την προώθηση των διαδικασιών επαναπροσέγγισης της Τουρκίας με Ελλάδα, Αίγυπτο και Ισραήλ), η πολιτική Ερντογάν έχει δυναμιτίσει τους διαύλους με την κυβέρνηση Νετανιάχου, κινείται ανταγωνιστικά με την κυβέρνηση Σίσι και διατηρεί μόνον την ελληνοτουρκική επανεκκίνηση. Ως πότε όμως;
Για τη συνέχεια υπάρχουν δύο εκ διαμέτρου αντίθετες προβλέψεις. Η πρώτη, θετική, στηρίζεται στη διαπίστωση πως η Αγκυρα όταν βρίσκεται απέναντι σε μεγάλες προκλήσεις δεν προχωρά σε άλλες προκλήσεις. Η δεύτερη, αρνητική και εν πολλοίς ανησυχητική, συναρτάται με τις νέες φυγόκεντρες της Τουρκίας από την τροχιά της Δύσης. Στην περίπτωση αυτή ο διμερής διάλογος θα πάρει χαρακτήρα ανοιχτής αντιπαράθεσης. H ένταξη της νησίδας Ζουράφα, 6 ν.μ. ανατολικά της Σαμοθράκης, στα σχέδια τουρκικής άσκησης δείχνει ότι η θεώρηση των γκρίζων ζωνών δεν έχει ατονήσει ούτε κατ’ ελάχιστον.
Και στην έναρξη του Ουκρανικού ο Ταγίπ Ερντογάν προσπάθησε να προωθήσει τη στρατηγική αυτονομία του έναντι των ΗΠΑ και της Ε.Ε., με ανοίγματα προς τη Μόσχα, που απέδωσαν πολιτικά οφέλη για το κόμμα του ΑΚΡ στις εκλογές, αλλά οι εξαρτήσεις από τη Δύση ήταν και παραμένουν ισχυρές, όπως φάνηκε από τη μετεκλογική προσπάθεια επαναπροσέγγισης των ΗΠΑ με τα F-16 και της Ε.Ε. για μια νέα εταιρική σχέση.
Λύνει και τον τελευταίο κάβο
Τώρα όμως ο Τ. Ερντογάν δείχνει να αγνοεί όλα τα μηνύματα των ΗΠΑ και της Ε.Ε. Στην τελευταία συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου τη Δευτέρα, έστειλε κι άλλο επιθετικό μήνυμα λέγοντας ότι η στρατιωτική επίδειξη στον Βόσπορο (στις 29 Οκτωβρίου για την 100ή επέτειο από την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας) «δεν έδειξε μόνο τη δύναμη του ναυτικού μας, αλλά περιείχε και στρατηγικά σημαντικά μηνύματα». Ποια είναι τα μηνύματα και ποιοι οι αποδέκτες, οι ερμηνείες ποικίλλουν. Ορισμένα τουρκικά μέσα έσπευσαν να αναφερθούν στις διεκδικήσεις στο Αιγαίο και την Αν. Μεσόγειο (CNN Turk, Hurriyet), ενώ άλλα θεωρούν πως οι βλέψεις («τα σύνορα της καρδιάς» του Τούρκου προέδρου) επεκτείνονται στις θαλάσσιες ζώνες του Λιβάνου και της Γάζας.
Ο Τ. Ερντογάν έχει χάσει την υπομονή του εδώ και καιρό με τη διοίκηση Μπάιντεν (για τη σουηδική ένταξη στο ΝΑΤΟ με αντάλλαγμα τα F-16) όπως και με τις Βρυξέλλες. Η συμφωνία σύνδεσης του 1963, το πρωτόκολλο του 1973, η αίτηση πλήρους μέλους του 1987, η τελωνειακή ένωση του 1995, η σύνοδος κορυφής του Ελσίνκι το 1998 και το καθεστώς της υποψήφιας χώρας, η έναρξη των συζητήσεων πλήρους ένταξης του 2005, ακόμη και οι σύνοδοι κορυφής Τουρκίας-Ε.Ε. τη διετία 2015-2016 μετά τα προσφυγικά και μεταναστευτικά κύματα, καταγράφονται στην τουρκική πολιτική σαν σταθμοί χωρίς προορισμό.
Στα άκρα οι σχέσεις με ΗΠΑ-Ε.Ε.
Η θέση του T. Ερντογάν όμως στη νέα κρίση της Μέσης Ανατολής, ρητά αντιδυτική και εν πολλοίς πολεμική κατά του Ισραήλ (με αναθεωρητικά υπονοούμενα για το ισραηλινό κράτος) είναι μια άκρως ανησυχητική εξέλιξη, που, όπως σημειώνουν διπλωματικές πηγές στις Βρυξέλλες, μπορεί να οδηγήσει σε ευρύτερη ανάφλεξη, στη Συρία και στον Λίβανο, όπου η ένταση υποδαυλίζεται από το Ιράν με τη Χεζμπολάχ. Στην περίπτωση αυτή η ανάφλεξη μπορεί να εξαπλωθεί έως το Ιράκ και την Υεμένη, ενώ δεν αποκλείεται να ακολουθήσει ντόμινο εσωτερικών αναταράξεων στις άλλες αραβικές χώρες που δέχονται μεγάλες πιέσεις να κόψουν τους δεσμούς με Ισραήλ και ΗΠΑ.
Δεν είναι αδιάφορο πολιτικά ότι τις πιέσεις στο εσωτερικό της Τουρκίας υποδαυλίζει ο ίδιος ο Τ. Ερντογάν με τον κυβερνητικό του εταίρο Ντ. Μπαχτσελί. Την Κυριακή μάλιστα έχει ανακοινωθεί νέο συλλαλητήριο έξω από την αμερικανική βάση του Ιντσιρλίκ, την ίδια ημέρα που η τουρκική διπλωματία περίμενε τον Αντ. Μπλίνκεν στην Αγκυρα – και δεν έχει ακόμα επιβεβαιωθεί. Συναφώς, οι πληροφορίες σε τουρκικά μέσα αναφέρουν ότι στις συνομιλίες που είχε ο Τ. Ερντογάν με ηγέτες άλλων χωρών της Ισλαμικής Διάσκεψης έριξε την ιδέα επιβολής εμπάργκο στο Ισραήλ και κλιμάκωσης της αντιπαράθεσης με τη Δύση.
Οι κινήσεις αυτές θα έχουν πολιτικές και κατ’ επέκταση οικονομικές επιπτώσεις στην Τουρκία. Φαίνεται πάντως ότι ο Τ. Ερντογάν υπολογίζει πως μπορεί να τις αντισταθμίσει. Αλλωστε και πριν από την 7η Οκτωβρίου τα μηνύματα της Δύσης για την τουρκική οικονομία δεν ήταν αυτά που προσδοκούσε η Αγκυρα.
