Οι προφητικές σκέψεις ενός πολιτικού φιλοσόφου

Το βιβλίο που προσφέρει η «Εφ.Συν.» το Σαββατοκύριακο 13-14 Ιανουαρίου φέρει τον τίτλο «Εξορία» και έχει γραφτεί από τον ξεχωριστό Ιταλό φιλόσοφο και αγωνιστή Τόνι Νέγκρι, ο οποίος πέθανε στις 16 Δεκεμβρίου 2023.

Φιλόσοφος διεθνώς γνωστός για την πρωτοτυπία και την εγκυρότητα του έργου του για τον Καρτέσιο, τον Σπινόζα και τον Μαρξ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια, ο Τόνι Νέγκρι υπήρξε ο βασικός θεωρητικός της ομάδας «Potere Operaio» («Εργατική Δύναμη», αυτοδιαλύθηκε το 1973) και ένας από τους εμπνευστές του ρεύματος της «εργατικής αυτονομίας» κατά τη δεκαετία του 1970.

Κατηγορήθηκε τον Απρίλιο του 1979 ως ο «εγκέφαλος» των Ερυθρών Ταξιαρχιών, φυλακίστηκε και, παρά μια πρώτη αθώωσή του το 1980, παρέμεινε επί τεσσεράμισι χρόνια προφυλακισμένος. Τελικά καταδικάστηκε σε κάθειρξη 30 ετών με βάση τις καταθέσεις ενός ανανήψαντος τρομοκράτη. Το 1983 εκλέχτηκε βουλευτής του Ριζοσπαστικού Κόμματος, αποφυλακίστηκε και, μετά την άρση της βουλευτικής του ασυλίας, κατέφυγε στη Γαλλία για να αποφύγει τη σύλληψη.

Στην «Εξορία» συγκεντρώνονται σκέψεις, προβληματισμοί και στοχασμοί του Νέγκρι, όπως καταγράφηκαν ύστερα από συζητήσεις που είχε με φίλους και συναδέλφους του στη Γαλλία τις παραμονές της επιστροφής του στην Ιταλία. Πλάι στις σημειώσεις του για τη φυλακή, τη μοναξιά, την εξορία, τα γηρατειά, ο φιλόσοφος –που δεν έπαψε ποτέ να συνδέει τον στοχασμό με την πολιτική πράξη– κάνει μια περιδιάβαση στον σύγχρονο κόσμο: μιλά για τις νέες μορφές εργασίας, τη διεύρυνση του περιθωρίου και του αποκλεισμού, τη νέα αυτοκρατορία, τους αγώνες της δεκαετίας του 1990, τους μετανάστες και τα δικαιώματα του πολίτη.

Οι σκέψεις του Νέγκρι που περιλαμβάνονται στην «Εξορία» αποκτούν σήμερα ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον, εφόσον αναφέρονται σε ζητήματα που μόλις τον τελευταίο καιρό άρχισαν να κινούν το ενδιαφέρον μεγάλων μερίδων πολιτών. Αλλά είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη ότι τις σκέψεις αυτές τις κατέγραψε την περίοδο που είχε αποφασίσει να επιστρέψει στην Ιταλία την 1η Ιουλίου 1997, γνωρίζοντας ότι θα βρεθεί αμέσως στη φυλακή. Με την κίνηση αυτή ο Νέγκρι θέλησε να συμβάλει στην επίλυση του προβλήματος των εξόριστων και των φυλακισμένων που υπέστησαν διώξεις και καταδικάστηκαν στη διάρκεια των «μολυβένιων χρόνων».

Οι σημαντικοί μαρξιστές φιλόσοφοι Μικαέλ Λεβί και Ετιέν Μπαλιμπάρ, σε κείμενο που συνέταξαν ζητώντας να χορηγηθεί αμνηστία στον Νέγκρι έγραφαν ότι «με την κίνηση της επιστροφής του, ο Νέγκρι επιθυμεί να θέσει το ζήτημα της γενικής αμνηστίας για τους Ιταλούς πολιτικούς κρατούμενους. Ο Τόνι Νέγκρι δούλεψε πολύ στο Παρίσι τα δεκατέσσερα αυτά χρόνια, όντας η ψυχή του περιοδικού “Futur Anterieur”, διδάσκοντας στο Πανεπιστήμιο Παρίσι 8 και στο Διεθνές Κολέγιο Φιλοσοφίας, παίρνοντας μέρος σε πολλά σεμινάρια και ερευνητικά προγράμματα υπουργείων και δημόσιων οργανισμών στο πεδίο των κοινωνικών επιστημών. Εγινε έτσι στη Γαλλία ένας από εμπνευστές της πολιτικής και φιλοσοφικής συζήτησης για το μέλλον της δημοκρατίας, αλλά παρά ταύτα δεν του είχαν εκχωρηθεί τα πλήρη δικαιώματα του Γάλλου πολίτη».

Και κατέληγαν: «Με τη γενναία του απόφαση, ο Τόνι Νέγκρι παίρνει ένα μεγάλο ρίσκο. Είναι όμως διατεθειμένος να θέσει σε κίνδυνο την ελευθερία του προκειμένου να επαναφέρει το αίτημα της αμνηστίας, όχι μόνο για τον ίδιο, αλλά για όλους όσοι συνεχίζουν να διώκονται για τη συμμετοχή τους στο κοινωνικό κίνημα και τις συγκρούσεις της δεκαετίας του 1970. Στην πλειοψηφία τους οι δημοκρατικές χώρες υιοθετούν την αμνηστία μετά τα μεγάλα δράματα της εσωτερικής τους ζωής. Μόνον η αμνηστία μπορεί να επιτρέψει στους εκατοντάδες Ιταλούς που ζουν φυλακισμένοι ή εξόριστοι να επιστρέψουν σε μια φυσιολογική ζωή».