«Οι κανένες: οι γιοι του κανενός, οι κάτοχοι του τίποτα: / Που δεν είναι, ακόμα και όταν είναι / Που δεν μιλούν γλώσσες, αλλά διαλέκτους / Που δεν πρεσβεύουν θρησκείες, αλλά δεισιδαιμονίες / Που δεν κάνουν τέχνη, αλλά χειροτεχνία / Που δεν διαθέτουν πολιτισμό, αλλά λαογραφία / Που δεν είναι ανθρώπινα όντα, αλλά ανθρώπινοι πόροι
Που δεν έχουν πρόσωπο, αλλά μπράτσα / Που δεν έχουν όνομα, αλλά αριθμούς. / Οι κανένες, που κοστίζουν λιγότερο από τη σφαίρα που τους σκοτώνει».
Γι’ αυτό το σύμπαν που συνθέτουν οι «κανένες» (τίτλος ομώνυμης ιστοριούλας στο «Βιβλίο των Εναγκαλισμών») έγραφε σε όλη του τη ζωή ο Εδουάρδο Γκαλεάνο, επιχειρώντας να δώσει φωνή σ’ εκείνους που δεν έχουν, προσπαθώντας να αναδείξει έναν κόσμο μαγικό και χαμένο -σχεδόν αόρατο- για τα μάτια των Δυτικών αποικιοκρατών κάθε είδους. Οπως αναφέρει ο Τζον Χόλογουεϊ, ζώντας τα τελευταία χρόνια στο Μεξικό και γράφοντας για τους Ζαπατίστας και τα κινήματα των ιθαγενών, «η καταπίεση καθιστά πάντα αόρατους τους καταπιεσμένους».
Βέβαια, η τωρινή κρίση έχει προκαλέσει μια παράξενη παράλλαξη, αφού σε «κανένες» έχουν μετατραπεί εκατομμύρια άνθρωποι και στον δυτικό κόσμο, θύματα εκπτώχευσης, αποκλεισμού και κοινωνικής έκπτωσης. Ο δυτικός καπιταλιστικός ορθολογισμός έχει με έναν ανορθόδοξο τρόπο δανειστεί στοιχεία του «μαγικού ρεαλισμού» της Λατινικής Αμερικής, με πρόσημο όμως εφιάλτη. Η συνύπαρξη του απόλυτου πλούτου με την απόλυτη φτώχεια, χαρακτηριστικό κοινωνιών του Τρίτου Κόσμου, έχει γίνει πλέον η καθημερινότητα των ανεπτυγμένων κοινωνιών του «1% vs 99%», φέρνοντας «κοντά» πολλές διαφορετικές ηπείρους με διαφορετική ιστορία, εξέλιξη και εμπειρίες. Ο χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός, όπως έκανε ο μακρινός του πρόγονος στη βιομηχανική εποχή, ενοποιεί εκ νέου την ανθρώπινη ιστορία στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή: αυτόν του «κανενός». Ανθρωποι χωρίς μέλλον, χωρίς προοπτική, χωρίς ελπίδα. «Φυλές» του ανεπτυγμένου κόσμου χωρίς φωνή, σκιές του εαυτού τους, ζωές χωρίς δίχτυ προστασίας.
«Ο φόβος της γνώσης μάς καταδικάζει στην αμάθεια, ο φόβος της πράξης μάς υποβιβάζει στην ανικανότητα» λέει ο Γκαλεάνο, για να προσθέσει ο υποδιοικητής Μάρκος, στον λόγο που εκφώνησε για την αποχώρησή του από την ηγεσία των Ζαπατίστας: «Ενάντια στον θάνατο, απαιτούμε τη ζωή. / Ενάντια στη σιωπή, απαιτούμε τα λόγια και τον σεβασμό. / Ενάντια στη λήθη, τη μνήμη. / Ενάντια στη ταπείνωση και την περιφρόνηση, την αξιοπρέπεια. / Ενάντια στην καταπίεση, την εξέγερση. / Ενάντια στη σκλαβιά, την ελευθερία. / Ενάντια στην επιβολή, τη δημοκρατία. / Ενάντια στο έγκλημα, τη δικαιοσύνη».
Περίπου στην ανάγκη της ίδιας στάσης συναινεί και ο Χόλογουεϊ: «Δεν είμαστε μια “ωραία κοιμωμένη”, μια ανθρωπότητα καθηλωμένη στην αλλοτρίωσή της μέχρι να έρθει ο πρίγκηπας-κόμμα να μας φιλήσει. Αντίθετα, ζούμε σε διαρκή πάλη για να απελευθερωθούμε από την κατάρα της μάγισσας». Η κρίση «απομαγεύει» τον καπιταλισμό και τον αφήνει γυμνό μπροστά στα έκπληκτα μάτια μας. Το θέμα είναι εάν εμείς μπορούμε και, πολύ περισσότερο, εάν θέλουμε να δούμε την ασχήμια του και να αναλάβουμε την ευθύνη μας. Hic Rhodus, hic salta!
