Με μία δήλωση στα χείλη υπέρ της Τουρκίας προσήλθε στην Σύνοδο Κορυφής η καγκελάριος της Γερμανίας Α. Μέρκελ προεδρεύουσα της Ε.Ε. και πρωταγωνίστρια του πολιτικού παιχνιδιού που διεξήχθη στα παρασκήνια. Το γεγονός ότι «η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ και με την Ευρώπη υπάρχει αλληλεξάρτηση για το Προσφυγικό είναι καθοριστικά στοιχεία στις ευρω-τουρκικές σχέσεις» και όλα τα άλλα έπονται. «Φυσικά και θα πρέπει να επιλύσουμε τις εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο και για μένα η διπλωματία διαδραματίζει στο σημείο αυτό σημαντικό ρόλο» ανέφερε η καγκελάριος δίνοντας τη γραμμή του Βερολίνου για τη «νέα εποικοδομητική σχέση Βρυξελλών – Αγκυρας».
Το στοίχημα που έβαλε η Α. Μέρκελ υπέρ της Τουρκίας αλλά και οι χειρισμοί του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σ. Μισέλ, άνοιξαν τις εργασίας της Συνόδου μέσα σε κλίμα έντασης όχι μόνον επί της ουσίας του επίμαχου θέματος αλλά και για τις διαδικασίες. Σφυγμομετρώντας τις διαθέσεις των ηγετών της Ε.Ε. ο Σ. Μισέλ άλλαξε την διάταξη των θεμάτων και έφερε τις σχέσεις Ε.Ε. – Τουρκίας από το τέλος στην αρχή της συνεδρίασης, μαζί με το ζήτημα των κυρώσεων για τη Λευκορωσία.
Την παραμονή της Συνόδου είχε ενημερώσει ότι οι σχέσεις Ε.Ε. – Τουρκίας και η κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο θα συζητηθούν στο δείπνο, ώστε να υπάρχει χρόνος για διεξοδική προσέγγιση όλων των πτυχών. Με αυτή τη δικαιολογία δεν δόθηκε σχέδιο συμπερασμάτων στις μόνιμες διπλωματικές αντιπροσωπείες.
Στο προσχέδιο που κυκλοφόρησε λίγο πριν αρχίσουν οι εργασίες υπήρχε αναφορά υπό τύπον υπόσχεσης ότι «η Ε.Ε. είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή της» για να διασφαλίσει τον σεβασμό της κυριαρχίας της Ελλάδας και της Κύπρου, παραβλέποντας ότι η Τουρκία συνεχίζει να προσβάλει κυριαρχικά δικαιώματα (στην κυπριακή ΑΟΖ) και συντηρεί την ακραία ρητορική στην ημερήσια διάταξη.
Σε θέση αντιπαράθεσης
Τον λόγο πήρε πρώτη η Α. Μέρκελ ως προεδρεύουσα και ακολούθησαν ο Κ. Μητσοτάκης και ο Ν. Αναστασιάδης, γεγονός που έδειξε την τεράστια απόκλιση της γερμανικής Προεδρίας από τις θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου. O Κ. Μητσοτάκης ζήτησε την απόσυρση του προσχεδίου. Για την Κύπρο ο πρόεδρος του Συμβουλίου της Ε.Ε. προσπαθούσε να διαμορφώσει ειδικό-ξεχωριστό κεφάλαιο, εκτός του βασικού σχεδίου συμπερασμάτων, μεθόδευση η οποία προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Ν. Αναστασιάδη.
Η συνεδρίαση διακόπηκε προκειμένου να γίνει συνάντηση του Σ. Μισέλ με την Α. Μέρκελ, τον Ε. Μακρόν, τον Κ. Μητσοτάκη και τον Ν. Αναστασιάδη. Οι διαδικασίες του Σ. Μισέλ έφεραν σε θέση αντιπαράθεσης την Ελλάδα και την Κύπρο με τη Γερμανία, καθώς η Α. Μέρκελ δεν ήθελε καμία αναφορά σε περιοριστικά μέτρα, θεωρώντας ότι η συμφωνία για τις διερευνητικές και η συμφωνία που ανακοινώθηκε από το ΝΑΤΟ λίγο πριν από την έναρξη της συνόδου για τη δημιουργία μηχανισμού απεμπλοκής μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, καθιστούν μη αναγκαίες τις κυρώσεις.
Και μπορεί να διευκολύνεται η Α. Μέρκελ στην επόμενη επικοινωνία που θα έχει με τον Τ. Ερντογάν να παίζει τον ρόλο του ουδέτερου μεσολαβητή, ωστόσο μέχρι αργά το βράδυ η έκβαση της συνόδου ήταν αβέβαιη. Στην προηγούμενη σύνοδο την προσπάθεια απομόνωσης της Ελλάδας και της Κύπρου είχε αναλάβει κατά κύριο λόγο η Φινλανδία, με τη βοήθεια άλλων χωρών του μπλοκ που στοιχίζεται με τη γερμανική πολιτική κατευνασμού του Τ. Ερντογάν, όπως η Μάλτα και η Ισπανία.
Τις θέσεις του μπλοκ εξέφρασε χθες ο Σ. Μισέλ στο προσχέδιο όπου αναφέρεται ότι οι 27 συμφωνούν για «μία θετική ατζέντα Ε.Ε. -Τουρκίας (για την τελωνειακή ένωση, τη διευκόλυνση του εμπορίου, και τη συνεργασία στα θέματα μετανάστευσης), με την προϋπόθεση ότι διατηρούνται οι εποικοδομητικές προσπάθειες για την διευθέτηση των θεμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο». Επίσης δρομολογείται μία «πολυμερής διάσκεψη» και η ευθύνη ανατίθεται στον Ζ. Μπορέλ.
Ως προς την Κύπρο, η μόνη αναφορά που περιελάμβανε το προσχέδιο είναι η προτροπή προς την Αγκυρα να σταματήσει τις μονομερείς ενέργειες και να αρχίσει διάλογος Λευκωσίας – Αγκυρας, για να λυθεί η διαφορά, ως να μην είναι γνωστό ότι η Τουρκία δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία. Αντιθέτως, για τη Λευκορωσία αναφέρεται η άμεση επιβολή των κυρώσεων που είχαν συζητηθεί στο Συμβούλιο Εξωτερικών.
Είχε προηγηθεί η αναφορά διπλωματικών πηγών της Κυπριακής Δημοκρατίας στο πρακτορείο Reuters ότι, για να «προχωρήσει ο κατάλογος κυρώσεων στη Λευκορωσία, θα πρέπει να υπάρξει συμφωνία και επί των προτάσεων του Ν. Αναστασιάδη», ο οποίος είχε συναντηθεί την προηγουμένη με τον Σ. Μισέλ. Την πλήρη συμπαράσταση και υποστήριξη της Ελλάδας προς την Κύπρο επανέλαβε ο Ελληνας πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης.
Δήλωση υποστήριξης Εμανουέλ Μακρόν
Σαφής ήταν και η δήλωση υποστήριξης του προέδρου της Γαλλίας Ε. Μακρόν, επισημαίνοντας ότι «θα επαναλάβουμε την στήριξή μας προς την Ελλάδα και την Κύπρο, και θα βρούμε έναν τρόπο απαιτητικού διαλόγου με την Τουρκία». Από την πλευρά του ο καγκελάριος της Αυστρίας Σ. Κουρτς, εκφραστής της πιο σκληρής γραμμής κατά της Τουρκίας, επανέλαβε ότι «η Ε.Ε. πρέπει επιτέλους να ορίσει κόκκινες γραμμές για τον πρόεδρο Τ. Ερντογάν, που σημαίνει τέλος των ενταξιακών συνομιλιών και κυρώσεις κατά της Τουρκίας».
Με ντρίμπλες όπως στο θέμα της Κύπρου, ο Σ. Μισέλ προσπάθησε να περάσει και την αναφορά στη σύρραξη Αζερμπαϊτζάν – Αρμενίας, για το οποίο η Γαλλία ήθελε να περιλαμβάνεται ρητή επισήμανση στην ανάμιξη της Τουρκίας, με κατηγορηματική αποδοκιμασία κάθε παρέμβασης ή επέμβασης τρίτης δύναμης. Και σε αυτό το θέμα οι προσπάθειες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της γερμανικής προεδρίας προκάλεσαν πολύωρη διπλωματική διαμάχη γύρω από τη διατύπωση.
