«Στη σημερινή Ελλάδα, η νεότητα δεν βιώνεται ως περίοδος ελευθερίας και δοκιμής δυνατοτήτων, αλλά ως συνεχής διαχείριση δυσκολιών: ακρίβεια, αβέβαιη εργασία, αδυναμία ανεξαρτητοποίησης και θολό μέλλον»: στη φράση αυτή συμπυκνώνεται η 72σέλιδη ποιοτική διερεύνηση – focus group της εταιρείας Prorata, υπό τον τίτλο «Χαρτογραφώντας τη νεολαία», που έγινε για λογαριασμό του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς και της European Left.
Αναλυτικά: ακρίβεια, εργασία, στέγαση, χρόνος και απομόνωση, τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι νέοι άνθρωποι ηλικίας 17-35 ετών. Η ακρίβεια δεν είναι απλώς «μία από τις δυσκολίες, αλλά το πλαίσιο μέσα στο οποίο βιώνονται οι υπόλοιπες (δυσκολίες)». Για την εργασία, αυτά που τους απασχολούν δεν είναι μόνο «να βρουν δουλειά», αλλά «τι ποιότητας δουλειά, με τι ωράριο, τι μισθό και τι προοπτική σε ένα περιβάλλον που πριμοδοτεί μόνο συγκεκριμένες επαγγελματικές επιλογές». Η στέγη αναδύεται ως «κομβικός όρος της μετάβασης στην ενήλικη ζωή. Είναι δείκτης αν ενηλικιώνομαι ή όχι». Ο προσωπικός και ελεύθερος χρόνος εμφανίζεται ως «σπάνιος πόρος: χάνεται ανάμεσα σε υπερωρίες, μετακινήσεις και φρενήρεις ρυθμούς ζωής». Οσον αφορά την απομόνωση, τέλος, οι κομβικές φράσεις είναι «αδυναμία σύνδεσης με τον κόσμο», «διάρρηξη κοινωνικών σχέσεων» και «μοναξιά».
Για πάντα… νέοι
Υπό τον μεσότιτλο, εξάλλου, «Νέοι για πάντα;», η έρευνα αναφέρει τα εξής: «Αυτά τα “παλιά” (ανεργία, χαμηλοί μισθοί, αδυναμία εύρεσης δουλειάς στο αντικείμενο σπουδών, έλλειψη ελεύθερου χρόνου) και “νέα” προβλήματα (στεγαστική κρίση, κόστος ζωής, κοινωνική απομόνωση) δημιουργούν μια συνθήκη κατά την οποία “μπλοκάρουν” όλα τα κατώφλια ενηλικίωσης, καθιστώντας τη μετάβαση σε μία άλλη φάση ζωής αδύνατη. Η νεολαία έτσι παραμένει επ’ αόριστον σε μια υποτιθέμενη μεταβατική φάση, η οποία στη διεθνή βιβλιογραφία ονομάζεται “Blocked Transitions”: μεταξύ οικογενειακής εξάρτησης και αυτονομίας, παρατεταμένης εφηβείας και ενηλικίωσης και εργασιακών πισωγυρισμάτων».
Συγκριτικά, δε, με τις προηγούμενες γενιές, «οι γονείς παρουσιάζονται να έχουν λιγότερες επιλογές, αλλά πιο σταθερή τροχιά εντός αυτών (δουλειά – σπίτι – οικογένεια). Η σημερινή γενιά φαίνεται να έχει περισσότερα πιθανά μονοπάτια, αλλά χωρίς σταθερό έδαφος. Αυτό κάνει τις επιλογές που καλούνται να πάρουν πιο κρίσιμες, επιταχύνοντας την ωρίμανση».
Social media
Οι βασικοί τρόποι ενημέρωσης είναι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (75%) και ειδησεογραφικά sites (64%). Αντιθέτως, «η τηλεόραση και το ραδιόφωνο δεν εξαφανίζονται, αλλά αποτελούν ένα συμπληρωματικό υπόβαθρο χωρίς μεγάλη σημασία». Ενώ μια παρατήρηση με τη δική της σημασία είναι ότι «υπάρχει εμφανής ανάγκη για ανεξάρτητη ή ξένη ενημέρωση, που συνδέεται με δυσπιστία προς την ελληνική μιντιακή σφαίρα».
Στα συμπεράσματα της έρευνας διαβάζουμε εξάλλου: «Η νεανική ζωή στην Ελλάδα τείνει να πάρει τη μορφή μιας διαρκούς διαχείρισης της ακρίβειας, της αβέβαιης εργασίας και της αναβληθείσας ανεξαρτητοποίησης. Η διαδρομή σπουδές → εργασία → δικό μου σπίτι → οικογένεια/δική μου ζωή δεν είναι γραμμική, αλλά γεμάτη εμπόδια και καθυστερήσεις, γεγονός που δημιουργεί την αίσθηση μιας “μπλοκαρισμένης” μετάβασης σε όλα όσα συνιστούν την ιδέα της ενήλικης ζωής. Η επισφάλεια, η κακή ποιότητα εργασίας, το κόστος ζωής και η στεγαστική κρίση “επιταχύνουν” την υποκειμενική ωρίμανση της νεολαίας, ενώ “φρενάρουν” την κοινωνική ενηλικίωση, προκαλώντας μεγάλα επίπεδα άγχους. Υλικά, η γενιά των γονιών αναπαρίσταται ως γενιά σταθερότητας και προοπτικής, ενώ αξιακά και κοινωνικά η σημερινή γενιά αυτοτοποθετείται ως πιο προοδευτική, πιο “ανοιχτή”, πιο συνειδητοποιημένη. Σε επίπεδο βιωμένης εμπειρίας, ο οικονομικός και εργασιακός πυρήνας είναι κοινός τόσο σε νέους/ες στα αριστερά όσο και στα δεξιά, δημιουργώντας μία κοινή γενεακή εμπειρία υποβάθμισης».
Ακόμα, «η νεανική ζωή στην Ελλάδα τείνει να πάρει τη μορφή μιας διαρκούς διαχείρισης της ακρίβειας, της αβέβαιης εργασίας και της αναβληθείσας ανεξαρτητοποίησης». Ακολούθως, «η ζωή στην Ευρώπη αναπαρίσταται ως ένα χώρος εν δυνάμει ευκαιριών, αλλά απόμακρος. Λογίζεται ως επιλογή με συναισθηματικό κόστος, αλλά και με κοινωνικούς και πολιτικούς κινδύνους από την άνοδο του ρατσισμού και της στρατιωτικοποίησης. Παρά την ανασφάλεια, η πλειοψηφία δηλώνει πως θα προσπαθήσει μέχρι τέλους “να στήσει μια ζωή” στην Ελλάδα, με την Ευρώπη να θεωρείται κυρίως επιλογή έκτακτης ανάγκης».
