«Η εσωτερική ζωή στο αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα είχε στοιχεία που δεν τα είχε η καθημερινότητα. Η συλλογικότητα, ο αλληλοσεβασμός, η αλληλεγγύη, η συντροφικότητα, η συναισθηματική δέσμευση, ο διάλογος και η ελευθερία λόγου σε βάζουν σε μια άλλη ανθρώπινη σφαίρα, όπου το ατομικό υποχωρεί μπροστά στο συλλογικό. Οι στιγμές εξέγερσης (το κίνημα κράτησε 22 μήνες) έχουν ένταση και χαρά. Νιώθεις να διαμορφώνεις την κοινωνική πραγματικότητα, μέσα στην οποία ζεις και εσύ. Κατά κάποιο τρόπο δημιουργείς τον κόσμο και το ζεις έντονα. Αυτοκαθορίζεσαι και ταυτόχρονα συμπορεύεσαι με τους συναγωνιστές σου. Η κοινότητα είναι και δική σου υπόθεση. Σου ανήκει. Μέσα σε αυτήν εξελίσσεσαι, συνεργάζεσαι, δίνεις και παίρνεις, δρας, ονειρεύεσαι και ευτυχείς…».
Ο Ολύμπιος Δαφέρμος, που στο παραπάνω απόσπασμα προβάλλει την εξέγερση ως πηγή χαράς και ευτυχίας, δεν χρειάζεται συστάσεις, τουλάχιστον όχι για τους αναγνώστες της «Εφ.Συν.». Από τα πιο εμβληματικά πρόσωπα του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος, μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής του Πολυτεχνείου, δεν έπαψε τις δεκαετίες που πέρασαν να υπηρετεί με τα κείμενα και τα βιβλία του, από δοκίμια μέχρι ποιήματα και αφηγήματα, τη διατήρηση της μνήμης και την καταγραφή της μαρτυρίας του ίδιου και των συναγωνιστών του.
Το βιβλίο του Ολύμπιου Δαφέρμου, «Η εξέγερση του Πολυτεχνείου, Μια προσωπική μαρτυρία», το οποίο προσφέρει η «Εφ.Συν.» με την έκδοση του Σαββατοκύριακου στις 18 Νοεμβρίου, το 4ο από τα 6 της σειράς για τα 50χρονα, είναι αυτό ακριβώς που λέει ο υπότιτλός του: Μια προσωπική μαρτυρία, με υπογραμμισμένο το «προσωπική».
Γιατί ο Δαφέρμος, από την πρώτη στιγμή δραστηριοποίησής του στο αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα μέχρι και σήμερα, έμεινε ανένταχτος, κατ’ επιλογή και όχι από σύμπτωση, και με αυτό ακριβώς το φίλτρο αξιολογεί όλα τα γεγονότα, προσωπικά και συλλογικά, που οδήγησαν στη «μεγάλη στιγμή» της εξέγερσης. Και με το ίδιο προσωπικό φίλτρο παίρνει αποστάσεις από τον τρόπο που ερμήνευσαν (ή οικειοποιήθηκαν) την εξέγερση οι μεγάλες και μικρές οργανώσεις της Αριστεράς.
Εχει ενδιαφέρον πώς κωδικοποιεί ο ίδιος, στην έκδοση που προσφέρει η «Εφ.Συν.», την «προσωπική ματιά» του στο αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα και το ίδιο το τριήμερο της εξέγερσης (σ.σ. σε συνοπτική απόδοση):
● Οργανώθηκε αμεσοδημοκρατικά. Η αυτοοργάνωσή του δομήθηκε «από τα κάτω». Δεν επέλεξε ηγεσία αλλά ανακλητούς εκπροσώπους, οι οποίοι είχαν έναν συντονιστικό ρόλο και δεν αποφάσιζαν ερήμην των αντιστασιακών πυρήνων των σχολών.
● Το κίνημα ήταν αυτόνομο. Ποτέ δεν καθοδηγήθηκε ούτε προσέτρεξε για βοήθεια σε κέντρα εκτός φοιτητικού χώρου.
● Ηταν αντιαυταρχικό, αντιιεραρχικό και βαθύτατα δημοκρατικό.
● Δεν είχε οικονομικά και συνδικαλιστικά αιτήματα. Το πολιτικά του αιτήματα αφορούσαν όλη την κοινωνία.
● Δεν ήταν εθνικιστικό. Αντίθετα είχε και διεθνιστικά χαρακτηριστικά.
● Δεν είχε ιδεολογική ομοιομορφία. Στις γραμμές του έδρασαν το σύνολο των αριστερών και αμφισβητησιακών δυνάμεων, χωρίς καμιά να το καθορίσει.
● Κυριαρχούσε η αλληλεγγύη και η αλληλοβοήθεια μεταξύ των ενεργοποιημένων φοιτητών, κυρίως μετά τα σκληρά κτυπήματα του καθεστώτος.
● Ζητούσε δημοκρατία και λειτουργούσε δημοκρατικά. Ζητούσε ελευθερία και εκφραζόντουσαν ελεύθερα. Υπήρξε συσχέτιση μέσων και σκοπού.
● Αντιστάθηκε, με πολιτικό ήθος, ειρηνικά και αποτελεσματικά εναντίον ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος.
● Ηταν ανιδιοτελές. Ουδείς φοιτητής αντιστάθηκε, διακινδυνεύοντας ακόμη και τη σωματική του ακεραιότητα, γιατί προσδοκούσε προσωπικά οφέλη.
● Η συλλογικότητά του διακρίθηκε από τις πραγματικά συντροφικές σχέσεις μεταξύ των ενεργοποιημένων φοιτητών, από αυτοπειθαρχία και όχι πειθαρχία, από ειλικρινή συνεργασία και από φιλία.
● Υπήρχε ενότητα μέσα στη διαφορετικότητα και σεβασμός στη διαφορετική άποψη.
● Δεν θέλησε ποτέ να έρθει σε καμιά διαπραγμάτευση με το καθεστώς.
● Επέδειξε τόλμη και αξιοπρέπεια. Αοπλο αντιπαρατέθηκε εναντίον ενός αρματοφόρου και εγκληματικού καθεστώτος».
Στο βιβλίου του Δαφέρμου η αφήγηση της προσωπικής διαδρομής και ένταξής του στο κίνημα εναλλάσσεται με καίριες παρατηρήσεις για το ιστορικό πλαίσιο, τον τρόπο που δρούσε το καθεστώς της χούντας, τα αίτια γέννησης του κινήματος, τον τρόπο οργάνωσής του που το καθιστά μοναδικό, αλλά και την πικρή διαπίστωσή του ότι τα μοναδικά «πολιτικά ήθη του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος και του Πολυτεχνείου δεν παραδειγμάτισαν την πολιτική ζωή στη Μεταπολίτευση. Ο πολυκομματικός ολοκληρωτισμός που επικράτησε δεν επέτρεψε να γεννήσει η κοινωνία αυτόνομες πρωτοβουλίες και κοινωνικά δίκτυα».
Οσο για τη «γενιά του Πολυτεχνείου», στην οποία το μεταπολιτευτικό πολιτικό σύστημα επιχείρησε να φορτώσει κάμποσα από τα δεινά της χώρας, ο Ολ. Δαφέρμος έχει μια σαφή απάντηση:
«Αν ως «γενιά ορίζεται ένα τμήμα του πληθυσμού που έχει επηρεαστεί και παραμένει επηρεασμένο από ιδιαίτερα ιστορικά γεγονότα», όπως διάβασα κάπου, τότε η γενιά του Πολυτεχνείου έπαψε να υπάρχει, ως πολιτική συλλογικότητα δρώντων ατόμων στις 18 Νοεμβρίου 1973. Ο καθένας στη Μεταπολίτευση πήρε τον δικό του δρόμο, χάραξε τη δική του πορεία, δέχτηκε και αφομοίωσε ή αντιστάθηκε με τον δικό του τρόπο στις επιρροές της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής πραγματικότητας.
»Εξελίχθηκε και στη μνημονιακή περίοδο, μια περίοδο οριακή και μεταιχμιακή, αποκαλύφθηκε πως πράγματι η ιστορική πραγματικότητα του α.φ.κ. δεν καθόρισε τις συνειδήσεις και την πορεία του συνόλου των μετεχόντων. […] Η γενιά θα κριθεί, πρωτίστως, από τις παρακαταθήκες που άφησε και από το αν οι παρακαταθήκες αυτές καθόρισαν ή όχι το μεταπολιτευτικό πολιτικό πεδίο και όχι από τη μετέπειτα πορεία όσων πρωτοστάτησαν στο κίνημα».
