Eπιλεκτικές απαντήσεις από τη Βεστάγκερ

Με μεγάλη καθυστέρηση δόθηκε χθες η απάντηση της αντιπροέδρου και αρμόδιας επιτρόπου Ανταγωνισμού Μ. Βεστάγκερ στον αντιπρόεδρο του Ευρωκοινοβουλίου Δημήτρη Παπαδημούλη σχετικά με τη βίαιη αποπομπή των μελών της ελληνικής Επιτροπής Ανταγωνισμού από τη σημερινή κυβέρνηση. Θυμίζουμε εδώ ότι με νόμο που θέσπισε εκ των υστέρων ασυμβίβαστα αντικαταστάθηκαν η πρόεδρος της Επιτροπής Β. Θάνου, η αντιπρόεδρος Α. Νάκου και δύο εισηγητές μέλη.

Η νομοθετική διάταξη παραβιάζει κατάφωρα το Σύνταγμα και το Ενωσιακό Δίκαιο, παρά το γεγονός ότι η σχετική ευρωπαϊκή οδηγία για το ασυμβίβαστο έχει περιθώριο χρόνου έως ότου γίνει νόμος στα κράτη-μέλη. Ο Ελληνας ευρωβουλευτής με δυο λόγια ζητούσε απάντηση για το αν η ανεξαρτησία της Επιτροπής Ανταγωνισμού παραβιάζεται με την εκ των υστέρων θέσπιση ασυμβίβαστου, όταν η οδηγία προβλέπει ακριβώς το αντίθετο, ποια συγκεκριμένα μέτρα θα πάρει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη διασφάλιση της ενσωμάτωσης της οδηγίας για την προστασία της ανεξαρτησίας των αρχών και ποια μέτρα θα λάβει ώστε να διασφαλιστεί η ορθή λειτουργία των Ε.Α. ειδικά στην Ελλάδα, προκειμένου να καταπολεμηθούν τα καρτέλ.

Η απάντηση της επιτρόπου δόθηκε συμπτωματικά την παραμονή της ακρόασής της από το Ευρωκοινοβούλιο προκειμένου να εγκριθεί η υποψηφιότητά της ως επιτρόπου Ανταγωνισμού και αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (υπεύθυνης για την ψηφιακή πολιτική).

Σήμερα η συνάντηση με τον πρωθυπουργό στην Αθήνα

Στο μεταξύ σήμερα αναμένεται η επίσκεψη της Επιτρόπου στην Αθήνα, όπου θα έχει επαφές με τον πρωθυπουργό και κυβερνητικά στελέχη. Η απάντηση της κ. Βεστάγκερ αφορούσε την από 5/8/2019 γραπτή ερώτηση του Δημ. Παπαδημούλη. Εκτός όμως από το γεγονός ότι η απάντηση δόθηκε δύο ημέρες μετά τη δίμηνη προθεσμία που προβλέπει ο Κανονισμός του Ευρωκοινοβουλίου, αφήνει αναπάντητο το πρώτο σκέλος της ερώτησης αναφορικά με την υποχρέωση -βάσει της νέας οδηγίας 1/2019- των εθνικών νομοθεσιών να έχουν θεσπίσει εκ των προτέρων την οποιαδήποτε πρόβλεψη για τους λόγους παύσης των διοικήσεων των Αρχών Ανταγωνισμού. 

Ομως η Ευρωπαία επίτροπος δεν έχει απαντήσει ούτε στις δύο μεταγενέστερες (20.8 και 25.8) ερωτήσεις του ευρωβουλευτή για το ίδιο ζήτημα, στις οποίες αφενός θέτει ευθέως θέμα αντίθεσης της αναδρομικής εφαρμογής του νέου ασυμβίβαστου που θέσπισε η ελληνική κυβέρνηση με την ενωσιακή νομολογία και ιδίως με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου (υπόθεση C-288/12 κατά της Ουγγαρίας) και αφετέρου επισημαίνει κίνδυνο για την αμερόληπτη κρίση του ΣτΕ, όπου έχουν προσφύγει τα παυθέντα μέλη της ελληνικής Επιτροπής Ανταγωνισμού, δεδομένου ότι η κυβέρνηση διόρισε ως νέο μέλος της Επιτροπής την κόρη του αρχαιότερου αντιπροέδρου του ΣτΕ.

Η απάντηση της Μ. Βεστάγκερ καλύπτει επιλεκτικά τα κρίσιμα νομικά ζητήματα. Ενώ επισημαίνει ότι τα κράτη-μέλη μπορούν να θεσπίζουν αυστηρότερα ασυμβίβαστα από αυτά που προβλέπει η οδηγία, δεν τοποθετείται ως προς την αναδρομικότητα της ελληνικής τροπολογίας που ρητά απαγορεύεται όχι μόνο από την οδηγία αλλά πρωτίστως από την προαναφερόμενη ενωσιακή νομολογία. Επίσης, τονίζει ότι ακόμη δεν έχει παρέλθει η προθεσμία ενσωμάτωσης της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο, ενώ υπάρχει και ως προς αυτό το θέμα σαφής ενωσιακή νομολογία που απαγορεύει τη λήψη εθνικών μέτρων κατά τη διάρκεια της προθεσμίας, εφόσον αντιβαίνουν στον σκοπό μιας οδηγίας, όπως έγινε τώρα.

Τέλος, εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι η επίτροπος δεν φαίνεται να αξιολογεί την αξιοπιστία των δηλωμένων προθέσεων της κυβέρνησης για αποφυγή πολιτικά επηρεαζόμενων διορισμών, την ίδια στιγμή που ήδη έχει διορίσει αμιγώς κομματικά στελέχη σε πολλούς δημόσιους οργανισμούς και ανεξάρτητες αρχές. Είναι χαρακτηριστικό πως άμεσα μεταδόθηκε από μερίδα ελληνικών ΜΜΕ ότι «η επίτροπος άδειασε τη Βασιλική Θάνου με την απάντησή της».

Ολόκληρη η απάντηση

Το ζήτημα της νομιμότητας της τροπολογίας και των αποφάσεων παύσης πλέον εκκρεμεί ενώπιον του Ελληνικού Συμβουλίου της Επικρατείας. Η Επιτροπή έχει απόλυτη εμπιστοσύνη στην αμερόληπτη κρίση αυτού του Δικαστηρίου.

Η Επιτροπή αντιλαμβάνεται από ενημέρωση της Ελληνικής Κυβέρνησης ότι αυτή προτίθεται να αποφύγει πολιτικά επηρεαζόμενους διορισμούς ή λήψη αποφάσεων από πρόσωπα που έχουν εργασθεί σε θέσεις κοντά στην κυβέρνηση για προηγούμενο διάστημα 5 ετών.

Σύμφωνα με την Οδηγία 1/2019 («Οδηγία ECN+»), τα όργανα λήψης αποφάσεων των εθνικών αρχών ανταγωνισμού δεν δύνανται να λαμβάνουν οδηγίες από κανένα δημόσιο φορέα, συμπεριλαμβανομένης της κυβέρνησης. Συνεπώς, ακόμη και αν κάποιο όργανο λήψης αποφάσεων εθνικής αρχής ανταγωνισμού είχε προηγουμένως εργασθεί για την κυβέρνηση, αυτό το πρόσωπο θα έπρεπε μελλοντικά να απολάβει εγγυήσεις ανεξαρτησίας κατά την άσκηση των καθηκόντων του/της ακόμη και εν τη απουσία κανόνων σαν αυτόν που εισήχθη στον Ελληνικό νόμο με την τροπολογία. Παρότι η Οδηγία ECN+ ήδη προβλέπει εγγυήσεις έναντι πολιτικής επιρροής στη λήψη αποφάσεων των εθνικών αρχών ανταγωνισμού, δεν εμποδίζει τα Κράτη Μέλη από το να θεσπίζουν αυστηρότερες προϋποθέσεις για διορισμούς ως επιπρόσθετο εχέγγυο κατά της πολιτικής παρέμβασης. Από αυτή την σκοπιά, η Οδηγία ECN+ θέτει μόνο κανόνες ελάχιστης προστασίας.

Η Οδηγία ECN+ προβλέπει ότι τα όργανα λήψης αποφάσεων των εθνικών αρχών ανταγωνισμού μπορούν να παυτούν μόνο αν έχουν κηρυχθεί ένοχοι για σοβαρό επαγγελματικό παράπτωμα ή δεν πληρούν πλέον τις προϋποθέσεις άσκησης των καθηκόντων τους όπως ορίζονται εκ των προτέρων σε νόμο. Ωστόσο, η προθεσμία ενσωμάτωσης της Οδηγίας ECN+ λήγει τον Φεβρουάριο 2021. Κατά τη διάρκεια της προθεσμίας αυτής, η νομική ισχύς της Οδηγίας δεν είναι η ίδια με αυτή που θα έχει μετά τη λήξη της προθεσμίας. Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν φαίνεται να δικαιολογείται η λήψη περαιτέρω μέτρων σε αυτό το στάδιο. Η Επιτροπή διατηρεί στενές επαφές με τα Κράτη Μέλη αναφορικά με την ενσωμάτωση της Οδηγίας 2019/1.

Μετά την ενσωμάτωσή της, η Οδηγία ECN+ θα διασφαλίζει ότι οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού διαθέτουν την αναγκαία ανεξαρτησία, εργαλεία και οικονομικούς πόρους για να είναι πλήρως αποτελεσματικές στην εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού.

Προφανώς το θέμα θα έχει και ευρωπαϊκή συνέχεια, μια και αναμένονται οι νέες απαντήσεις της επιτρόπου μετά την οριστικοποίηση της ανανέωσης της θητείας της.