Αδωνις Γεωργιάδης: «Η αλληλούχιση του ανθρώπινου γονιδιώματος μπορεί και να οδηγήσει στη μεγαλύτερη επανάσταση της ιατρικής επιστήμης των τελευταίων αιώνων. Σε αυτή την πορεία η Ελλάδα δεν μπορεί να είναι απούσα. Το εάν δεν θα προχωρήσει το συγκεκριμένο [σ.σ. εννοεί το πρόγραμμα ιδιωτικοποίησης του DNA των νεογνών] μπορώ να σας το πω τώρα, γιατί δεν έχω λόγο να σας το κρύψω: Φαίνεται πως δεν θα προχωρήσει αυτό. Δεν υπάρχει. Δεν μπορεί να γίνει».
Με αυτή τη δήλωση την περασμένη Παρασκευή 29/5 από τη συχνότητα του Αθήνα 9,84 και την εκπομπή «Αντίδοτο» του Γιώργου Αυγερόπουλου, ο υπουργός Υγείας παραδέχτηκε την αποτυχία του σχεδίου του για την εκχώρηση του DNA 100.000 νεογνών που θα γεννηθούν στην Ελλάδα κατά την τρέχουσα πενταετία 2025-2029 στις ιδιωτικές εταιρείες Real Genix και Beginnings.
Η εκχώρηση αυτή είχε συμφωνηθεί μεταξύ των δύο μερών με τη μυστική Προγραμματική Σύμβαση που είχε ο ίδιος υπογράψει στις 25.5.2024, την οποία αποκάλυψαν στις 11 Απριλίου το Reporters United και η «Εφημερίδα των Συντακτών».
Η συγκεκριμένη έρευνα προκάλεσε αλυσιδωτές αντιδράσεις από επιστημονικές οργανώσεις και κόμματα, με αποκορύφωμα την έκκληση που απηύθυναν στον πολιτικό και τον επιστημονικό κόσμο με ανοιχτή επιστολή τους 195 υπογράφοντες και υπογράφουσες, ανάμεσά τους κορυφαίοι επιστήμονες, γενετιστές, βιολόγοι, γιατροί και εκπρόσωποι άλλων κρίσιμων ειδικοτήτων.
Το κείμενο αυτό έχουν σε δεύτερο χρόνο προσυπογράψει χιλιάδες πολίτες, κυρίως επιστήμονες και γονείς. Η συλλογή υπογραφών συνεχίζεται.
Στο στούντιο μαζί με τον Γιώργο Αυγερόπουλο βρίσκονταν οι ρεπόρτερ που είχαν φέρει στο φως την κρυφή Προγραμματική Σύμβαση.
Στην εκπομπή μίλησαν επίσης ο επικεφαλής των δύο εταιρειών, γενετιστής κ. Πέτρος Τσίπουρας, η κ. Ιωάννα Τζουλάκη, διευθύντρια Ερευνών στο Ιδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών, και οι κ. Χαράλαμπος Σαββάκης, καθηγητής Μοριακής Γενετικής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και πρώην μέλος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής, Τάκης Παναγιωτόπουλος, καθηγητής Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας, και ο κ. Γιάννης Ιωαννίδης, δικηγόρος και πρώην πρόεδρος της Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.
Αγνώριστος
Υπό την πίεση των δημοσιογραφικών ερωτήσεων, ο κ. Γεωργιάδης, μακριά από τη γνωστή επιθετική ρητορική του, εγκατέλειψε πολύ γρήγορα την υπεράσπιση της Προγραμματικής Σύμβασης και επιχείρησε να αποστασιοποιηθεί από το σκάνδαλο, επικαλούμενος το γεγονός ότι το πρόγραμμα εισαγωγής γενωμικού ελέγχου των νεογνών είχε ξεκινήσει προτού ο ίδιος αναλάβει το υπουργείο Υγείας.
Παρέλειψε ωστόσο να αναφέρει ότι επί των ημερών του το πρόγραμμα αναβαθμίστηκε με σκοπό να εφαρμοστεί σε μαζική κλίμακα, χωρίς να προηγηθεί δημόσια διαβούλευση και χωρίς να εξασφαλιστούν οι στοιχειώδεις επιστημονικές, νομικές και βιοηθικές προϋποθέσεις που τηρούνται ανελλιπώς σε διεθνές επίπεδο.
Κυρίως, όμως, ο υπουργός προσπάθησε να συγκαλύψει το γεγονός ότι με την υπογραφή της λεόντειας Προγραμματικής Σύμβασης επιχείρησε να δημιουργήσει εν κρυπτώ εξαιρετικά επώδυνα τετελεσμένα, παραβιάζοντας τα πιο ευαίσθητα προσωπικά και συλλογικά δεδομένα που μπορεί να υπάρξουν: το DNA του κάθε αυριανού πολίτη της χώρας ξεχωριστά, και ταυτοχρόνως το γενετικό προφίλ ολόκληρου του ελληνικού λαού, με ανυπολόγιστες μελλοντικές συνέπειες.
«Δεν προχωράμε»
Προσπάθησε τέλος να αποσείσει τις ευθύνες από τους ώμους του και να τις επιρρίψει στις πλάτες των δύο ιδιωτικών εταιρειών: «Φαίνεται, για να είμαι απολύτως ειλικρινής, ότι με τη συγκεκριμένη ομάδα δεν προχωράμε. Ετσι φαίνεται. Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει λόγος για να τσακωνόμαστε».
Λες και η Προγραμματική Σύμβαση δεν έφερε την υπογραφή του, αλλά την υπογραφή κάποιου άλλου.
Το παρήγορο είναι ότι ο υπουργός προδιέγραψε και τον τρόπο κατάργησης της Προγραμματικής Σύμβασης: «Για να ενεργοποιηθεί η σύμβαση, σας είπα, πρέπει πρώτα η άλλη πλευρά να κάνει ορισμένα πράγματα. Αυτά τα παρακολουθεί μια Επιτροπή Παρακολούθησης. Περιμένω σε λίγες μέρες να μου φέρουν το πρακτικό του αν αυτά που είχε υποσχεθεί να κάνει η άλλη πλευρά θα έχουν υλοποιηθεί ή όχι. Εάν έχουν υλοποιηθεί, τότε προχωράμε στο θεσμικό πλαίσιο για να συζητήσουμε κάποτε αν θα φτάσουμε στη συλλογή δειγμάτων. Εάν δεν έχουν υλοποιηθεί, δεν προχωράμε και δεν γίνεται απολύτως τίποτα».
Υπάρχει κάποια ιστορική ειρωνεία σε αυτή την περιγραφή. Οπως έχουμε αποκαλύψει στις 9.5.2025, η Επιτροπή Παρακολούθησης είναι ένα επταμελές όργανο διορισμένο από τον κ. Γεωργιάδη, στο οποίο την πλειοψηφία έχουν τέσσερις εκπρόσωποι των δύο εταιρειών (Π. Τσίπουρας, Α. Παπανικολάου, Δ. Θάνος και Κ.-Σ. Σιμόπουλος), που μαζί με τον πρόεδρο της επιτροπής και εκπρόσωπο του υπουργού (Δ. Μπράμη) θα αναλάβουν να ενταφιάσουν οριστικά το κοινό πρότζεκτ του υπουργού και των δύο εταιρειών!
Παρ’ όλα αυτά, η επαγρύπνηση συνεχίζεται. Και φυσικά παραμένει σε πλήρη ισχύ η απαίτηση να ακυρωθεί επισήμως η Προγραμματική Σύμβαση.
Οσο η εκκρεμότητα αυτή παραμένει, η υπογραφή του κ. Γεωργιάδη ως υπουργού Υγείας θα δεσμεύει την κυβέρνηση και το κράτος.
Νίκη της ερευνητικής δημοσιογραφίας
Από τις 11 Απριλίου, όταν δημοσιοποιήθηκε από το Reporters United και την «Εφ.Συν.» η αρχική μας έρευνα, ξεκίνησε ένα πραγματικό μπρα ντε φερ μεταξύ του Αδωνη Γεωργιάδη και της ερευνητικής δημοσιογραφίας. Παρά το γεγονός ότι ο υπουργός είχε αποφύγει να απαντήσει στις ερωτήσεις που του υποβάλαμε, την ίδια μέρα έσπευσε να παρέμβει δημόσια με εκτεταμένο κείμενό του μέσω του twitter, αποφεύγοντας πάντως να αναφερθεί στην ουσία του θέματος.
Στην απάντησή μας επιχειρήσαμε να επαναφέρουμε τη συζήτηση στο θέμα επικεντρώνοντας στα ερωτήματα που του είχαμε θέσει, τα οποία είχε επιμελώς αφήσει εξ ολοκλήρου αναπάντητα.
Επανήλθε τη Δευτέρα 14 Απριλίου, πάλι μέσω twitter, με απαντήσεις στις συγκεκριμένες ερωτήσεις που του είχαμε υποβάλει, παριστάνοντας ωστόσο ότι δεν τις είχε λάβει ποτέ. Χαρακτηριστικό της νέας παρέμβασής του ήταν η συστηματική προσπάθειά του να αγνοήσει την αδήριτη πραγματικότητα που συνιστούσαν η Προγραμματική Σύμβαση και οι επαχθείς για το δημόσιο συμφέρον δεσμεύσεις που είχε αναλάβει με την υπογραφή του. Ανταπαντήσαμε σε όλα τα επίμαχα σημεία, επαναφέροντας την εστίαση της συζήτησης σε συγκεκριμένα άρθρα της Προγραμματικής Σύμβασης.
Η συχνότητα και η ένταση των απαντήσεων του υπουργού δεν είναι ανεξήγητες. Αντανακλούσαν την ευρεία απήχηση του ρεπορτάζ και το κύμα αντιδράσεων που ξεσήκωνε μέρα με την ημέρα. Επιστημονικές οργανώσεις γενετιστών, βιολόγων και γιατρών άρχισαν να παίρνουν η μία μετά την άλλη θέση εναντίον των εξωφρενικών προβλέψεων της Προγραμματικής Συμφωνίας.
Κόμματα της αντιπολίτευσης (κατά σειρά υποβολής, ΣΥΡΙΖΑ, Κίνημα Δημοκρατίας, Ελληνική Λύση, Νέα Αριστερά, ΚΚΕ, ΠΑΣΟΚ, άρχισαν επίσης να υποβάλλουν ερωτήσεις στη Βουλή και στο Ευρωκοινοβούλιο.
Ανήσυχοι γονείς διαμαρτύρονταν τηλεφωνικά στο Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού, ζητώντας να μην παραχωρηθούν δείγματα αίματος των παιδιών τους για σκοπούς αλλότριους απ’ αυτούς για τους οποίους συνελέγησαν.
Το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού προέβη στις 28/4 στην έκδοση έκτακτης ανακοίνωσης, διαβεβαιώνοντας τους γονείς ότι δεν έχει παραχωρηθεί ούτε ένα δείγμα αίματος νεογνού και δεσμευόμενο ότι δεν πρόκειται να το κάνει ούτε στο μέλλον, χωρίς να υπάρξει γονική συναίνεση.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη εξήγηση γι’ αυτή την ασυνήθιστη σπουδή του υπουργού. Το γεγονός ότι ούτε ένας επιστημονικός φορέας, ούτε ένας επιστήμονας δεν βγήκε δημοσίως να υπερασπιστεί το πρόγραμμα First Steps. Ακόμα και συνεργάτες που εμπλέκονταν άμεσα στο πρόγραμμα (όπως οι Κωνσταντίνος Δασκαλάκης -ως στέλεχος της Plumcare-, Δημήτρης Θάνος, Κωνσταντίνος Σιμόπουλος, Βασίλης Γοργούλης, Σωτήρης Τσιόδρας – ως μέλη του Επιστημονικoύ Συμβουλίου του First Steps) στις οχλήσεις μας να απαντήσουν σε κρίσιμα ερωτήματα που προέκυπταν από τη δημοσιογραφική έρευνα φρόντιζαν επιμελώς να τις αγνοήσουν.
Διάψευση Γεωργιάδη από το Σαν Ντιέγκο
Μια πρόσφατη αποκάλυψη μείωσε περαιτέρω το (όποιο) επιστημονικό κύρος του προγράμματος. Σε επικοινωνία του με το Reporters United, το Rady’s Children’s Institute for Genomic Medicine του Νοσοκομείου Παίδων του Σαν Ντιέγκο διέψευσε ρητά στις 30 Μαΐου 2025 τη συνεργασία τη δική του και του BeginNGS Consortium με την Plumcare (τη μητρική της μίας εκ των εταιρειών στην οποία εκχωρούνταν με την Προγραμματική Σύμβαση το DNA των νεογνών) για το First Steps στην Ελλάδα. Το Rady’s δήλωσε ότι οι αρχικές συζητήσεις έληξαν το 2022 χωρίς συμφωνία και ότι δεν έχουν εμπλοκή με κανένα πρόγραμμα νεογνικού ελέγχου στην Ελλάδα.
Το Ινσιτιτούτο Rady’s δηλώνει ότι δεν έχει καμία σχέση με το πρόγραμμα του ελληνικού υπουργείου Υγείας
Η συνεργασία με το Rady’s και το BeginNGS διοχετεύτηκε σε διάφορα ελληνικά ΜΜΕ, και μάλιστα κρατικά (ΑΠΕ, ΕΡΤ), προκειμένου να προσδώσει κύρος στο πρόγραμμα. Ο κ. Τσίπουρας δεν την είχε διαψεύσει στη συνέντευξή του με το Reporters United, ενώ στις 11 Απριλίου ο υπουργός Υγείας «εξηγούσε» γιατί επελέγη η Ελλάδα ως πρώτη διεθνής τοποθεσία του BeginNGS.
Στις αρχές Μαΐου, ομάδα Πρωτοβουλίας για τη σύνταξη έκκλησης προς την πολιτική και την πνευματική ηγεσία του τόπου έστειλε το κείμενό της σε μεγάλο αριθμό επιστημόνων για να το υπογράψουν. Το κύμα αυτό ανάγκασε τον υπουργό να εκδώσει εσπευσμένα στις 20 Μαΐου, στις 9 το βράδυ, έκτακτο δελτίο Τύπου του υπουργείου, μαζί με τη στάνταρ δημοσίευση του υπουργού στο twitter. Απαντήσαμε στις 22 Μαΐου με δικό μας δελτίο Τύπου, στο οποίο απαριθμούσαμε τις αντιφάσεις και τα ψέματα του υπουργού.
Η δημοσίευση της έκκλησης των 195 επιστημόνων στις 23 Μαΐου ίσως να ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι.
Ο υπουργός επέλεξε να εμφανιστεί στην έγκυρη ραδιοφωνική εκπομπή «Αντίδοτο» του Γιώργου Αυγερόπουλου στον Αθήνα 9,84, αυτή τη φορά όχι για να υπερασπιστεί το φιλόδοξο πρόγραμμά του, αλλά για να κάνει διαχείριση της πολιτικής ζημιάς που υπέστησαν ο ίδιος και η κυβέρνηση.
Μια ιδιωτικοποίηση λιγότερη – ίσως όμως η πιο σοβαρή από οποιανδήποτε άλλη.
