Η Τουρκία υπό «επιτήρηση»

Αστερίσκους στη θετική ατζέντα που είχαν ετοιμάσει οι Ευρωπαίοι για την Αγκυρα προσέθεσαν οι τελευταίες εξελίξεις στην Τουρκία. Η αποχώρηση της Τουρκίας από τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης (για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών), αλλά και οι εξελίξεις γύρω από το φιλοκουρδικό κόμμα HDP επισκίασαν το καλό κλίμα που επικρατούσε στις Βρυξέλλες εξαιτίας της αποκλιμάκωσης στην Ανατολική Μεσόγειο και έκανε τους Ευρωπαίους υπουργούς Εξωτερικών που συναντήθηκαν χθες πιο διστακτικούς απέναντι στην Τουρκία.

Αυτό δε σημαίνει ότι η Ε.Ε. θα αναστείλει ή θα παγώσει την πρόθεσή της να συνεργαστεί με την Τουρκία. Αυτό διαβεβαίωσε ο ύπατος εκπρόσωπος της Ε.Ε. για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής, απαντώντας σε ερώτηση της «Εφ.Συν.». Ομως, όπως «υποσχέθηκε» ο Ζοζέπ Μπορέλ, η Τουρκία θα μπει στο μικροσκόπιο «τουλάχιστον ώς το καλοκαίρι».

«Θα παρακολουθούμε πώς θα πάνε οι διερευνητικές με την Ελλάδα, οι συζητήσεις για το Κυπριακό, οι εξελίξεις στη Λιβύη και φυσικά η κατάσταση στο εσωτερικό της Τουρκίας», εξήγησε ο Ισπανός επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας. Χθες, ο Μπορέλ παρουσίασε την έκθεσή του πρώτη φορά στους υπουργούς Εξωτερικών. Σε αυτήν, περιγράφεται ότι «από τον περασμένο Δεκέμβριο, η Τουρκία έχει δείξει μια πιο ήρεμη, πιο εποικοδομητική στάση σε διάφορα θέματα, συμπεριλαμβανομένων των διμερών σχέσεών της με πολλά κράτη-μέλη της Ε.Ε. Αυτά είναι θετικά και ευπρόσδεκτα βήματα προς τα εμπρός».

Με βάση λοιπόν αυτά τα βήματα, αλλά και τις υποσχέσεις της τουρκικής κυβέρνησης για μεταρρυθμίσεις και σε σειρά θεμάτων, όπως στον τομέα των δικαιωμάτων, ο Ζοζέπ Μπορέλ προτείνει συνεργασία με την Αγκυρα σε διάφορους τομείς. Καθοριστικό ρόλο παίζει η αναβάθμιση της συμφωνίας Ε.Ε. – Τουρκίας για το μεταναστευτικό, αλλά και η «επέκταση της υπάρχουσας τελωνειακής ένωσης και καλύτερη συμμετοχή στην επόμενη γενιά προγραμμάτων της Ε.Ε., όπως το Erasmus +, το Horizon Europe κ.λπ. στο νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο».

Η έκθεση προβλέπει προϋποθέσεις και αναλογικότητα: δηλαδή αν η Τουρκία ξεκινήσει ξανά τις παραβατικές συμπεριφορές της ή αν δεν προχωρήσει ικανοποιητικά στα υπεσχημένα, κάποια θέματα από τη θετική ατζέντα θα μπορούσαν να ματαιωθούν. Σε περίπτωση δραστικής χειροτέρευσης της κατάστασης, η έκθεση Μπορέλ προτείνει «μέτρα που στοχεύουν τομείς σημαντικούς για την τουρκική οικονομία, όπως απαγόρευση παροχής τουριστικών υπηρεσιών, αρνητικές ταξιδιωτικές συμβουλές από τα κράτη-μέλη».

Η έκθεση παρουσιάζει τη γενικότερη σχέση Ε.Ε. – Τουρκίας, η οποία ξεκάθαρα περνάει μέσα από τη σχέση της Τουρκίας με την Ελλάδα και την Κύπρο. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλα ζητήματα για τα οποία οι Ευρωπαίοι ανησυχούν: σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, ο Ερντογάν αγνόησε το 89% των θέσεων εξωτερικής πολιτικής της Ε.Ε. πέρσι, σε τομείς όπως η Ρωσία, η Βενεζουέλα, η Συρία, η Λιβύη και η σύγκρουση Ναγκόρνο-Καραμπάχ.

Χθες, οι υπουργοί Εξωτερικών συμφώνησαν ότι η έκθεση Μπορέλ είναι καλή βάση για συζήτηση στη σύνοδο κορυφής, αλλά προσέθεσαν και άλλα σημεία, που σχετίζονται με τις πρόσφατες εξελίξεις στη χώρα.

Οι Ευρωπαίοι συμφώνησαν να διατηρηθούν όλες οι επιλογές στο τραπέζι της Ε.Ε., σε περίπτωση που η πρόσφατη αποκλιμάκωση δεν αποδειχθεί βιώσιμη και η χώρα υπαναχωρήσει. Από την πλευρά του, ο Ζ. Μπορέλ αναγνώρισε ότι, παρά τη βελτίωση της κατάστασης στην Ανατολική Μεσόγειο, η κατάσταση παραμένει εύθραυστη. «Θετική καταρχήν» χαρακτήρισε την έκθεση Μπορέλ ο Ελληνας ΥΠΕΞ Νίκος Δένδιας, «διότι προσλαμβάνει σωστά την Τουρκία ως πρόβλημα που αφορά το σύνολο της Ευρώπης και υπογραμμίζει τα προβλήματα που η τουρκική συμπεριφορά δημιουργεί για την Ε.Ε.».

Οι τελευταίες εξελίξεις στην Τουρκία φαίνεται ότι έχουν προβληματίσει ακόμα και το ΝΑΤΟ. Σε συνέντευξη Τύπου χθες εν όψει της συνόδου των ΥΠΕΞ του ΝΑΤΟ σήμερα και αύριο στις Βρυξέλλες, ο γενικός γραμματέας Γενς Στόλτενμπεργκ επεσήμανε ότι το ΝΑΤΟ παρέχει μια ευκαιρία να επαναλάβουμε τις αξίες μας, συμπεριλαμβανομένου του κράτους δικαίου, της δημοκρατίας και της ατομικής ελευθερίας. Τονίζω τη σημασία αυτών των αξιών, θα συνεχίσω να το υπογραμμίζω στις συναντήσεις με τους συμμάχους, συμπεριλαμβανομένης φυσικά της Τουρκίας».

Η σύνοδος σήμερα θα είναι η πρώτη στην οποία θα παραστεί ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Αντονι Μπλίνκεν, ο οποίος την Τετάρτη θα συναντηθεί με την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν και τον ύπατο εκπρόσωπο Ζ. Μπορέλ. Δεν έχει γίνει γνωστό αν ο Α. Μπλίνκεν θα έχει διμερή με τον Τούρκο ΥΠΕΞ Μεβλούτ Τσαβούσογλου, ο οποίος πάντως συναντήθηκε χθες με τον Ζ. Μπορέλ.