Τα επεισόδια στην Πύλα της Κύπρου από το κατοχικό καθεστώς εις βάρος της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ αφήνουν βαριά σκιά στην επαναπροσέγγιση που επιδιώκει η Τουρκία με την Ε.Ε. και παράλληλα εισάγουν νέα δεδομένα στη διαδικασία της επαναπροσέγγισης μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας.
Το Κυπριακό θα είναι ένα από τα βασικά θέματα στις διαβουλεύσεις που θα διεξαχθούν στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, με τη Λευκωσία να επιδιώκει ως άμεσο απτό βήμα για την επανέναρξη των συνομιλιών τον ορισμό ειδικού απεσταλμένου από τον γενικό γραμματέα του Οργανισμού, Α. Γκουτέρες.
Η αρνητική τροπή πήρε για την Τουρκία η υπόθεση της Πύλας φαίνεται στην ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Αμυνας ότι για το έργο του παράνομου δρόμου στη νεκρή ζώνη εναπόκειται στην τουρκοκυπριακή ηγεσία να αποφασίσει τι θα πράξει στη συνέχεια. Δεν είναι η διοίκηση του Ε. Τατάρ που σχεδίασε το έργο και έβαλε μπρος τις μπουλντόζες εις πείσμα των προειδοποιήσεων από την UNFICYP.
Ωστόσο, θα πρέπει να βρει τώρα μία εύσχημη αναδίπλωση, ώστε να περιοριστούν οι διεθνείς επικρίσεις που δέχεται η κυβέρνηση Ερντογάν. Ο ίδιος ο πρόεδρος της Τουρκίας είχε δώσει πλήρη κάλυψη στο ψευδοκράτος και κατηγόρησε τον ΟΗΕ για τη στάση του έναντι των Τουρκοκυπρίων, όμως η Τουρκία δεν θέλει να κουβαλάει το βάρος της Πύλας στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο.
Το ερώτημα είναι αν θα καταφέρει ο Τ. Ερντογάν να παρακάμψει για ακόμα μία φορά το Κυπριακό και να εμφανιστεί στη Ν. Υόρκη με την κατά τα λοιπά θετική ατζέντα του, στο επίκεντρο της οποίας βρίσκεται πάντα η Τουρκία ως ανερχόμενη παγκόσμια δύναμη. Ο υπουργός Εξωτερικών Χ. Φιντάν επισκέφθηκε προχθές το Κουρδιστάν του Ιράκ για συμφωνίες διμερούς συνεργασίας, ενώ η τουρκική διπλωματία περιμένει σύντομα από Ισραήλ και Αίγυπτο την οριστικοποίηση των επισκέψεων του Μπ. Νετανιάχου και του Α. Αλ Σίσι το προσεχές διάστημα.
Ουσιαστικά, με τις επισκέψεις αυτές περιμένει πως θα έχει διαπιστευτήρια για τις επαφές στη Ν. Υόρκη με τον αμερικανικό παράγοντα και την Ε.Ε. Πλην όμως οι ΗΠΑ και η Ευρώπη δεν έχουν λόγους να βιαστούν για την αναθέρμανση των σχέσεων με την Αγκυρα, ενόσω ο πρόεδρος Τ. Ερντογάν επιμένει στην ιδιότυπη σχέση με το Κρεμλίνο και περιμένει τον πρόεδρο της Ρωσίας Βλ. Πούτιν στην πρώτη επίσκεψη σε ΝΑΤΟϊκή χώρα.
Η μοναξιά Ερντογάν
Το παράδοξο για τη διπλωματία του Τ. Ερντογάν είναι πως ούτε οι BRICS έδειξαν να επείγονται για την ένταξη της Τουρκίας. Στη σύνοδο των «5» της Ν. Αφρικής, στις 22 Αυγούστου, αποφασίστηκε η ένταξη πέντε νέων χωρών από την 1/1/2024 (Αίγυπτος, Αργεντινή, Αιθιοπία, Ιράν, Σ. Αραβία και ΗΑΕ), όμως η περίπτωση της Τουρκίας μετατέθηκε σιωπηλά για την επόμενη σύνοδο, που θα γίνει του χρόνου στη Ρωσία.
Εναν χρόνο πριν, η Αγκυρα προεξοφλούσε την ένταξη, σημειώνοντας το στρατηγικό βάθος που θα έδινε στον συνασπισμό των ανερχόμενων οικονομικά δυνάμεων, πέραν της Δύσης, και τώρα επιζητεί επίσπευση της ενταξιακής πορείας στην Ε.Ε.
Αυτή η διπλωματική μοναξιά της Τουρκίας υπογραμμίζεται τρόπον τινά με την επίσκεψη του πρωθυπουργού της Ινδίας Ν. Μόντι στην Αθήνα για την αναβάθμιση των διμερών σχέσεων σε στρατηγική συνεργασία, με στόχο από το Ν. Δελχί την ενίσχυση των εμπορικών σχέσεων με την Ε.Ε.
Η επιλογή της Ελλάδας ως γέφυρας για τις σχέσεις Ινδίας – Ε.Ε. είχε αρχίσει προ διετίας επί Ν. Δένδια στο υπουργείο Εξωτερικών και ολοκληρώθηκε με τον Γ. Γεραπετρίτη, ο οποίος στη Ν. Υόρκη θα έχει νέες συνομιλίες με τον Ινδό ομόλογό του, Σ. Τζαϊσανκάρ, για εμβάθυνση της διπλωματικής συνεργασίας.
Η Ινδία όπως και άλλες χώρες των BRICS -παλαιές και νέες- πιέζουν για μεταρρυθμίσεις στις δομές του Οργανισμού και την αναβάθμιση των ρόλου των νέων δυνάμεων. Η Ελλάδα από την πλευρά της επιδιώκει την εκλογή της στο Συμβούλιο Ασφαλείας για την περίοδο 2025-26. Μέσα στον Σεπτέμβριο ο Γ. Γεραπετρίτης θα έχει συναντήσεις και με τους ομολόγους του της Σ. Αραβίας και των ΗΑΕ.
Εν αναμονή
Τις επόμενες ημέρες αναμένεται να διαμορφωθεί η ατζέντα της νέας συνάντησης Μητσοτάκη – Ερντογάν, στο περιθώριο της Γ.Σ. του ΟΗΕ. Οι υπουργοί Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης και Χ. Φιντάν είναι σε επαφή για την αναζήτηση ημερομηνίας συνάντησης για τη διαδικασία (οδικός χάρτης, χρονοδιάγραμμα, περιεχόμενο της ατζέντας). Εάν δεν βρεθεί ημερομηνία από τους υπουργούς, η συνάντηση κορυφής της Ν. Υόρκης θα προετοιμαστεί σε διπλωματικό επίπεδο. Παράλληλα θα πρέπει να βρεθεί ημερομηνία για το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας που έχει προαναγγελθεί ότι θα γίνει στη Θεσσαλονίκη.
Φυσικά οι σχεδιασμοί εκατέρωθεν δεν γίνονται σε λευκό καμβά, αλλά μέσα στο πλαίσιο των ευρύτερων εξελίξεων και η Κύπρος είναι κομβικό σημείο, όπως φάνηκε και από το επεισόδιο στην Πύλα. Η πρόκληση από την Τουρκία δεν αποσκοπεί βεβαίως στη βελτίωση της ανθρωπιστικής κατάστασης, όπως διατείνεται η Αγκυρα.
Παραπέμπει σε στρατιωτικό σχεδιασμό και αυτό είναι αντιληπτό από όλες τις πλευρές. Ενδεικτική είναι η δήλωση του προέδρου της Επιτροπής Εξωτερικών της Γερουσίας των ΗΠΑ, Ρ. Μενέντεζ, για κίνδυνο προσάρτησης των Κατεχόμενων και η παρότρυνση προς την αμερικανική διπλωματία να πιέσει για ψήφισμα του ΟΗΕ, πέραν της δήλωσης που έχει κάνει το Συμβούλιο Ασφαλείας.
Εφόσον η Πύλα δεν κλείσει με απτή αναδίπλωση της τουρκοκυπριακής πλευράς, η Αθήνα δεν μπορεί να είναι επισπεύδουσα στην επανεκκίνηση των ελληνοτουρκικών. Πέραν της νέας πρωτοβουλίας του ΟΗΕ, θα τεθεί και στην Ε.Ε. ζήτημα διορισμού ειδικού απεσταλμένου στην Κύπρο, ώστε να έχει άμεσο ρόλο στις συνομιλίες για το Κυπριακό, ειδικά εάν ανοίξει και επισήμως τον Δεκέμβριο θέμα αναβάθμισης της ευρωτουρκικής σχέσης.
