Oταν, τον περασμένο Νοέμβριο, η κυβέρνηση της Τουρκίας και η αναγνωρισμένη από τη διεθνή κοινότητα κυβέρνηση της Τρίπολης του πρωθυπουργού Φάγεζ αλ Σαράζ, (GNA), υπέγραφαν τα μνημόνια θαλάσσιας δικαιοδοσίας και αμυντικής συνεργασίας, οι δυνάμεις του στρατηγού Χαλίφα Χάφταρ (LNA) πολιορκούσαν την Τρίπολη, έλεγχαν το 65% των εδαφών της χώρας και απείχαν ελάχιστα από την κατάληψη της εξουσίας. Σήμερα, σχεδόν πέντε μήνες αργότερα, η τουρκική στρατιωτική παρέμβαση στη Λιβύη έχει αλλάξει τα δεδομένα στο έδαφος και έχει εξισορροπήσει, αν δεν έχει ανατρέψει υπέρ της, τους συσχετισμούς.
Τα τουρκικά drones, οι χιλιάδες Σύροι μισθοφόροι, οι Τούρκοι στρατιωτικοί σύμβουλοι (ειδικές δυνάμεις και πράκτορες της ΜΙΤ), ο εξοπλισμός κάθε είδους αλλά και η αποστολή τουρκικών πολεμικών σκαφών στα λιβυκά παράλια έσωσαν την κυβέρνηση Σαράζ, που για πρώτη φορά κέρδισε σημαντικές πόλεις και στρατηγικής σημασίας αεροπορικές βάσεις (Αλ Ουατίγια) από τις δυνάμεις του Χάφταρ και φαίνεται να λύνει και την πολιορκία της Τρίπολης.
Ψυχροπολεμικό κλίμα
Αν και η τουρκική στρατιωτική παρέμβαση έκανε κουρέλι τις αποφάσεις του ΟΗΕ για το εμπάργκο, φαίνεται πως γίνεται αποδεκτή από τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς εμφανίζεται ως αντίβαρο στη ρωσική παρουσία στη Λιβύη. Η Αγκυρα δείχνει να επαναπροσεγγίζει την Ουάσινγκτον μέσα από την αναβίωση του ψυχροπολεμικού κλίματος που επανακάμπτει και κυριαρχεί και πάλι στην αμερικανική διπλωματία. Για άλλη μια φορά, η Τουρκία εμφανίζεται ως «χρήσιμη» σύμμαχος που συμβάλλει στη ρωσική ανάσχεση, ενώ την ίδια ώρα συνεργάζεται με τη Μόσχα.
Ηδη, από τον περασμένο Φεβρουάριο, σε συζήτηση στην επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της Αμερικανικής Γερουσίας, αξιωματούχοι του Στέιτ Ντιπάρτμεντ (Κρίστοφερ Ρόμπινσον και Ντέιβιντ Σένκερ) αναδείκνυαν ως μείζον ζήτημα στη Λιβύη τη δράση των 2.000 Ρώσων μισθοφόρων της Wagner στο πλευρό του Χάφταρ και χαρακτήριζαν την τουρκική παρέμβαση ως σταθεροποιητικό παράγοντα που θα αναγκάσει τις δυνάμεις του Χάφταρ να είναι πιο δεκτικές σε διαπραγματεύσεις και σε μια πολιτική λύση. Είναι πλέον φανερό ότι υπάρχει κατανόηση, αν όχι προσέγγιση, μεταξύ Αγκυρας και Ουάσινγκτον στη Λιβύη, με την Τουρκία να χειρίζεται πολύ επιδέξια τα αντιρωσικά αντανακλαστικά του Στέιτ Ντιπάρτμεντ αλλά και του ΝΑΤΟ.
Ενδεικτική αυτής της στροφής ήταν και η πρόσφατη δήλωση του γ.γ. του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ, ο οποίος δήλωσε σε ιταλική εφημερίδα ότι «δεν γίνεται να εξισωθούν η αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση Σαράζ με τον Χαλίφα Χάφταρ» και πως «το ΝΑΤΟ είναι έτοιμο να βοηθήσει τη Λιβύη στον τομέα της οικοδόμησης θεσμών άμυνας και ασφάλειας, ως απάντηση στο αίτημα του πρωθυπουργού της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας να βοηθήσει το GNA για την ενίσχυση των θεσμών ασφαλείας της».
Απανωτές ήττες
Καθώς πλησιάζει ο Ιούλιος και η διακηρυγμένη αποστολή τουρκικού ερευνητικού σκάφους εντός της θαλάσσιας περιοχής του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου νοτίως της Κρήτης και ενώ η παρουσία του τουρκικού ναυτικού στις λιβυκές ακτές λαμβάνει μόνιμα χαρακτηριστικά (πολύ πιθανόν να αποκτήσει σύντομα η Τουρκία και ναυτική βάση στη Λιβύη), η Ελλάδα δείχνει να παίρνει αποστάσεις από τον Χάφταρ, που αποτελεί πλέον μέρος του προβλήματος, αλλά ίσως όχι και της λύσης.
Η ανικανότητά του να πετύχει τους στρατιωτικούς στόχους που είχε τάξει στους Αιγύπτιους και Εμιρατιανούς υποστηρικτές του, οι πρόσφατες ήττες και η απόπειρά του να παρακάμψει το εκλεγμένο Κοινοβούλιο και να αναλάβει ο ίδιος σχεδόν πραξικοπηματικά όλες τις εξουσίες, στρατιωτικές και πολιτικές, ίσως σηματοδοτούν και μια αλλαγή συσχετισμών στο εσωτερικό της συμμαχίας που αντιπολιτεύεται ένοπλα την κυβέρνηση της Τρίπολης.
Η Αθήνα, που είχε -αναγκαστικά, αλλά μάλλον άτσαλα- στηρίξει τον Χάφταρ, τώρα δείχνει να αναζητά διεξόδους και προσπαθεί να ελιχθεί διπλωματικά. Ο Νίκος Δένδιας είχε μια -ασυνήθιστη για τη διπλωματική πρακτική- τηλεδιάσκεψη με τον Αμερικανό πρέσβη στην Τρίπολη, Ρόμπερτ Νόρλαντ, παρουσία του Τζέφρι Πάιατ, ο οποίος σχολίασε στο Twitter:
«Πολύ καλή συζήτηση για τις προσπάθειές μας να σταματήσουμε τις μάχες στη Λιβύη και για τη σημασία της Επιχείρησης Ειρήνη, όπου η Ελλάδα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Ευχαριστώ τον πρέσβη Νόρλαντ και την Πρεσβεία της Λιβύης των ΗΠΑ για τον συντονισμό και τον υπουργό Εξωτερικών Δένδια για τη συνεργασία».
Ο υπουργός Εξωτερικών είχε επίσης τηλεφωνική συνομιλία με τον πρόεδρο της διεθνώς αναγνωρισμένης Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, Αγκίλα Σάλεχ Ισα. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η συζήτηση εστιάστηκε στις πρόσφατες εξελίξεις, καθώς και στις προοπτικές δημιουργίας συνθηκών που θα μπορέσουν να οδηγήσουν σε ειρηνική, πολιτική επίλυση της κρίσης, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Εμπάργκο όπλων
Επανέλαβαν τη θέση τους υπέρ των Συμπερασμάτων του Βερολίνου, τονίζοντας την ανάγκη εφαρμογής του εμπάργκο όπλων και κατάπαυσης του πυρός και τόνισαν τον ανυπόστατο και αποσταθεροποιητικό χαρακτήρα του τουρκολιβυκού μνημονίου, το οποίο είναι άκυρο και εκτός πλαισίου διεθνούς δικαίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι το όνομα του στρατάρχη Χάφταρ δεν αναφέρθηκε καθόλου στις ανακοινώσεις, ούτε και στις διαρροές που ακολούθησαν.
Η Αθήνα δείχνει να προσπαθεί να κερδίσει μια θέση στο ευρύτερο τραπέζι του διαλόγου στο πλαίσιο της Διάσκεψης του Βερολίνου και αυτός ήταν και ένας βασικός λόγος που ανέλαβε σημαντικές ευθύνες στην επιχείρηση Ειρήνη. Ωστόσο, η επόμενη ημέρα βρίσκει την Αγκυρα από θέση ισχύος, να έχει σημαντικό ρόλο στην ειρηνευτική διαδικασία και να επηρεάζει την έκβαση των συνομιλιών για την ειρηνική επίλυση του προβλήματος στη Λιβύη.
