Ανεπιθύμητο παρελθόν

Δύο γεγονότα, η συμπλήρωση τριάντα χρόνων από την καύση των φακέλων της Ασφάλειας και η πρόσφατη έκδοση του βιβλίου του Βαγγέλη Καραμανωλάκη «Ανεπιθύμητο παρελθόν. Οι φάκελοι κοινωνικών φρονημάτων στον 20ό αιώνα και η καταστροφή τους», στάθηκαν η αφορμή για την εκδήλωση-συζήτηση με θέμα «Τι έμεινε από τους φακέλους;», που διοργανώνουν τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ), η «Εφημερίδα των Συντακτών» και οι εκδόσεις Θεμέλιο τη Δευτέρα 14/10, στις 18.30, στη Στοά του Βιβλίου (Πεσμαζόγλου 5 & Σταδίου).

Εκκινώντας από τους φακέλους που καταστράφηκαν, το γιατί αυτό συνέβη και τι σημαίνει σε πολλαπλά επίπεδα (για τη χώρα, την Ιστορία, τα αρχεία, την έρευνα, τους ανθρώπους κ.ά.), αλλά μιλώντας και για όσους εν τέλει σώθηκαν, μέσω της συζήτησης θα ανοίξει ένας ευρύτερος διάλογος για τις κληρονομιές των κατασταλτικών μηχανισμών στη χώρα μας.

Στις 29 Αυγούστου του 1989, σαράντα χρόνια από τη λήξη του εμφυλίου πολέμου, η κυβέρνηση συνεργασίας Νέας Δημοκρατίας και Συνασπισμού (ΚΚΕ και ΕΑΡ) με πρωθυπουργό τον Τζαννή Τζαννετάκη έριξε στην πυρά της Χαλυβουργικής περίπου 17.500.000 φακέλους κοινωνικών φρονημάτων. Η απόφαση αυτή δικαιολογήθηκε ως μία δράση στο πλαίσιο μιας προσπάθειας παγίωσης της εθνικής συμφιλίωσης.

Ωστόσο, η καταστροφή των φακέλων κοινωνικών φρονημάτων ξεσήκωσε αντιδράσεις τόσο από ιστορικούς, αγωνιστές και επιστήμονες όσο και από το τότε ΠΑΣΟΚ, που ήταν αξιωματική αντιπολίτευση. Παρ’ όλα αυτά, οι αντιδράσεις δεν πτόησαν την τότε κυβέρνηση η οποία συνέχισε την καταστροφή των φακέλων, ενώ την ίδια εποχή συνέβαινε το ακριβώς αντίθετο σε άλλα κράτη (για παράδειγμα, τα αρχεία της Στάζι στην Ανατολική Γερμανία).

«Ο αριθμός των περίπου 17,5 εκατ. φακέλων που ρίχτηκαν στην πυρά της Χαλυβουργικής ήταν σχεδόν διπλάσιος του τότε πληθυσμού της Ελλάδας!» δήλωσε σχετικά ο καθηγητής Β. Καραμανωλάκης στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. «Οι φάκελοι δεν καταστρέφονταν ποτέ. Ακόμη και εάν κάποιος πέθαινε, ο φάκελός του διατηρείτο, καθώς τα στοιχεία που περιείχε μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την ενοχοποίηση προσώπων του οικογενειακού ή ακόμη και του φιλικού περιβάλλοντός του… Το κάψιμο επιδίωξε την εξαφάνιση των πλέον σκοτεινών κληρονομιών ενός έντονα τραυματικού παρελθόντος.

Λειτούργησε σαν ένα είδος επούλωσης μέσω της διαγραφής: σβήνοντας ανασυγκροτώ τη μνήμη των γεγονότων, η επιλεκτική λήθη μού επιτρέπει να ξεπεράσω αυτό που έχει συμβεί». «Αν με ρωτήσετε εάν αυτό είναι τελικά επούλωση, θα ήμουν διστακτικός να απαντήσω θετικά» καταλήγει. «Τα όσα ζούμε σήμερα δείχνουν ότι το παρελθόν δεν καταστρέφεται α λα καρτ. Επιστρέφει με βάση κάθε φορά τις σύγχρονες ανάγκες και τους διχασμούς».

Στην εκδήλωση-συζήτηση της Δευτέρας συμμετέχουν οι: Ελένη Καρρά (δημοσιογράφος), Μίλτος Κύρκος (πρώην ευρωβουλευτής), Αναστασία Λαμπρία (εκδότρια, εκδόσεις Ποταμός), Δημήτρης Πλουμπίδης (ομ. καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ), Ριχάρδος Σωμερίτης (δημοσιογράφος), Βαγγέλης Καραμανωλάκης (αν. καθηγητής Ιστορίας ΕΚΠΑ), Ηλίας Νικολακόπουλος (ομ. καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης ΕΚΠΑ), Γιώργος Πετρόπουλος, (δημοσιογράφος «Εφ.Συν.»). Συντονίζει η συνάδελφος Ιωάννα Σωτήρχου.