• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.8°C / 25.8°C
    1 BF
    44%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    21°C 17.6°C / 24.6°C
    1 BF
    67%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    21°C 18.0°C / 23.3°C
    1 BF
    46%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    0 BF
    66%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    1 BF
    55%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    20°C 17.0°C / 22.5°C
    0 BF
    32%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.4°C / 17.4°C
    0 BF
    39%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    22°C 17.6°C / 26.4°C
    1 BF
    33%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 22.7°C / 26.9°C
    3 BF
    55%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.9°C / 22.9°C
    3 BF
    46%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 22.9°C / 25.4°C
    3 BF
    50%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    22°C 20.7°C / 23.5°C
    0 BF
    78%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    22°C 17.9°C / 21.9°C
    2 BF
    68%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    15°C 14.9°C / 18.5°C
    0 BF
    72%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.5°C / 26.2°C
    1 BF
    35%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.8°C / 23.2°C
    3 BF
    76%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    24°C 21.0°C / 26.0°C
    2 BF
    45%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    21°C 17.3°C / 22.1°C
    0 BF
    67%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    20°C 17.7°C / 24.0°C
    1 BF
    85%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.8°C / 17.8°C
    1 BF
    29%

Μιχάλης Τρεμόπουλος

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μια μαύρη τρύπα στην ελληνική ιστορία

  • A-
  • A+
Η στενή σχέση μεταξύ εθνικισμού, φασισμού και αντισημιτισμού, όπως αναδεικνύεται μέσα από το βιβλίο του Μιχάλη Τρεμόπουλου «Τα τρία Ε (EEE) και ο εμπρησμός του Κάμπελ. Το πογκρόμ του 1931 στη Θεσσαλονίκη».
Ακολουθήστε μας στο Google news

Συμπληρώνονται σήμερα 90 χρόνια από την πυρπόληση της εβραϊκής φτωχογειτονιάς Κάμπελ στη Θεσσαλονίκη, έργο της οργάνωσης «Εθνική Ενωσις Ελλάς» (ΕΕΕ), γνωστότερης ως «τα Τρία Εψιλον» ή «οι Χαλυβδόκρανοι». Πρόκειται για μια ελληνική παραλλαγή των φασιστικών οργανώσεων που ξεφύτρωναν κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και στη συνέχεια εξελίχθηκαν σε συμμάχους και συνεργάτες των δυνάμεων του Αξονα.

Και βέβαια το πογκρόμ του Κάμπελ συνδύαζε τα στοιχεία του παλαιότερου (κυρίως θρησκευτικού) αντισημιτισμού με τις νεότερες (πολιτικές) διαστάσεις του, οι οποίες έλαβαν τη μορφή του παγκόσμιου εφιάλτη με τη Σοά που οργάνωσαν και εκτέλεσαν οι ναζί.

«Ελεύθερος Ανθρωπος», 1.7.1931

Η υπόθεση αυτή υπήρξε επί χρόνια ένα από τα ταμπού της επίσημης ελληνικής ιστοριογραφίας, η οποία πάντα δυσκολεύεται μπροστά σε γεγονότα που θεωρείται ότι «αμαυρώνουν» την εξωραϊσμένη και μονόπλευρη εξιστόρηση του παρελθόντος.

Επρεπε να περιμένουμε το 1994 για να δημοσιευτεί η πρώτη σχετική μονογραφία (Μαρία Βασιλικού, «Εθνοτικές αντιθέσεις στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου: Η περίπτωση του εμπρησμού του Κάμπελ», περ. «Ιστωρ», τχ. 7, 1994) και να ακολουθήσουν οι μελέτες του Θεοδόση Τσιρώνη και άλλες εργασίες στο πλαίσιο των Πανεπιστημίων (ενδεικτικά αναφέρω τη Χριστιάνα Πιστόλα, τον Μάριο Ορφανό και την Παναγιώτα Σταματέλου).

Η πιο σημαντική και συστηματική εργασία για την υπόθεση οφείλεται βέβαια στον Μιχάλη Τρεμόπουλο («Τα τρία Ε (EEE) και ο εμπρησμός του Κάμπελ. Το πογκρόμ του 1931 στη Θεσσαλονίκη», εκδ. Αντιγόνη, Θεσσαλονίκη 2018). Ο Τρεμόπουλος δεν είναι ιστορικός. Αλλά η δράση του ως ακτιβιστή στον χώρο του οικολογικού κινήματος και της υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τον οδήγησε στην έρευνα αυτής της μαύρης τρύπας στην ιστορία της Θεσσαλονίκης με τρόπο ολοκληρωμένο και μοναδικό.

Αλλωστε ο Τρεμόπουλος, ως ιδρυτικό στέλεχος των Οικολόγων Πρασίνων και με θητεία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έχει υποστεί ο ίδιος τις επιθέσεις της «άλλης Θεσσαλονίκης», της Θεσσαλονίκης δηλαδή του βαθέος ελληνικού κράτους, της Θεσσαλονίκης του φοβικού εθνικισμού και του πατριωτισμού των μυστικών κονδυλίων (βλ. «Η ελληνική “Νύχτα των Κρυστάλλων”», «Εφ.Συν.», 4.11.2018, https://tinyurl.com/yeoueap7).

Για τη βιωματική σχέση του Τρεμόπουλου με την υπόθεση των «Τριών Εψιλον» και του πογκρόμ στο Κάμπελ μαρτυρά το γεγονός ότι το μυαλό του στράφηκε σ’ αυτή τη θλιβερή επέτειο πριν από λίγες μέρες, μόλις κατάφερε να βγει νικητής από μια μακρά μάχη με τον κορονοϊό που του στοίχισε την παραμονή στο νοσοκομείο από τον Απρίλιο και τη δοκιμασία της διασωλήνωσης για 22 μέρες. Του ευχόμαστε και από τη θέση αυτή πλήρη αποκατάσταση της υγείας του.

Διαβάζοντας το βιβλίο του Τρεμόπουλου διαπιστώνει κανείς τη στενή σχέση μεταξύ εθνικισμού, φασισμού και αντισημιτισμού, όπως παρατηρεί εύστοχα η καθηγήτρια Ρένα Μόλχο που το προλογίζει. Η ιστορικός σημειώνει ότι «πρόκειται για ένα πολύτιμο βιβλίο, αρχείο και λεύκωμα, που αποκαλύπτει τη συνεργασία της πολιτείας με την εθνικιστική, αντισημιτική, φασιστική και αργότερα ναζιστική οργάνωση ΕΕΕ.

Από το υλικό αυτό αποκαλύπτεται πως και οι δυο στοχοποίησαν την εβραϊκή κοινότητα προκειμένου να χρησιμοποιηθεί ως άλλοθι για την ανεπάρκεια του κρατικού μηχανισμού. Η φιλελεύθερη κυβέρνηση ανίκανη να αποκαταστήσει τους πρόσφυγες οι οποίοι εγκαθίστανται στην πόλη μαζικά, ιδιαίτερα μετά τη μικρασιατική καταστροφή, υποστήριξε και παρέστη μέσω των εκπροσώπων της σε όλες τις δραστηριότητες των ΕΕΕ. Οι Εβραίοι, ή αλλιώς η πιο ανυπεράσπιστη αν και η πιο συμπαγής κοινωνική ομάδα, αφού πρώτα μεταβλήθηκαν σε μειονότητα, περιθωριοποιήθηκαν και παρ’ όλον ότι είχαν αποδεχτεί την προσάρτηση της πόλης στην Ελλάδα μετατράπηκαν σε εξιλαστήρια θύματα “εχθρούς του ελληνισμού”».

Αυτό που καθιστά το βιβλίο εξαιρετικά επίκαιρο είναι η περιγραφή από τον συγγραφέα τόσο της θετικής υποδοχής από μερίδα του Τύπου της δράσης της οργάνωσης, όσο και η ανάλυση της ατιμωρησίας των δραστών από τη Δικαιοσύνη. Ο Τρεμόπουλος παραθέτει αναλυτικά στοιχεία από τις εφημερίδες της εποχής, αλλά και εκτενή αποσπάσματα από τη δίκη- παρωδία που ακολούθησε. Οπως παρατηρεί η Μόλχο, τα πρακτικά της δίκης ήταν εξαφανισμένα τα τελευταία 20 χρόνια, αλλά ο Μιχάλης Τρεμόπουλος κατόρθωσε να τα εντοπίσει και να τα μελετήσει ενδελεχώς.

Για την επικαιρότητα της σκοτεινής αυτής υπόθεσης αρκεί εδώ μια μικρή υπόμνηση του συγγραφέα: «Παρόλη τη συγγένεια της ΕΕΕ και των “χαλυβδόκρανων”» με διάφορα φασιστικά κινήματα και οργανώσεις του Μεσοπολέμου, επιλέξαμε στο βιβλίο αυτό να τους αποκαλούμε “εθνικιστές”, δηλαδή με τον επιθετικό προσδιορισμό που οι ίδιοι, οι σύμμαχοί τους και η πλειοψηφία του Τύπου επιφύλασσαν για λογαριασμό τους. Ομως ήδη έχουμε σκιαγραφήσει το συνολικό τους προφίλ στην περίοδο μέχρι το 1932, το οποίο διαθέτει πολλά από τα χαρακτηριστικά του ιστορικού φασισμού. Σε αυτόν θα ενταχθούν επίσημα μετά τη μετατροπή τους σε εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα τον Νοέμβριο του 1933 και μέχρι το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αφού ανασυγκροτηθούν μετά την είσοδο στη χώρα των ναζιστικών στρατευμάτων και ταυτιστούν μαζί τους.

Μεταπολεμικά, το κράτος των νικητών του εμφυλίου και της εθνικοφροσύνης θα δώσει την ευκαιρία σε πολλούς συνεργάτες των κατακτητών να ενταχθούν στον εθνικό κορμό. Κάποιοι θα πρωταγωνιστήσουν στον επίσημο αντικομμουνιστικό μηχανισμό και στο παρακράτος της Δεξιάς, θα πάρουν μέρος σε γεγονότα όπως η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη και θα υπηρετήσουν τη δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967. Οι διάδοχοι των φασιστών και των εθνικιστών του Μεσοπολέμου, των δωσιλόγων και των φιλοναζιστών δεν θα εκφραστούν αναγκαστικά μέσα από μεγάλα σχήματα εξουσίας, αλλά από μορφώματα όπως η Χρυσή Αυγή, που στην ιδρυτική της διακήρυξη δηλώνει: “είμαστε οι γιοι αυτών που νικήθηκαν”, δηλαδή αυτών που έχασαν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και ας δηλώνουν και αυτοί απλώς “εθνικιστές”».

ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Ο αντισημιτισμός στην Ελλάδα: ένα σύγχρονο ταμπού
Σήμερα τιμάται σ’ όλο τον κόσμο με ομόφωνη απόφαση των κρατών-μελών του ΟΗΕ, η μνήμη των Εβραίων θυμάτων του Ολοκαυτώματος, της Σοά. Η μέρα αυτή επιλέχτηκε γιατί στις 27 Ιανουαρίου του 1945 ήταν που έφτασαν οι...
Ο αντισημιτισμός στην Ελλάδα: ένα σύγχρονο ταμπού
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Ο αντισημιτισμός στην ελληνική Βουλή
Συμπληρώνονται σήμερα 77 χρόνια από τη μαύρη μέρα που οι ναζιστικές δυνάμεις κατοχής διέταξαν όλους τους Εβραίους άνδρες της Θεσσαλονίκης ηλικίας 18 μέχρι 45 ετών να συγκεντρωθούν στις 8 το πρωί στην πλατεία...
Ο αντισημιτισμός στην ελληνική Βουλή
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Οι δολοφόνοι της μνήμης στην Ελλάδα
Παρά το γεγονός ότι η χώρα μας ήταν εκείνη που είδε τον εβραϊκό πληθυσμό της να αφανίζεται στα ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης, σε μεγαλύτερο ποσοστό από τις περισσότερες άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ο πολιτικός και...
Οι δολοφόνοι της μνήμης στην Ελλάδα
ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ
Βρετανικό «χτύπημα» σε Πλεύρη: Είναι εντάξει να θες να εξοντώσεις ανθρώπους;
Οι αντιδράσεις για την υπουργοποίηση του Θάνου Πλεύρη μεταφέρονται εκτός συνόρων με βρετανικά ΜΜΕ να υπενθυμίζουν παλαιότερες προβληματικές δηλώσεις του πρώην βουλευτή του ΛΑ.ΟΣ. και να ασκούν έντονη κριτική.
Βρετανικό «χτύπημα» σε Πλεύρη: Είναι εντάξει να θες να εξοντώσεις ανθρώπους;
ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ
Με μια τυπική συγγνώμη επιχειρεί να καθησυχάσει το ΚΙΣΕ ο Πλεύρης
Στα... βήματα του Μάκη Βορίδη ο νέος υπουργός Υγείας, επιχειρεί να απολογηθεί για παλαιότερες δηλώσεις. Στην Κομισιόν το θέμα από τον ΣΥΡΙΖΑ.
Με μια τυπική συγγνώμη επιχειρεί να καθησυχάσει το ΚΙΣΕ ο Πλεύρης
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Να ζητήσει συγγνώμη από τον εβραϊκό λαό καλεί τον Θ. Πλεύρη το ΚΙΣΕ
Με μια δηκτική ανακοίνωση υπενθυμίζει τις κατά καιρούς αντισημιτικές αναφορές του νέου υπουργού Υγείας, εκφράζοντας την ανησυχία του για τον διορισμό του Θάνου Πλεύρη σε αυτή τη θέση.
Να ζητήσει συγγνώμη από τον εβραϊκό λαό καλεί τον Θ. Πλεύρη το ΚΙΣΕ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας