Nέα μνημόνια συνεργασίας για τους υδρογονάνθρακες υπέγραψαν χθες Τουρκία και Λιβύη καθώς και σειρά άλλων συμφωνιών που καλύπτουν τους τομείς της οικονομίας και της στρατιωτικής συνεργασίας και θέτουν σε κίνηση το παράνομο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο του 2019. Η αιφνιδιαστική εξέλιξη, λίγο πριν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και τη συνάντηση της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στην Πράγα, στις 6 και 7 Οκτωβρίου, ανεβάζει κατακόρυφα την ένταση στις σχέσεις της Αγκυρας με την Αθήνα και απειλεί να βάλει φωτιά στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τα κείμενα των νέων μνημονίων, από τις πληροφορίες στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης και στα λιβυκά πρακτορεία, προβλέπουν ότι η ΤΡΑΟ (η τουρκική κρατική εταιρεία υδρογονανθράκων) έχει την άδεια για τη διενέργεια ερευνών και γεωτρήσεων στη λιβυκή ΑΟΖ (έτσι όπως αποτυπώθηκε με το αυθαίρετο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο του Νοεμβρίου 2019 και καταλαμβάνει μέρος της ελληνικής ΑΟΖ, ακόμη και τμήμα εκείνης που έχει οριοθετηθεί με τη συμφωνία Ελλάδας-Αιγύπτου, τον Αύγουστο του 2020). Προβλέπει επίσης ότι η ΤΡΑΟ και οι εταίροι της έχουν τη διασφάλιση και των δύο χωρών στα έργα έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στη Λιβύη, δηλαδή να πάνε τα τουρκικά ερευνητικά σκάφη και πλωτά γεωτρύπανα στη λιβυκή ΑΟΖ και να συνοδεύονται από τουρκικά και λιβυκά πολεμικά.
Ουσιαστικά η Λιβύη εκχωρεί στην Τουρκία το δικαίωμα να κάνει ό,τι θέλει και να απειλεί την Ελλάδα εκ μέρους της, σε περίπτωση που αντιδράσει κατά της Λιβύης. Υπενθυμίζεται ότι το παράνομο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο του 2019 φτάνει μέχρι τα 6 ν.μ. από την Κρήτη με την αυθαίρετη ερμηνεία της Τουρκίας ότι τα νησιά δεν δικαιούνται να έχουν υφαλοκρηπίδα, ει μη μόνον χωρικά ύδατα.
Η εκχώρηση τμημάτων στη θαλάσσια περιοχή θα γίνει από τη Λιβύη με τη διαδικασία της μακροχρόνιας μίσθωσης προς την Τουρκία, σύμφωνα με τις πληροφορίες. Αυτές οι συμφωνίες όμως έχουν και στρατιωτικές παραμέτρους που καλύπτονται από άλλες συμφωνίες οι οποίες επίσης δεν έχουν γνωστοποιηθεί. Ο τρόπος με τον οποίο κινήθηκε η Αγκυρα, αλλά και ο χρόνος που επέλεξε για να προχωρήσει σε αυτή την κίνηση αιφνιδίασε όχι μόνον την Αθήνα αλλά και τις Βρυξέλλες.
Η προετοιμασία των νέων μνημονίων είχε γίνει υπό άκρα μυστικότητα και η διαρροή από κύκλους του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών την Κυριακή προς το δίκτυο υποστηρικτών της «γαλάζιας πατρίδας» (mavi vatan) ήταν για συμφωνίες που επίκεινται, με τη μίσθωση μέρους της λιβυκής ΑΟΖ από την τουρκική ΤΡΑΟ.
Ο Μ. Τσαβούσογλου μετά τις υπογραφές με τη λιβυκή κυβέρνηση μίλησε και για ειδική συμφωνία που πρόκειται να ακολουθήσει για το φυσικό αέριο. Επέκρινε την Ελλάδα και όσες άλλες χώρες αντιδρούν ότι «δεν τους αφορούν οι συμφωνίες μεταξύ δύο κυρίαρχων χωρών». Από την άλλη η Λίβυα ομόλογός του, Ν. Μανγκούς, είπε ότι το μνημόνιο του 2019 «δεν έχει ενεργοποιηθεί ακόμα γιατί δεν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία στον ΟΗΕ».
Δεν είναι γνωστό εάν η διπλωματική αντιπροσωπεία της Ε.Ε. στη Λιβύη είχε γνώση αυτής της εξέλιξης. Ο πρέσβης Χοσέ Σαμπαντέλ είχε συνάντηση με την υπουργό Εξωτερικών της Λιβύης Ν. Μανγκούς την Κυριακή, χωρίς αναφορά στο επίμαχο θέμα. Ερωτηματικό συνοδεύει και την εικόνα των ΗΠΑ. Ο σύμβουλος Ασφαλείας του Λ. Οίκου, Τζέικ Σάλιβαν, μετέβη προχθές στην Κωνσταντινούπολη για συνομιλίες με τον σύμβουλο του Ερντογάν, Ι. Καλίν, ο οποίος χθες ήταν στο κυβερνητικό κλιμάκιο που πήγε στη Λιβύη. Σε κάθε περίπτωση, η τουρκική κίνηση απαντά επιθετικά στην απόρριψη του τουρκο-λιβυκού μνημονίου από τις ΗΠΑ και την Ε.Ε.
Ο υπουργός Εξωτερικών Ν. Δένδιας συναντήθηκε χθες το πρωί με τον Γάλλο πρέσβη Π. Μεζονάβ και το απόγευμα με τον Αμερικανό Τζορτζ Τσούνη. Είχε επίσης τηλεφωνική συνομιλία με τον υπουργό Εξωτερικών της Αιγύπτου Σ. Σούκρι και την Κυριακή θα μεταβεί στο Κάιρο. Σε επίσημη ανακοίνωσή του το υπουργείο Εξωτερικών τονίζει ότι η Ελλάδα θα υπερασπιστεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα στην περιοχή με όλα τα νόμιμα μέσα, με πλήρη σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Στην ανακοίνωση αναφέρεται επίσης ότι «η Ελλάδα έχει προβεί σε οριοθέτηση της ΑΟΖ της με την Αίγυπτο, συμφωνία η οποία έχει συναφθεί με σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Παράλληλα, η Ελλάδα διατηρεί, όπως ορίζει η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, δικαίωμα ipso facto et ab initio (εξ υπαρχής και αυτοδικαίως) σε υφαλοκρηπίδα, η οποία, ελλείψει διμερούς συμφωνίας, ορίζεται με τη μέση γραμμή. Τέλος, επισημαίνεται ότι το τουρκο-λιβυκό “μνημόνιο” του 2019 είναι παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο. Οποιαδήποτε αναφορά ή ενέργεια σε εφαρμογή του εν λόγω “μνημονίου” θα είναι εκ των πραγμάτων παράνομη και αναλόγως της βαρύτητας της θα υπάρξει αντίδραση τόσο σε διμερές επίπεδο, όσο και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης και ΝΑΤΟ».
Ο πρόεδρος της Βουλής της Λιβύης Α. Σάλεχ με επίσημη ανακοίνωση χαρακτηρίζει παράνομα και ανυπόστατα τα νέα μνημόνια καθώς δεν έχει κυρωθεί νομοθετικά ούτε το μνημόνιο του 2019. Πλην όμως, στην κατάσταση που βρίσκεται η Λιβύη, με μια κυβέρνηση του Α. Ντμπεϊμπά ο οποίος συντόνισε τα νέα μνημόνια με την Αγκυρα και μια δεύτερη του Φ. Μπασάγκα, πρώην υπουργού Εσωτερικών και επίσης σε στενή σχέση με την τουρκική ηγεσία, οι δημοκρατικές διαδικασίες ελάχιστη σημασία έχουν για την κυβέρνηση Ερντογάν.
Ο υπουργός Ενέργειας της Λιβύης M. Αούν με ανάρτησή του στα social media ανέφερε ότι το μνημόνιο με τον Τούρκο ομόλογό του Φ. Ντονμέζ «προβλέπει την ανάπτυξη έργων που σχετίζονται με την εξερεύνηση, παραγωγή και εξαγωγή πετρελαίου, φυσικού αερίου και προϊόντων υδρογονανθράκων. Προβλέπει, επίσης, δημιουργία κοινών εταιρειών μεταξύ της Εταιρείας Πετρελαίου της Λιβύης και της ΤΡΑΟ της Τουρκίας και την υποστήριξη συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα».
