Εννέα, από τα συνολικά 32 αυθαίρετα που είχαν εντοπιστεί στη Μακρόνησο από τους επιθεωρητές Περιβάλλοντος, έχουν χαρακτηριστεί από τον περασμένο Δεκέμβριο τελεσίδικα κατεδαφιστέα, αλλά ώς τώρα δεν έχουν εμφανιστεί οι μπουλντόζες της Αποκεντρωμένης Διοίκησης της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου και του Δήμου Κέας, που είναι ο ιδιοκτήτης του μαρτυρικού νησιού.
Η γνωστή δυσκινησία της Δημόσιας Διοίκησης δεν έκανε διακρίσεις ούτε για την αποκατάσταση της ιστορικής μνήμης που βεβηλώνεται από παράνομα κτίσματα και αυθαίρετες χρήσεις που υποβαθμίζουν το περιβάλλον.
Η πρόσφατη πρωτοβουλία του Συνδέσμου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών για να ενταχθεί ολόκληρο το νησί στους τόπους Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, που υιοθετήθηκε από τον πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, δεν είναι η μοναδική προσπάθεια να σωθεί η Μακρόνησος.
«Η μνήμη και η Ιστορία δεν έχουν ιδιοκτήτες», διευκρινίζουν οι οργανωτές της εκδήλωσης την περασμένη εβδομάδα και απευθύνουν ανοιχτή πρόσκληση σε όσους θέλουν να βοηθήσουν. Εκφράζοντας αυτό το ενωτικό πνεύμα, ο πρόεδρος της Βουλής Νίκος Βούτσης ανέλαβε τις συζητήσεις με τον Σύνδεσμο Αγωνιστών Μακρονήσου, αλλά και τον συντονισμό με τα συναρμόδια υπουργεία, κυρίως Περιβάλλοντος και Υποδομών, για να μην ξεχαστεί αυτή η προσπάθεια και να αναδειχθεί η Μακρόνησος σε ζωντανό μνημείο των λαϊκών αγώνων.
«Είναι τόπος αντίστασης στον φασισμό», επισημαίνει ο Μακρονησιώτης αγωνιστής Αλέκος Μιχαλόπουλος, που θυμίζει με νόημα ότι «χιλιάδες άνθρωποι βασανίστηκαν, αλλά δεν φοβήθηκαν το θάνατο, δεν νικήθηκαν».
Αγνωστο έμεινε το προμελετημένο έγκλημα της 29ης Φεβρουαρίου του δίσεκτου 1948, όταν έχασαν τη ζωή τους πάνω από 250 φαντάροι από το Α’ Τάγμα Σκαπανέων. Το υπουργείο Στρατιωτικών είχε αρκεστεί σε μια ανακοίνωση που έκανε λόγο για επτά θύματα που έχασαν τη ζωή τους σε μια προσπάθεια να δραπετεύσουν από το αφιλόξενο νησί! Την πραγματικότητα είχε αποκαλύψει ο Διονύσης Γεωργάτος, ιστορικό στέλεχος του ΚΚΕ, με στοιχεία που είχαν δημοσιευτεί τότε στην εφημερίδα «Εξόρμηση».
Χρόνια αργότερα επιβεβαιώθηκαν από τον γιατρό του τάγματος και τον καπετάνιο του καϊκιού που είχε παραλάβει τα πτώματα και τα είχε παραδώσει σε πολεμικό πλοίο ανοιχτά της νησίδας Σαν Τζιόρτζιο («Ριζοσπάστης» 3 Μαρτίου 2002).
Σύμβολο μνήμης
«Ανθρωποι και λαοί χωρίς μνήμη δεν έχουν μέλλον», ήταν η χαρακτηριστική αποστροφή του Κώστα Λαλιώτη, στην ομιλία του σε ημερίδα για τη Μακρόνησο τον Μάρτιο του 1998. «Η Μακρόνησος αποτελεί έναν σηματοδοτημένο και κρίσιμο κρίκο στη νεότερη ιστορία της χώρας μας.
Με τις γεωγραφικές και τις ιστορικές συντεταγμένες της, και είναι και συμβολίζει έναν τόπο αναφοράς, μνήμης ευαισθησίας, αφύπνισης, αυτογνωσίας και ευθύνης όλων των Ελλήνων και κυρίως των χιλιάδων Αγωνιστών που εξορίστηκαν, βασανίστηκαν, μαρτύρησαν ή πέθαναν σε αυτό το νησί, πληρώνοντας το πιο ακριβό τίμημα για τις ιδέες τους, τα ιδανικά τους, τις ελευθερίες, τα δικαιώματα και την προσωπική τους αξιοπρέπεια», είχε τονίσει ο τότε υπουργός ΠΕΧΩΔΕ, προσθέτοντας:
Δυστυχώς, στον τόπο μας υπήρξαν και ακόμη υπάρχουν αρκετοί που επιδίωξαν και επιδιώκουν να αποσιωπήσουν ή και να παραποιήσουν τα ιστορικά γεγονότα και τις ιστορικές αλήθειες
Το νησί της Ελένης, όπως είναι η άλλη ονομασία της Μακρονήσου, αφού σε αυτή λέγεται ότι είχε βρει καταφύγιο η γυναίκα του βασιλιά Αγαμέμνονα, όταν εγκατέλειψε τη Σπάρτη μαζί με τον Πάρι, ήταν γνωστό από την αρχαιότητα. Μνημονεύεται από τον Στράβωνα ως Κρανάη, από το όνομα της κόρης του βασιλιά της Αθήνας.
Κατά τους βυζαντινούς χρόνους, αποτέλεσε ορμητήριο των πειρατών, και στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913) έγινε για πρώτη φορά στρατόπεδο για Τούρκους αιχμαλώτους. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, μετατράπηκε σε λοιμοκαθαρτήριο προσφύγων, πολλοί από τους οποίους άφησαν στο νησί την τελευταία τους πνοή.
Τον Απρίλιο του 1947, μέσα στη δίνη της εμφύλιας σύγκρουσης, η Μακρόνησος επιλέχθηκε από τους τότε κυβερνώντες για να γίνει στρατόπεδο συγκέντρωσης για την «εθνική αναμόρφωση» των αξιωματικών του ΕΛ.ΑΣ. και στη συνέχεια του Δημοκρατικού Στρατού.
Κρατήθηκαν επίσης νεοσύλλεκτοι που είχαν χαρακτηριστεί «αντεθνικώς δρώντες», άνδρες και γυναικόπαιδα από διάφορους τόπους εξορίας. Σκοπός του εγκλεισμού ήταν η υπογραφή δήλωσης μετανοίας, έπειτα από φοβερά βασανιστήρια και ψυχολογικές πιέσεις. Στην προσπάθεια ανάνηψης είχαν επιστρατευθεί η Φρειδερίκη και ο Αμερικανός στρατηγός Βαν Φλιτ. Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος την είχε αποκαλέσει «νέο Παρθενώνα», φράση που αργότερα είχε ανακαλέσει.
Τα πιο πολλά κτίρια είχαν χτίσει οι κρατούμενοι με πέτρες, που υπήρχαν άφθονες στο αφιλόξενο νησί. Οι θάλαμοι, τα μαγειρεία, ακόμη και τα σπίτια των δεσμωτών είχαν γίνει από τα χέρια τους. Δεν έλειπε το ανοιχτό θέατρο και η θαυμάσια εκκλησία, έργα ομάδας μηχανικών και εργατών κρατουμένων, με την καθοριστική συμβολή του σπουδαίου αρχιτέκτονα Ηλία Σκρουμπέλλου (1921-2006), που το 1947 τιμωρήθηκε για τις ιδέες του.
Ενα μέρος των κτιρίων είχε ανακαινιστεί το 1998 με κονδύλια του τότε υπουργείου ΠΕΧΩΔΕ, το οποίο δύο χρόνια πριν είχε εκδώσει το Προεδρικό Διάταγμα που συμπλήρωνε την ιστορική απόφαση της Μελίνας Μερκούρη το 1989, η οποία είχε θέσει τις βάσεις για τη σωτηρία της Μακρονήσου.
Εργασίες συντήρησης είχαν γίνει στο θέατρο του Α’ Ειδικού Τάγματος Οπλιτών, στο κουρείο του Β’ ΕΤΟ και στους αρτοκλίβανους. Είχαν γκρεμιστεί και δύο αυθαίρετα. Τότε είχαν ανοίξει για πρώτη φορά τα αρχεία του υπουργείου Εθνικής Αμυνας για να αποκαλυφθούν σημαντικές αλλά αποσιωπημένες αλήθειες για τη ζωή των κρατουμένων στο μαρτυρικό νησί. Είκοσι χρόνια μετά, η εικόνα έχει αλλάξει, δυστυχώς προς το χειρότερο…
