Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Ολη νύχτα εδώ»
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Ολη νύχτα εδώ»

  • A-
  • A+
Μια σημαντική έρευνα του Ιάσονα Χανδρινού για την εξέγερση του Πολυτεχνείου

Μια σημαντική έρευνα για την εξέγερση του Πολυτεχνείου έφτασε αυτές τις μέρες στις προθήκες των βιβλιοπωλείων από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Την έρευνα υπογράφει ο γνωστός ιστορικός επιστήμονας Ιάσονας Χανδρινός, επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου του Ρέγκενσμπουργκ στη Βαυαρία. Τίτλος της έκδοσης «Ολη νύχτα εδώ - Μια προφορική ιστορία της Εξέγερσης του Πολυτεχνείου». Αποτελείται από ογδόντα τέσσερα απομαγνητοφωνημένα κείμενα προφορικών μαρτυριών-συνεντεύξεων με ισάριθμους αφηγητές, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν από τα τέλη του 2010 έως και το φθινόπωρο του 2019.

Οι αφηγητές είναι γυναίκες και άντρες, φοιτήτριες και φοιτητές, συνδικαλιστές του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος, μέλη παράνομων οργανώσεων, μαθητές, εργάτες, διαδηλωτές που τραυματίστηκαν από σφαίρες, αυτόπτες μάρτυρες και στρατιωτικοί. Βασικός στόχος του βιβλίου, όπως τονίζεται στα κείμενα που συνοδεύουν το κύριο μέρος του, «είναι να αποτελέσει ένα σώμα πληροφοριών που θα καλύψει ορισμένα από τα κενά της έρευνας γύρω από την Εξέγερση του Πολυτεχνείου και παράλληλα να συμβάλει στη διατήρηση της μνήμης ενός από τα πιο εμβληματικά γεγονότα της νεότερης ελληνικής ιστορίας, το οποίο συνεχίζει να είναι αντικείμενο έντονων φορτίσεων αλλά και να υπόκειται σε διάφορες στρεβλώσεις και ποικίλες αναθεωρήσεις».

Παρουσιάζοντας αυτή τη σημαντική έκδοση θα δώσουμε ορισμένα αποσπάσματα από την εισαγωγή του Ιάσονα Χανδρινού, όπως και αποσπάσματα από ορισμένες μαρτυρίες, επιλεγμένες εντελώς τυχαία, καθώς δεν υποτιμάμε ούτε ξεχωρίζουμε κάποια από αυτές που υπάρχουν στο βιβλίο. Κάθε μια έχει το δικό της ειδικό βάρος και τη δική της αξία στη συμπλήρωση της ιστορικής μας γνώσης.


Αποσπάσματα από την εισαγωγή

Το Πολυτεχνείο στην Ιστοριογραφία

Η Εξέγερση του Πολυτεχνείου συνιστά έναν μνημονικό τόπο με εξαιρετική αντοχή στο χρόνο. Οι λόγοι μπορούν να συνοψιστούν σε τρεις: Ο πρώτος είναι ο διαχρονικός συμβολισμός που παράγει μια εξέγερση αόπλων εναντίον μιας ανελεύθερης, αυταρχικής εξουσίας. Ο δεύτερος είναι η μοναδικότητα της συνάντησης οργανωμένων δυνάμεων και αυθόρμητης δυναμικής σε μια κοινή συνισταμένη. Ο τρίτος είναι οι διαστάσεις του συμβάντος. Τα γεγονότα που ξεκίνησαν με την κατάληψη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου το μεσημέρι της Τετάρτης 14 Νοεμβρίου και συνεχίστηκαν τουλάχιστον έως και την Κυριακή 18 Νοεμβρίου 1973, με επίκεντρο την Αθήνα αλλά και με αντανάκλαση σε άλλες πόλεις (Θεσσαλονίκη, Πάτρα), ήταν εξαιρετικά έντονα: Η έρευνα έχει έως τώρα καταλήξει σε είκοσι τέσσερις ταυτοποιημένους και έναν αριθμό από «βασίμως προκύπτοντες» νεκρούς από πυρά αστυνομικών και στρατιωτικών δυνάμεων. Οι τραυματίες ανήλθαν σε χίλιους εκατόν τρεις, από τους οποίους οι εκατόν είκοσι τέσσερις χτυπήθηκαν από σφαίρες (αριθμός εντυπωσιακός, που σπανίως συνεκτιμάται), ενώ οι συλλήψεις έφτασαν τις δύο χιλιάδες εξήντα. Ηταν μια εξέγερση που ξεπέρασε κατά πολύ τους στόχους και τις προθέσεις του φοιτητικού κινήματος. Το σύνολο των οχτακοσίων εξήντα έξι συλληφθέντων μετά τη βίαιη εκκένωση του Πολυτεχνείου τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου από μονάδες καταδρομέων αλεξιπτωτιστών και τεθωρακισμένων αναλύεται ως προς την κοινωνική του προέλευση σε τετρακόσιους εβδομήντα πέντε εργάτες, τριακόσιους δεκαεφτά φοιτητές και εβδομήντα τέσσερις μαθητές.

Την Κυριακή 18 Νοεμβρίου, από το μικρόφωνο της Ντόιτσε Βέλε, ο Παύλος Μπακογιάννης μιλούσε για σκηνές τρόμου και μεγαλείου, που θύμιζαν τα χρόνια της γερμανικής κατοχής, και εξήρε το θάρρος απλών πολιτών που «λοιδορούσαν τα τανκ, τα έβριζαν με περιφρόνηση και τα προκαλούσαν να τους σκοτώσουν».

Ο απόηχος αυτής της πραγματικής μάχης ανάμεσα σε χιλιάδες πολίτες και στις δυνάμεις ασφαλείας ενός δικτατορικού καθεστώτος έδωσε τεράστια δυναμική στις εξελίξεις που ακολούθησαν την αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1974 πριμοδοτώντας έκτοτε με ένα τεράστιο συμβολικό κεφάλαιο όλο το φάσμα επιτέλεσης της πολιτικής και της μνήμης, από τη σχολική εκπαίδευση ως την κομματική συνθηματολογία και από τον συνδικαλισμό ως τη συγκρότηση της επαναστατικής Αριστεράς και του αντιεξουσιαστικού χώρου. Μολονότι οι αναφορές στον «Νοέμβρη» και οι αναλύσεις συνεχίζουν να επισωρεύονται ασταμάτητα, το Πολυτεχνείο είναι μάλλον υπομελετημένο ως ιστορικό γεγονός. Μια διαπίστωση, εν έτει 1993, ότι η Εξέγερση του Πολυτεχνείου αποτελούσε προνομιακό χώρο της προφορικής ιστορίας περιέγραφε μάλλον την έλλειψη ανάλογων εγχειρημάτων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι τρεις δεκαετίες χρειάστηκε μόνο η έρευνα ταυτοποίησης νεκρών και τραυματιών (δημοσιεύτηκε το 2003) και μάλιστα με επιφυλάξεις σχετικά με την ύπαρξη περισσότερων θυμάτων.

Αμιγώς ιστορικές μελέτες ή μονογραφίες για την εξέγερση απουσιάζουν, οι πηγές μας αποτελούνται κατά κύριο λόγο από χρονικά δημοσιογραφικού χαρακτήρα, σποραδικές και σχεδόν εντελώς αόρατες στη βιβλιογραφία μαρτυρίες, συλλογές φωτογραφικού υλικού και ανθολογίες κειμένων, ενώ το πληρέστερο σώμα καταγραφής των γεγονότων αποτελούν τα πρακτικά της δίκης του 1975, πηγή η οποία, ωστόσο, αγνοείται συστηματικά και δεν έχει επανεκδοθεί. Οι δυσκολίες ιστορικής αφηγηματοποίησης είναι από μόνες τους αυξημένες. Κάθε εξέγερση, όπως και κάθε επανάσταση, μοιάζει με μια πέτρα που πέφτει με δύναμη στο νερό δημιουργώντας παφλασμούς σε ομόκεντρους κύκλους. Στο βιβλίο της για τις φυλετικές ταραχές σε πόλεις των ΗΠΑ τον 20ό αιώνα, η Τζάνετ Λουγκό σημείωσε πως οι εξεγέρσεις αποτελούν για τους ιστορικούς ό,τι μια φυσική καταστροφή για τους μετεωρολόγους: Απαιτούν μια συνεκτική αφήγηση η οποία να είναι σε θέση να περιγράψει, με τρόπο ουδέτερο, ένα γεγονός εξ ορισμού ρευστό, βίαιο και χωρίς συγκεκριμένο περίγραμμα, να ρίξει φως στις σύνθετες –δομικές και συγκυριακές– αιτίες του και, τέλος, να λάβει υπόψη της τον απόηχο ο οποίος απλώνεται σε πλήθος ερμηνειών.

EUROKINISSI/ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ

Αυτό που κυρίως αποθαρρύνει την εμπλοκή της ιστοριογραφίας είναι η πληθωριστική χρήση της «μαρτυρίας». Ηδη από τη δεκαετία του ’70 η μνήμη της εξέγερσης σχεδόν μονοπωλείται από έναν υβριδικό συνδυασμό βιωματικής περιγραφής και ανάλυσης από προσωπικότητες του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος, συχνά μέσα από το πρίσμα της πολιτικής τους στράτευσης και των μεταβολών της στο χρόνο.

Η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το 1981 ενέταξε την αντιδικτατορική Αντίσταση σε ένα ιστορικό συνεχές αγώνων με αριστερό πρόσημο και επένδυσε, μέσα από μια κανονικοποιημένη επετειακότητα, στο «νόημα», στην «κληρονομιά», στα «μηνύματα» του Νοέμβρη και στη «Γενιά του Πολυτεχνείου», όρο που απέκτησε ουσιοκρατικά χαρακτηριστικά. Σε έναν μνημονικό λόγο που εκφέρεται συχνά μέσα από ηθικές κρίσεις, η «γενιά» αυτή, τόσο ως έννοια όσο και ως σύνολο προσώπων, μοιάζει να «ταλαντεύεται μονίμως ανάμεσα σε δύο όψεις: στον αγνό, ανόθευτο, πρωτογενή ηρωισμό και στη διαμεσολαβημένη, βρόμικη όψη της πολιτικής».

Από αυτή τη σταθερά ηθικολογική πρόσληψη προέκυψε και η ισοπεδωτική κριτική-δαιμονοποίηση, με αποκορύφωμα την τρέχουσα περίοδο της κρίσης, για τη «γενιά που κατέστρεψε τη χώρα».

Μόλις το 2006, στη διατριβή του με τίτλο «Student Resistance to the Greek Military Dictatorship. Subjectivity, Memory and Cultural Policy», ο Κωστής Κορνέτης επιχείρησε μια ολοκληρωμένη πραγμάτευση της φοιτητικής αντιδικτατορικής αντίστασης συμπλέκοντας για πρώτη φορά τη βιωμένη εμπειρία των υποκειμένων με μια σειρά στέρεων ερευνητικών ερωτημάτων: τους ιδεολογικούς και πολιτισμικούς όρους διαμόρφωσης του φοιτητικού κινήματος, τον ακτιβισμό της νεολαίας τη δεκαετία του ’60, τον πολιτικό ριζοσπαστισμό, τη μαζική κουλτούρα, την έμφυλη διάσταση, τα προβλήματα της μνήμης.

Μαρτυρίες

ΣΤΕΛΙΟΣ ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ, 1951, Νίκαια Πειραιά, φοιτητής Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Αντι-ΕΦΕΕ/ΚΝΕ, μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής

«Aκουγόταν απ’ τον κόσμο: Απόψε πέφτει η Χούντα». Και του φωνάζω: «Νικήσαμε!»

Φωνάζαμε συνθήματα. Εμένα μου λέγαν ότι φώναζα πολύ αριστερά συνθήματα, γιατί φώναζα για τον Λαμπράκη κι έρχεται ένας και μου ’κανε παρατήρηση, «τι μας θυμίζετε τώρα», λέει, «τους Λαμπράκηδες;» και τέτοια. Σε μια στιγμή έρχεται ο Παπαβασιλόπουλος και ίσως και ο Νίκος Χριστοδουλάκης γύρω στις 21:00 και μου λένε να φωνάξω το σύνθημα «Αύριο Γενική Απεργία». Διστάζω. Μου φαίνεται λίγο φανφαρόνικο εμείς οι φοιτητές να καλούμε τον λαό σε γενική απεργία –ήταν του Καρίγιο το σύνθημα στην Ισπανία–, αλλά μ’ είχε συνεπάρει κι εμένα ο ενθουσιασμός... Ο Παπαβασιλόπουλος, σαν να τον βλέπω: «Στέλιο, Στέλιο! Τώρα! Φώναξε: “Γενική Απεργία!”» Κι ο Νίκος τα ίδια με τον τρόπο του, όπως μιλάει –χαρακτηριστικά–, φορούσε μάλιστα και μια πράσινη πλεχτή ζακέτα. Αρχίζω και το φωνάζω απ’ το μεγάφωνο και γίνεται δεκτό απ’ τον κόσμο...Αγκαλιάζω τον παιδικό μου φίλο Λουκά Λιδώρη, φοιτητή του Χημικού, επίσης μέλος της ΚΝΕ... Με τον Λουκά ήμασταν στην ίδια γειτονιά, αυτός έκανε το σφάλμα μετά το Πολυτεχνείο, ενώ κρυβόμασταν, να πάει στην κηδεία ενός θείου του, κι εκεί τον πιάσανε. Βασανίστηκε άγρια στην ΕΣΑ. Κινδύνεψε η ζωή του... Οταν ήρθε στην πύλη, τον είδα (ήμουνα σ’ έξαλλη κατάσταση, ακουγόταν απ’ τον κόσμο: «Απόψε πέφτει η Χούντα») και του φωνάζω: «Νικήσαμε!» Ακούγεται ότι οι αλιεργάτες της Καβάλας κατέβηκαν σε απεργία. Ο ενθουσιασμός μας είναι απερίγραπτος. Ο ραδιοφωνικός σταθμός εκπέμπει πλέον κανονικά.

ΜΗΤΣΟΣ ΚΑΡΑΚΩΣΤΑΣ, 1950, Αθήνα, φοιτητής Γεωπονικής, ΟΜΛΕ

«Πυροβολισμοί τυφλοί ως επί το πλείστον. Σφαίρες που πέφτανε και παίρνανε και κάποιον»

Στην Κλαυθμώνος στη γωνία μας χτυπάνε. Φραγμός της αστυνομίας. Εγώ πρέπει να ’μουνα στην τρίτη σειρά και κρατάω τους μπροστινούς. Δεν αντέχουν οι πρώτες σειρές και πέφτουν όλοι πάνω μου. Σπάνε τα γυαλιά μου, πέφτω, αλλά σηκώνομαι. Φτιαχνόταν η Κλαυθμώνος τότε, αλλά όπως ήταν τα παραπέτα, γύρω γύρω, από κάτω χωράει να περάσει ένας άνθρωπος. Χώνομαι εκεί –τριάντα εκατοστά ύψος–, βουτάω μια κλάπα οικοδομική και ξαναβγαίνω. Είχαν απωθήσει την πορεία προς την Αιόλου, αλλά οι μπάτσοι ήταν διάχυτοι στο δρόμο. Ερχεται ένας προς το μέρος μου, μου δίνει μια με το κλομπ, του δίνω κι εγώ. Μου δίνει μια δεύτερη, του δίνω άλλη μια. Με τη δεύτερη, μου άνοιξε το κεφάλι. Δεν το πήρα πρέφα, ενθουσιάστηκα που έφυγε ο μπάτσος και έμεινα να φωνάξω τους άλλους που είχαν σκορπιστεί προς την Αθηνάς, να συγκεντρωθούμε πάλι. Κάνουν ένα ντου οι μπάτσοι, μας παίρνουνε φαλάγγι και μπαίνω σε ένα υπουργείο που ήταν εκεί στη Δραγατσανίου, το δεύτερο κτίριο από τη γωνία. Ανεβαίνω δεν θυμάμαι πόσους ορόφους από το κλιμακοστάσιο, πηδάω σε ένα ραφτάδικο στο διπλανό κτίριο και βγαίνω από το παράθυρο ακριβώς απέναντι από τον κινηματογράφο «Ριβολί», στο δρόμο που βγαίνει στο Χρηματιστήριο. Πάω σ’ ένα φαρμακείο, με καθαρίζουν κάπως και μέσω Σταδίου επιστρέφω στο Πολυτεχνείο.

Είχε διαλυθεί όλο αυτό το πράμα, και εκείνη την ώρα κατεβαίναν από την Πανεπιστημίου αυτοί με τα δερμάτινα μπουφάν, που πυροβολούσαν στον αέρα. Ητανε της ΚΥΠ, στρατιωτικοί με πολιτικά, δεν ξέρω. Αρχισαν να ρίχνουν δακρυγόνα Αιόλου και Σταδίου για να καθαρίσουν το πεδίο. Και αναδιπλωθήκαμε στην Πατησίων και αρχίσαμε πλέον να βάζουμε εμπόδια και φωτιές. Ο,τι βρίσκαμε. Μέχρι αυτοκίνητα. Εγώ παραξενεύτηκα εκεί, πώς δύο άνθρωποι μπορέσαμε –ένας μπροστά, άλλος πίσω– να μετακινήσουμε ένα ολόκληρο αυτοκίνητο σέρνοντάς το. «Ε οπ, ε οπ, ε οπ», στη μέση της Πατησίων. Σαν εμπόδιο στις αύρες... Πολύς κόσμος στο Πολυτεχνείο, πήχτρα μπροστά και πολλοί σε όλα τα στενά. Ο πιο φοβισμένος κόσμος ήταν πιο μακριά, διότι είχαν αρχίσει οι πρώτοι τραυματίες και από το ξύλο αλλά και από σφαίρες. Αρχισαν [να ρίχνουν] από το Υπουργείο Δημοσίας Τάξεως, από την ταράτσα. Και ανεβήκανε και στο ξενοδοχείο «Ακροπόλ» και ρίχνανε μέσα. Πυροβολισμοί τυφλοί ως επί το πλείστον. Σφαίρες που πέφτανε και παίρνανε και κάποιον.

ΝΙΚΟΣ ΤΟΥΛΙΑΤΟΣ, 1955, Κόρινθος, σπουδαστής ΑΚΤΟ

«Η δικιά μου γενιά σαν να ξύπνησε από λήθαργο»

Είμαι πολύ τυχερός που βίωσα αυτό το τριήμερο. Ηταν πολύ μεγάλη υπόθεση να το ζήσεις. Η ιστορία στην Πατησίων, με τις σφαίρες, τους ΛΟΚατζήδες, το τανκ, ήταν από τις πιο δυνατές εμπειρίες που μπορεί να ζήσει άνθρωπος. Εγώ τη γλύτωσα, δεν έζησα ασφάλειες, δεν έζησα βασανιστήρια. Κυριολεκτικά ζεις από σύμπτωση. Μπορούσαν να ’χουνε μπει οι μπάτσοι και να μας είχαν σκοτώσει. Να μας είχαν σκοτώσει στο ξύλο, δηλαδή. Ή να μας πυροβολούσανε, γιατί ήτανε συνειδητοί φασίστες. Για μέρες μετά, ήμασταν φίλοι μαζεμένοι, κλεισμένοι στο σπίτι μέσα, και παίζαμε χαρτιά και παιχνίδια επιτραπέζια. Και κάναμε συνέχεια κουβέντες για το Πολυτεχνείο. Τότε συνειδητοποίησα κι εγώ τι ήταν αυτή η κατάσταση που ζούσαμε. Μετά το Πολυτεχνείο πια, καταλάβαμε περί τίνος πρόκειται. Η δικιά μου γενιά σαν να ξύπνησε από λήθαργο. Οι σπουδαστές και οι μαθητές της Χούντας ήταν σαν να βγήκαν από ένα όνειρο, μέσα σε μια μέρα. Σ’ αυτό το τριήμερο ήτανε τρομερά δυνατά τα συναισθήματα. Δηλαδή, ανατραπήκαν τα πάντα μέσα μου – ήταν απίστευτο. Για πιτσιρικάδες που δεν είχαν καμία σχέση με όλα αυτά, ήταν πολύ δυνατό. Μοιραζόμασταν τα πάντα. Ενα τσιγάρο, ένα καφέ, ένα ψωμί, τα μοιραζόμασταν χέρι χέρι. Ολο το συναίσθημα ήταν πολύ δυνατό, μου ανατράπηκαν δεδομένα. Αυτή είναι η στιγμή που εγώ προσωπικά ταρακουνήθηκα.

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η εμπειρία του ΠΑΣΟΚ υπήρξε η πρώτη φορά κυβερνητική Αριστερά»
Ο Χρύσανθος Τάσσης (λέκτορας στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο) και ο Βασίλης Ασημακόπουλος (μεταδιδακτορικός ερευνητής στη Συγκριτική Πολιτική και την Πολιτική Κοινωνιολογία), μας...
«Η εμπειρία του ΠΑΣΟΚ υπήρξε η πρώτη φορά κυβερνητική Αριστερά»
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Η «δικαίωση» των τανκς
Μπορεί να έχουν περάσει 46 χρόνια, αλλά καθώς φαίνεται η εξέγερση του Πολυτεχνείου εξακολουθεί να ενοχλεί. Και μοναδικός τρόπος να αντιμετωπιστεί η ανάμνησή της είναι ακόμα και σήμερα η άθλια συκοφάντησή της.
Η «δικαίωση» των τανκς
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Ενα προμελετημένο έγκλημα
Κύπρος, Ιούλιος 1974. Ενα πραξικόπημα, μια εισβολή και μια τραγωδία. Το πραξικόπημα εκδηλώθηκε, όπως είχαν προγραμματίσει οι εμπνευστές του, τη Δευτέρα 15 Ιουλίου 1974, γύρω στις 8.15 π.μ.
Ενα προμελετημένο έγκλημα
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Η διάσπαση του ΚΚΕ το 1991
Πρόσφατα, από τις Εκδόσεις Θεμέλιο κυκλοφόρησε το βιβλίο του Κωνσταντίνου Ζαγάρα με τίτλο «Η κατάρρευση του ‘‘υπαρκτού’’ και η διάσπαση του ΚΚΕ - Η κομβική στιγμή του 1991». Η έρευνα επεκτείνεται στο παρελθόν...
Η διάσπαση του ΚΚΕ το 1991
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η Ελλάδα κινδυνεύει να παγιδευτεί σε μια χαμηλή πτήση μακράς διάρκειας»
«Ακόμα και αν η Ευρώπη βρει τον δρόμο της στην παγκόσμια αναδιάταξη δυνάμεων που γίνεται, η Ελλάδα μπορεί να μείνει στάσιμη σε χαμηλές θέσεις της παγκόσμιας και ευρωπαϊκής ιεραρχίας». Αυτό είναι, σύμφωνα με...
«Η Ελλάδα κινδυνεύει να παγιδευτεί σε μια χαμηλή πτήση μακράς διάρκειας»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Εξαρτημένος από τα ναρκωτικά ήταν ο Χίτλερ»
Μέσα από την έρευνα που παρουσιάζει στο βιβλίο του «Υπερδιέγερση: τα ναρκωτικά στο Τρίτο Ράιχ», ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Νόρμαν Ολερ, δείχνει ότι, παρά την αποκήρυξη των ναρκωτικών από τους ναζί ως...
«Εξαρτημένος από τα ναρκωτικά ήταν ο Χίτλερ»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας