Ο κορονοϊός τεστάρει την Κύπρο

Σε πλήρη κινητοποίηση βρίσκεται η Κύπρος για αναχαίτιση του κορονοϊού. Οι προληπτικές ενέργειες και τώρα, ο συναγερμός μετά τον εντοπισμό των πρώτων κρουσμάτων Covid-19 εξελίσσονται μέσα σε κλίμα γενικευμένης ανησυχίας που δοκιμάζουν την ικανότητα και την αντοχή του κράτους-μέλους της Ε.Ε. για 17 χρόνια. Μπορεί η Κύπρος να μην είναι η εξαίρεση, αλλά η δοκιμασία που υφίσταται το νησί αποτελεί πλήρες τεστ, έξω από τα συνηθισμένα.

Το πρώτο τεστ δόθηκε στο πολιτικό πεδίο και τα σημάδια δεν είναι καλά. Το ντε φάκτο διχοτομημένο νησί υποτίθεται ότι επιδιώκει την επίλυση και επανένωση του λαού του, Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.

Ο κορονοϊός δεν αποτέλεσε κίνητρο συνεργασίας, όπως διακήρυξαν από κοινού στις 3 Φεβρουαρίου ο Κύπριος πρόεδρος Ν. Αναστασιάδης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Μ. Ακιντζί, συγκροτώντας μικτή τεχνική επιτροπή για τη λήψη κοινών μέτρων. Ο κορονοϊός έγινε αφορμή για μια «πρόβα τζενεράλε» για το κλείσιμο των σημείων διέλευσης, τροφοδοτώντας τα πιο ακραία και τυφλά αντανακλαστικά μιας μερίδας πολιτικών στο νησί για οριστικό διαχωρισμό και διχοτόμηση.

Η αντίληψη για «σφράγισμα» των δύο περιοχών κάποτε ήταν περιθωριακή. Την καλλιεργούσαν ακροδεξιές και εθνικιστικές πολιτικές δυνάμεις και ορισμένα ΜΜΕ. Ξαφνικά η κυβέρνηση Ν. Αναστασιάδη στις 29 Φεβρουαρίου έλαβε την απόφαση να κλείσει 4 από τα 7 σημεία διέλευσης, δημιουργώντας ένα προηγούμενο με σοβαρές πολιτικές συνέπειες.

Η απόφαση λήφθηκε με εισήγηση του ΥΠΕΞ Νίκου Χριστοδουλίδη, υποστηρίχθηκε από τη στενή ομάδα συμβούλων του προέδρου και ακολούθως, με αρκετή πλειοδοσία μάλιστα, από το υπουργικό συμβούλιο.

Δεν υπήρχαν τότε κρούσματα κορονοϊού. Ο τρόπος χειρισμού της κυπριακής κυβέρνησης την αφήνει εκτεθειμένη, σε όσους στον ΟΗΕ και την Ε.Ε. εξακολουθούν να παρακολουθούν στενά τι συμβαίνει στο νησί. Η αιτιολογία είναι ότι δεν μπορούσε να στελεχώσει τα σημεία διέλευσης με περίπου 30 νοσοκόμους σε βάρδιες.

Ομως, την ίδια περίοδο επέτρεψε τη διεξαγωγή μαζικών εκδηλώσεων, όπως το καρναβάλι της Λεμεσού, και έλαβε υποτυπώδη έως ανύπαρκτα προληπτικά μέτρα, τόσο στα αεροδρόμια όσο και στα τρία εναπομείναντα ανοιχτά σημεία διέλευσης στη διαχωριστική γραμμή. Σε λίγες ημέρες ο κορονοϊός εισήλθε στο νησί από το αεροδρόμιο Λάρνακας.

Σήμερα η απειλή εξάπλωσης του κορονοϊού αλλάζει δραστικά τις προτεραιότητες και το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης. Ωστόσο, στο διάστημα που μεσολάβησε, η κυβερνητική απόφαση προκάλεσε άνευ προηγουμένου διχασμό ανάμεσα στους Ελληνοκυπρίους. Οι φανατικοί αξιώνουν να κλείσουν όλα τα σημεία διέλευσης.

Ο Ν. Αναστασιάδης ήρθε σε μετωπική ρήξη με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Μ. Ακιντζί που εξ αρχής υποστήριξε τη συνεργασία των δύο πλευρών στην αναχαίτιση ενός κοινού προβλήματος.

Οι διχοτομιστές στην τουρκοκυπριακή κοινότητα που μάχονται με μένος μαζί με την τουρκική κυβέρνηση να απομακρύνουν τον μετριοπαθή Ακιντζί, εν όψει των εκλογών του Απριλίου, πήραν τη σκυτάλη. Την Πέμπτη 12 Μαρτίου οι Ερσίν Τατάρ και Κουτρέτ Οζερσάι, που ελέγχουν τη διοίκηση στα κατεχόμενα, πήραν την απόφαση να κλείσουν ακόμα δύο σημεία διέλευσης. Τώρα μεθοδεύουν αν χρειαστεί και την αναβολή των εκλογών αν ο Ακιντζί συνεχίσει να αντέχει την πίεση και έχει πιθανότητα επανεκλογής.

Με τα μάτια ΟΗΕ-Ε.Ε.

Στα μάτια της διεθνούς κοινότητας, το άνοιγμα σημείων διέλευσης κατά μήκος της γραμμής που χωρίζει την Κύπρο, αποτέλεσε για 17 χρόνια μια ενέργεια που τουλάχιστον αποτρέπει την περαιτέρω επιδείνωση του υφιστάμενου αναχρονισμού, που διαρκεί για μισό αιώνα. Είναι βέβαιο ότι η στάση της κυβέρνησης Αναστασιάδη και της «κυβέρνησης» των Τουρκοκυπρίων υπό τους Τατάρ-Οζερσάι δεν θα περάσει απαρατήρητη από τον γενικό γραμματέα Αντόνιο Γκουτέρες και την Ε.Ε. Ομως, οι διεθνείς προτεραιότητες με τον κορονοϊό και με πλείστα άλλα ζητήματα ανοιχτά, κάνουν τους γραφειοκράτες πιο διστακτικούς.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει το κλείσιμο των σημείων διέλευσης κάτω από το αυστηρά νομικό πλαίσιο του Κανονισμού της Πράσινης Γραμμής. Σε κάποια στιγμή, θα αποφανθεί αν με βάση το άρθρο 10 η κυπριακή κυβέρνηση έχει παραβιάσει τον Κανονισμό που καθορίζει ότι «οποιαδήποτε αλλαγή στη διέλευση παράγει αποτελέσματα μόνο εφόσον οι προτεινόμενες αλλαγές κοινοποιηθούν στην Επιτροπή και εφόσον η Επιτροπή δεν έχει εκφράσει την αντίρρησή της γι’ αυτές».

Στις πλείστες διπλωματικές αναφορές και παρά τη συνεχή αντίδραση του κυπριακού ΥΠΕΞ, πρεσβευτές ισχυρών ευρωπαϊκών χωρών σημειώνουν τη συνεχή υπονόμευση του πνεύματος συνεργασίας από την πλευρά της κυπριακής κυβέρνησης, σε μια πολύ ευαίσθητη περίοδο για το Κυπριακό και κατά τρόπο που δυσκολεύει προεκλογικά τον Ακιντζί. Ανάλογα υπονομευτικές χαρακτηρίζουν και τις ενέργειες του τουρκοκυπριακού εθνικιστικού μπλοκ.

Η Γραμματεία του ΟΗΕ, με όσο δυναμικό και χρόνο διαθέτει, διαπιστώνει επίσης ότι ο Κύπριος πρόεδρος πράττει ελάχιστα για να ανταποκριθεί στις δεσμεύσεις του με βάση τη δήλωση Γκουτέρες στο Βερολίνο τον περασμένο Νοέμβριο, ώστε να είναι έτοιμος για καταληκτικές διαπραγματεύσεις στο Κυπριακό μετά τις τουρκοκυπριακές εκλογές. Ούτε συζήτηση βέβαια για αντικειμενική ενημέρωση και προετοιμασία της κοινής γνώμης για το περιεχόμενο μιας αμοιβαίας συμφωνίας.

Στις Βρυξέλλες γνωρίζουν παράλληλα ότι η κυπριακή κυβέρνηση αναζητούσε από καιρό αφορμές για να επιβάλει εμπόδια στις διελεύσεις. Μία απόπειρα πριν από 6 μήνες σε σχέση με τις μεταναστευτικές ροές, με τη λήψη μονομερών κυβερνητικών μέτρων, απορρίφθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, χωρίς όμως το ζήτημα να λάβει διαστάσεις.

Οικονομία και διοίκηση

Ο κορονοϊός θα δοκιμάσει την Κύπρο σε δύο ακόμα επίπεδα: την οικονομία, ιδίως υπό το πρίσμα της πλήρους έκθεσης του νησιού σε εξωγενείς δυσμενείς αναταραχές, και τον τουρισμό. Οι προβλέψεις και στα δύο μέτωπα σήμερα είναι ζοφερές. Τα δημοσιονομικά πλεονάσματα θα εξαφανιστούν σε χρόνο-ρεκόρ, αν παραταθεί η κρίση του κορονοϊού και η εικόνα της οικονομίας θα είναι εντελώς διαφορετική μέχρι το τέλος του 2020.

Ο κίνδυνος του κορονοϊού καταδεικνύει πόσο εύθραυστο είναι το κυπριακό μοντέλο ανάπτυξης εδώ και δεκαετίες. Η έλλειψη βιώσιμης ανάπτυξης έχει οδηγήσει έως τώρα σε δύο σοβαρούς κύκλους καταβαράθρωσης, ύστερα από μια εικονική περίοδο ευημερίας (Χρηματιστήριο 2000 και κρίση των τραπεζών 2010-13). Η τύχη, η έκτακτη ευρωπαϊκή βοήθεια και τα περιστασιακά οφέλη μπορεί να μη λειτουργήσουν ξανά.

Η Κύπρος δέχεται επίσης μια δεύτερη ισχυρή αμφισβήτηση. Η φήμη της ως αποτελεσματικής διοίκησης, χάρη στην κληρονομιά των Βρετανών, την ευέλικτη οικονομία και τη συνεννόηση των κοινωνικών της εταίρων έχει τρωθεί ιδιαίτερα τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Σήμερα, η δημόσια διοικητική μηχανή είναι μια από τις πλέον δυσκίνητες, απουσιάζουν οι εκσυγχρονιστικές δομές και εγκλωβίστηκε από τις κομματικές αναξιοκρατικές παρεμβάσεις σε όλα τα επίπεδα, ιδίως της εκάστοτε εξουσίας.