Στην πιο λεπτή και κρίσιμη φάση του εισέρχεται το Κυπριακό, με τη λύση του να απομακρύνεται από τον ανέφικτο εξαρχής στόχο που είχαν θέσει –χωρίς τη συναίνεση της Λευκωσίας ούτε και της Αθήνας– και για δικούς τους, διαφορετικούς λόγους ο καθένας, οι Τουρκοκύπριοι, η Ουάσιγκτον και ο ειδικός απεσταλμένος του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ για το Κυπριακό, Εσπεν Μπαρθ Αϊντα.
Κι αν ο ηγέτης των Τουρκοκυπρίων, Μουσταφά Ακιντζί, πίεζε για μια γρήγορη λύση, στο πλαίσιο μιας τακτικής που σκοπό είχε να κατοχυρώσει όσο το δυνατόν περισσότερα και να εκμεταλλευτεί αργότερα τις ασάφειες μιας εσπευσμένης συμφωνίας στην οποία δεν θα είχαν ξεκαθαριστεί όλα τα γκρίζα σημεία, η στάση της Ουάσιγκτον και του κ. Αϊντα είχαν κοινό παρονομαστή τα στενά προσωπικά συμφέροντα.
Ο Ομπάμα θα ήθελε να κλείσει την προεδρία του με μια επιτυχία, ιδίως μετά την πλήρη αποτυχία της πολιτικής του στο Συριακό, ο δε κ. Αϊντα θα ήθελε να εξυπηρετήσει την υστεροφημία του απερχόμενου γ.γ. του ΟΗΕ, Μπαν Κι Μουν, αλλά και τη δική του καριέρα.
Ομως, όπως έδειξαν και οι συναντήσεις που είχαν Ελληνες και Κύπριοι ανώτατοι αξιωματούχοι στο περιθώριο της γενικής συνέλευσης του ΟΗΕ, στη Νέα Υόρκη, όχι μόνο δεν είναι εφικτή μια συμφωνία έως το τέλος του χρόνου, αλλά μάλλον περιπλέκεται το πλαίσιο της διαπραγμάτευσης.
Αλλωστε, τα σημαντικά ζητήματα, όπως το περιουσιακό, το κόστος της ενοποίησης, το εδαφικό και, βεβαίως, το Σύνταγμα, οι εγγυήσεις και η ασφάλεια, παραμένουν ανοιχτά.
Ενα μεγάλο πρόβλημα προς επίλυση παραμένει το ποιος θα πληρώσει το τεράστιο οικονομικό κόστος της λύσης, που συναρτάται ευθέως με τις αποζημιώσεις του περιουσιακού, αλλά και με το εδαφικό. Οι Τουρκοκύπριοι δεν αποδέχονται ούτε καν τις επιστροφές εδαφών που προέβλεπε το Σχέδιο Αναν, αποκλείοντας προς το παρόν ακόμη και την επιστροφή της Μόρφου, μια κόκκινη γραμμή για τον πρόεδρο Αναστασιάδη.
Η σκλήρυνση της θέσης των Τουρκοκυπρίων στο εδαφικό έχει να κάνει με την πρόθεση τους να κρατήσουν όλη την ακτογραμμή που κατέχουν σήμερα, προκειμένου να κατοχυρώσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ΑΟΖ και να διεκδικήσουν μεγαλύτερο μερίδιο στα ενεργειακά αποθέματα της περιοχής.
Ομως τα δεδομένα άλλαξαν και για το θέμα των εγγυήσεων, που μαζί με την ασφάλεια είναι τα ζητήματα για τα οποία η Αθήνα έχει θέσει τις δικές της κόκκινες γραμμές.
Η Τουρκία, παρά τις αρχικές της θέσεις ότι δεν συζητάει καν το θέμα της αποχώρησης των κατοχικών στρατευμάτων από το νησί, έδειχνε τον τελευταίο καιρό ότι θα μπορούσε να μετατοπιστεί.
Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, στην πρόσφατη συνάντηση του προέδρου Αναστασιάδη με τον Αμερικανό αντιπρόεδρο Τζο Μπάιντεν, στη Νέα Υόρκη, οι Αμερικανοί πρότειναν την παραμονή τόσο των τουρκικών όσο και των ελληνικών στρατευμάτων στην Κύπρο, σε δύο βάσεις, στις αντίστοιχες περιοχές.
Εντονος προβληματισμός
Στην Αθήνα, αλλά και στη Λευκωσία, επικρατεί έντονος προβληματισμός γι’ αυτή την αμερικανική στάση, που σχετίζεται με το πραξικόπημα στην Τουρκία, την επιδείνωση των αμερικανο-ρωσικών σχέσεων και το Συριακό.
Ο υπουργός Εξωτερικών, Νίκος Κοτζιάς, δήλωσε σε χθεσινή του συνέντευξη στην κυπριακή εφημερίδα «Πολίτης»: «Το γεγονός ότι αποκαλύφθηκαν δυνάμεις του πραξικοπήματος στην Κύπρο αποδεικνύει ότι αυτός ο στρατός δεν μπορεί να είναι εγγύηση για τα δικαιώματα οποιουδήποτε στην κατεχόμενη Κύπρο και πολύ λιγότερο σε μια ενιαία ελεύθερη Κύπρο.
»Από την άλλη, μερίδα του τουρκικού κατεστημένου πιστεύει ότι τμήματα ξένων μυστικών υπηρεσιών είχαν εμπλακεί στο πραξικόπημα, ή έστω το είχαν ανεχθεί.
»Σε αυτή τη βάση παίζει με τις τύψεις ορισμένων παικτών της εξωτερικής πολιτικής τρίτων κρατών, παρόλο που είναι σαφές ότι αυτά ήταν αμέτοχα. Παίζουν ακόμα και με το δίλημμα ορισμένων Δυτικών στρατιωτικών ανάμεσα στην υποστήριξη της τουρκικής πολιτικής στο Συριακό και τη στήριξη των Κούρδων της Συρίας. Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί. Να μη θεωρηθεί ως λύση αυτής της αντίφασης κάποια “προσφορά” στο Κυπριακό».
